Yabancının Türk Vatandaşıyla Evliliğinin İptali

Yabancı bir kişi ile Türk vatandaşı arasındaki evliliğin sonradan geçersiz sayılması, hem aile hukuku hem de yabancının Türkiye’deki ikamet ve vatandaşlık statüsü açısından önemli sonuçlar doğurur. Bu yazıda Türk Medeni Kanunu’nun 145-157. maddeleri çerçevesinde evliliğin iptali (butlan) müessesesini ele alıyoruz.

Mutlak Butlan Sebepleri

TMK m. 145’e göre şu hâllerde evlenme mutlak butlanla batıldır:

1. Eşlerden birinin evlenme sırasında evli bulunması (bigami),
2. Eşlerden birinin evlenme sırasında sürekli bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun bulunması,
3. Eşlerden birinde evlenmeye engel olacak derecede akıl hastalığı bulunması,
4. Eşler arasında evlenmeye engel olacak derecede hısımlığın bulunması.

Bu sebepler, kamu düzenini doğrudan ilgilendiren ağır nitelikte kabul edilir; bu nedenle TMK m. 146’ya göre mutlak butlan davası Cumhuriyet savcısı tarafından re’sen açılabileceği gibi ilgisi olan herkes tarafından da açılabilir.

Mutlak Butlan Davasının Sınırları

TMK m. 147’ye göre sona ermiş bir evliliğin mutlak butlanı Cumhuriyet savcısı tarafından re’sen dava edilemez; ancak her ilgili, mutlak butlanın karar altına alınmasını isteyebilir. Ayrıca ayırt etme gücünün sonradan kazanılması veya akıl hastalığının iyileşmesi durumlarında, mutlak butlan davasını yalnız bu durumu yaşayan eş açabilir. Önemli bir istisna da şudur: evliyken yeniden evlenen bir kimsenin önceki evliliği mutlak butlan kararı verilmeden önce sona ermişse ve ikinci evlilikteki diğer eş iyi niyetliyse, bu evliliğin butlanına karar verilemez.

Nispi Butlan Sebepleri

Nispi butlan, iradeyi sakatlayan durumlara dayanır ve TMK’da dört ayrı sebep hâlinde sayılmıştır:

• Geçici ayırt etme gücünden yoksunluk (m. 148): Evlenme sırasında geçici bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun olan eş, evlenmenin iptalini dava edebilir.
• Yanılma (m. 149): Evlenmeyi hiç istememesine veya bu kişiyle evlenmeyi düşünmemesine rağmen yanılarak razı olan ya da eşinde bulunmaması birlikte yaşamayı çekilmez kılacak derecede önemli bir niteliğe yanılarak evlenen eş, iptal davası açabilir.
• Aldatma (m. 150): Eşinin namus ve onuru hakkında aldatılarak evlenmeye razı olan veya kendisinin ya da altsoyunun sağlığı için ağır tehlike oluşturan bir hastalığın gizlendiği eş, iptal davası açabilir.
• Korkutma (m. 151): Kendisinin veya yakınlarının hayatı, sağlığı, namus ve onuruna yönelik ağır bir tehlikeyle korkutularak evlenmeye razı edilen eş, iptal davası açabilir.

Dava Açma Süresi

TMK m. 152’ye göre nispi butlan sebebine dayalı iptal davası açma hakkı, iptal sebebinin öğrenildiği veya korkunun etkisinin ortadan kalktığı tarihten başlayarak altı ay ve her hâlde evlenmenin üzerinden beş yıl geçmekle düşer. Bu süreler hak düşürücü niteliktedir; sürenin kaçırılması dava hakkının tamamen ortadan kalkmasına yol açar.

Butlanı Gerektirmeyen Sebepler

TMK m. 154-155’e göre kadının bekleme süresi bitmeden evlenmesi veya evlendirmeye yetkili memur önünde yapılan evlilikte kanunun diğer şekil kurallarına uyulmaması, evliliğin butlanına karar verilmesini gerektirmez. Bu, butlanın yalnızca kanunda açıkça sayılan ağır sebeplere özgülenen istisnai bir müessese olduğunu gösterir.

Butlan Kararının Etkisi ve Zamanı

TMK m. 156’ya göre batıl bir evlilik ancak hâkimin kararıyla sona erer. Mutlak butlan hâlinde bile evlenme, hâkimin kararına kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur. Bu, evlilik yoluyla kazanılan aile ikamet izni veya vatandaşlık başvurusu sürecinin, dava devam ederken kesintiye uğramayacağı anlamına gelir; ancak karar kesinleştiğinde bu haklar geriye dönük olarak değerlendirmeye tabi tutulabilir.

Çocuklar Üzerindeki Etki

TMK m. 157’ye göre mahkemece butlanına karar verilen bir evlilikten doğan çocuklar, ana ve baba iyi niyetli olmasa bile evlilik içinde doğmuş sayılır. Çocuklar ile ana ve baba arasındaki ilişkilere boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır; yani velayet, nafaka ve kişisel ilişki kurulması gibi konular, boşanma davalarındaki genel esaslara göre çözülür.

Yasal Temsilcinin Dava Hakkı

TMK m. 153’e göre küçük veya kısıtlı bir kişi, yasal temsilcisinin izni olmadan evlenirse, izni alınmayan yasal temsilci evlenmenin iptalini dava edebilir. Ancak bu şekilde evlenen kişi sonradan on sekiz yaşını doldurarak ergin olur, kısıtlı olmaktan çıkar veya kadın gebe kalırsa, evlenmenin iptaline karar verilemez. Bu istisna, sonradan ortaya çıkan olguların evliliğin devamını meşrulaştırdığı durumlarda iptal davasının anlamsız hâle gelmesini önler.

İptal Davasının Vatandaşlık Sürecine Etkisi

Evlilik yoluyla vatandaşlık kazanmış bir yabancı için evliliğin iptali davası açılması, vatandaşlık başvurusu veya kazanılmış vatandaşlık üzerinde de dolaylı etkiler doğurabilir. Bu iki sürecin (aile hukuku davası ve vatandaşlık süreci) birbirinden bağımsız ama birbirini etkileyen nitelikte olduğu unutulmamalı; evlilik iptal davasının sonucu netleşmeden vatandaşlık sürecinde alınan kararlar, sonradan yeniden değerlendirmeye tabi tutulabilir.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek, kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz. Bir yabancı, Türk vatandaşı bir kişiyle evlenir; ancak evlilikten iki yıl sonra, evlenme sırasında karşı tarafın halen başka bir ülkede resmi olarak evli olduğu ortaya çıkar. Cumhuriyet savcısı, mutlak butlan davası açar ve mahkeme evliliğin batıl olduğuna karar verir; yabancı eşin bu durumu bilmediği tespit edildiğinden, daha önce kazandığı haklar ayrıca değerlendirilir.

İspat ve Delil Toplama Süreci

Butlan davalarında iddia edilen sebebin (bigami, akıl hastalığı, aldatma vb.) somut delillerle ispatlanması gerekir. Bigami iddialarında ilgili ülkenin nüfus kayıtları, akıl hastalığı iddialarında tıbbi raporlar, aldatma iddialarında ise tarafların beyanları ve varsa yazışmalar delil olarak kullanılabilir. Yurt dışından temin edilecek belgelerin apostil şerhli ve yeminli tercümeli olması, bu tür davalarda sıkça karşılaşılan bir usul gerekliliğidir.

Sonuç

Yabancının Türk vatandaşıyla evliliğinin iptali, kanunda sınırlı sayıda sayılan ağır sebeplere dayanan istisnai bir süreçtir; sürecin aile hukuku ve yabancılar hukuku boyutlarının birlikte değerlendirilmesi gerekir. Yabancılar hukuku alanında evliliğinizin iptali sürecinde hukuki durumunuzun değerlendirilmesi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.