Eşler evlenme anındaki mutad mesken veya millî hukuklarından birini seçebilir; seçim yoksa müşterek millî hukuk, mutad mesken, sonra Türk hukuku uygulanır.
Kısaca
- Eşler, evlilik malları hakkında evlenme anındaki mutad mesken veya millî hukuklarından birini açıkça seçebilirler (MÖHUK m. 15/1).
- Seçim yoksa evlenme anındaki müşterek millî hukuk, o da yoksa müşterek mutad mesken hukuku, o da yoksa Türk hukuku uygulanır.
- Malların tasfiyesinde taşınmazlar için bulundukları ülke hukuku uygulanır (m. 15/2).
- Evlenmeden sonra yeni bir müşterek hukuka sahip olan eşler, üçüncü kişilerin hakları saklı kalmak üzere bu hukuka tabi olabilirler (m. 15/3).
Farklı ülkelerin vatandaşı olan veya yurt dışında evlenip sonra Türkiye’ye yerleşen çiftler için mal rejimi, hem evlilik hem de boşanma hukukunun en karmaşık alanlarından biridir. “Edinilmiş mallara katılma”, “mal ayrılığı” veya “mal ortaklığı” gibi rejimlerden hangisinin uygulanacağı, hukuk seçimi ve bağlantı kurallarıyla belirlenir. Bu yazıda MÖHUK m. 15’teki sistemi ve pratikte dikkat edilecek noktaları anlatıyoruz.
Evlilik Mallarına Uygulanacak Hukukun Sistematiği
Evlilik malları, eşlerin mal varlığına ilişkin ilişkilerini ve evlilik sonunda tasfiye kurallarını kapsar. MÖHUK m. 15/1’e göre eşler evlenme anındaki mutad mesken veya millî hukuklarından birini açık olarak seçebilirler. Böyle bir seçimin yapılmamış olması hâlinde evlilik malları hakkında eşlerin evlenme anındaki müşterek millî hukuku, bulunmaması hâlinde evlenme anındaki müşterek mutad mesken hukuku, bunun da bulunmaması hâlinde Türk hukuku uygulanır. Kural, iradeye öncelik veren, ardından objektif bağlantıları sıralayan bir yapıdadır.
Hukuk Seçimi
Eşler evlenme anındaki mutad mesken veya millî hukuklarından birini seçebilir. Seçilebilecek hukuk sınırlıdır: evlilik anında eşlerden birinin mutad meskeninin bulunduğu ülkenin hukuku veya eşlerden birinin millî hukuku. Rastgele bir üçüncü ülkenin hukuku seçilemez. Kanun seçimin “açık” olmasını arar; bu nedenle seçim yazılı bir sözleşmede net bir ifadeyle yapılmalıdır. Evlilik sözleşmesi ve mal rejimi konusunda genel bilgi için karma evliliklerde mal rejimi sorunları yazısına bakabilirsiniz.
Seçim Yoksa Objektif Bağlantılar
Seçim yapılmamışsa üç basamaklı sıra işler: evlenme anındaki müşterek millî hukuk, ardından evlenme anındaki müşterek mutad mesken hukuku, sonuncu olarak Türk hukuku. Burada dikkat çeken nokta, bağlantı zamanının “evlenme anı” olmasıdır. Eşlerin sonradan taşınması veya vatandaşlık değiştirmesi, kural olarak bu bağlantıyı değiştirmez. Bu, mal rejiminin evlilik boyunca aynı hukuka tabi kalmasını sağlayan bir istikrar unsurudur.
Taşınmazlarda Bulundukları Ülke Hukuku
MÖHUK m. 15/2’ye göre malların tasfiyesinde taşınmazlar için bulundukları ülke hukuku uygulanır. Bu hüküm, eşlerin mal rejimi hangi hukuka tabi olursa olsun, taşınmazların paylaşımında o taşınmazın bulunduğu ülkenin kurallarına başvurulacağını ifade eder. Türkiye’deki tapulu taşınmazlar için bu durumda Türk hukuku belirleyici olur. Yurt dışındaki taşınmazlar için ise o ülke hukuku ve tescil kuralları gündeme gelir. Bu nedenle çok ülkeli mal varlığı olan eşlerin tasfiyesinde birden fazla hukuk aynı anda uygulanabilir.
Sonradan Yeni Müşterek Hukuka Geçiş
MÖHUK m. 15/3, evlenmeden sonra yeni bir müşterek hukuka sahip olan eşlerin, üçüncü kişilerin hakları saklı kalmak üzere bu yeni hukuka tabi olabileceğini düzenler. Örneğin eşler evlendiklerinde farklı vatandaşlıktaydı, sonra ikisi de aynı ülkenin vatandaşlığını kazanırsa ya da ortak bir yeni mutad mesken edinirse bu yeni hukuka geçebilirler. Üçüncü kişilerin haklarının saklı olması, alacaklıların ve diğer hak sahiplerinin bu değişimden zarar görmemesi için konulmuş bir korumadır.
Boşanma Hukukundan Ayrışma
Mal rejimi hukuku ile boşanma hukuku farklı bağlantılara sahip olabilir. Boşanma sebepleri müşterek millî hukuk, ortak mutad mesken veya Türk hukukuna göre belirlenirken, mal rejimi evlenme anındaki bağlantılara dayanır. Bu nedenle boşanmada Türk hukuku uygulanırken mal rejimi yabancı hukuka tabi olabilir. Bu ayrım özellikle mal paylaşımı davalarında sonucu belirler. İlgili bağlantı için yabancı unsurlu boşanmada uygulanacak hukuk yazısına bakabilirsiniz. Türk hukukunda uygulanan yasal mal rejimi ve paylaşım örnekleri için yabancı uyruklu eşin boşanmada mal paylaşımı yazısı da faydalıdır.
Delil ve Belgeler
Mal rejimi uyuşmazlığında evlilik sözleşmesi, hukuk seçimi beyanı, evlenme tarihi ve yerindeki mutad mesken, vatandaşlık belgeleri ve taşınmaz kayıtları önemlidir. Yabancı ülkede yapılmış evlilik sözleşmeleri için onaylı çeviri ve gerekli tasdikler gerekir. Eşlerin evlenme anındaki mutad meskenini göstermek için kira sözleşmeleri, nüfus veya adres kayıtları, çalışma belgeleri kullanılabilir. Bu belgelerin evlenmeden önce toplanması, ileride yaşanacak tartışmayı azaltır.
Sık Yapılan Hatalar
- Hukuk seçimini örtülü veya belirsiz ifadelerle yapmak,
- Bağlantı zamanını dava tarihi sanmak,
- Taşınmazların bulundukları ülke hukukuna tabi olduğunu unutmak,
- Mal rejimi ile boşanmayı aynı hukuka bağlı saymak,
- Evlilik sözleşmesini yabancı ülkede yaptırıp Türkiye’deki geçerliliğini kontrol etmemek.
Örnek Olay
Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Farklı vatandaşlıklardaki iki kişi, ikisinin de yaşadığı bir ülkede evlenir ve mal rejimi konusunda hiçbir seçim yapmaz. Yıllar sonra Türkiye’ye taşınırlar ve burada taşınmaz alırlar. Boşanma sırasında mal rejimi evlenme anındaki müşterek mutad mesken hukukuna göre belirlenir; Türkiye’deki taşınmazın tasfiyesinde ise Türk hukuku dikkate alınır.
Planlama İçin Öneriler
Farklı ülkelerin vatandaşı olan çiftlerin, evlenmeden önce mal rejimi konusunda net bir hukuk seçimi yapması, sonraki uyuşmazlıkları büyük ölçüde azaltır. Seçimin yazılı, açık ve tarafların iradesini yansıtır şekilde yapılması gerekir. Sözleşmenin noter onayı veya ilgili ülkenin şekil kurallarına uygunluğu ayrıca kontrol edilmelidir. Ayrıca çiftler yeni bir ülkeye yerleştiklerinde mal rejimi seçimlerini gözden geçirmeli, gerekiyorsa yeni müşterek hukuka geçiş için usulüne uygun işlem yapmalıdır. Böyle bir geçiş, üçüncü kişilerin haklarına dokunamayacağından, mevcut borçlara ve alacaklara etkisi de dikkatle değerlendirilmelidir.
Türk Hukukunda Yasal Rejim ile Karşılaştırma
Türk hukukunda yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılma rejimidir; yabancı hukuk ise mal ortaklığı veya mal ayrılığı gibi başka bir rejim öngörebilir. Bu fark, boşanma veya ölüm hâlinde paylaşımın hesaplanma biçimini kökten değiştirebilir. Dolayısıyla hangi hukukun uygulanacağı, eşlerin ekonomik sonucunu doğrudan etkiler.
Uygulamada Sık Karşılaşılan Uyuşmazlıklar
Uygulamada en sık karşılaşılan sorun, eşlerden birinin mal rejiminin hangi hukuka tabi olduğunu bilmeden yabancı ülkede mal edinmesi veya devretmesidir. Bu durumda tasfiye sırasında bir eş, kendi ülkesinin rejimini ileri sürerken diğer eş Türk hukukuna dayanabilir. Belgelerin önceden düzenlenmesi bu tartışmanın önüne geçer.
Sonuç
Evlilik mallarında hukuk seçimi, sonradan yaşanabilecek paylaşım uyuşmazlıklarını önleyen değerli bir araçtır. Seçim yapılmamışsa evlenme anındaki bağlantılar belirleyici olur. Mal rejimi konusunda planlama yapmak ya da mevcut bir uyuşmazlığı değerlendirmek için yabancılar hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim ile bize ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Evlilik sözleşmesinde yabancı hukuk seçebilir miyim?
MÖHUK m. 15 eşlere evlenme anındaki mutad mesken veya millî hukuklarından birini açık biçimde seçme imkânı tanır. Seçim açık olmalıdır; örtülü veya belirsiz ifadeler tartışma yaratabilir.
Türkiye’deki taşınmazlar hangi hukuka göre paylaşılır?
Malların tasfiyesinde taşınmazlar için bulundukları ülke hukuku uygulanır. Dolayısıyla Türkiye’de bulunan taşınmazların tasfiyesinde Türk hukuku dikkate alınır.
Evlendikten sonra hukuk değiştirebilir miyiz?
Evlenmeden sonra yeni bir müşterek hukuka sahip olan eşler, üçüncü kişilerin hakları saklı kalmak üzere bu yeni hukuka tabi olabilirler. Yani ortak yeni bir millî hukuk veya bağlantı kazanılmışsa geçiş mümkündür.
Dayanak mevzuat
- 5718 sayılı MÖHUK m. 15
Yabancılar ve Vatandaşlık Hukuku konusunda destek mi gerekiyor?
Durumunuzu anlatın, size en geç 24 saat içinde dönüş yapalım. Görüşme büroda veya online yapılabilir; paylaştığınız bilgiler gizli tutulur.