Yabancının Türkiye’de İş Sözleşmesinin Feshinde Hakları Nelerdir?

Türkiye’de çalışma izniyle istihdam edilen yabancıların iş sözleşmesinin feshi, hem iş hukuku hem de yabancılar hukuku açısından sonuçlar doğuran bir konudur. Bu yazıda yabancı çalışanların fesih sürecindeki haklarını ele alıyoruz.

Eşit Muamele İlkesi

4857 sayılı İş Kanunu, işçinin uyruğuna göre bir ayrım yapmaz; çalışma izniyle Türkiye’de istihdam edilen yabancı işçiler, iş sözleşmesinin feshi bakımından Türk vatandaşı işçilerle aynı hukuki korumadan yararlanır. Bu, hem bildirim sürelerine uyma yükümlülüğü hem de geçerli sebep aranması gibi güvenceler bakımından geçerlidir.

Bildirim Süreleri ve Peşin Ödeme

Kanun m. 17 uyarınca belirsiz süreli iş sözleşmelerinin feshinden önce karşı tarafa bildirim yapılması gerekir. İşçinin kıdemine göre iki haftadan sekiz haftaya kadar değişen bu süreler asgari nitelikte olup sözleşmeyle artırılabilir. İşveren, bildirim süresine ait ücreti peşin ödemek suretiyle de iş sözleşmesini feshedebilir. Bildirim şartına uyulmaması hâlinde, bildirim süresine ilişkin ücret tutarında tazminat ödenmesi gerekir; bu kural yabancı işçiler için de aynen uygulanır.

Geçerli Sebebe Dayalı Fesih Şartı

Kanun m. 18’e göre otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesi, işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebep olmaksızın feshedilemez. Bu koruma, çalışma izniyle çalışan yabancı işçiler için de geçerlidir; işverenin yalnızca “çalışma izni süreci karmaşık” gibi gerekçelerle fesih yapması geçerli bir sebep oluşturmaz.

İşe İade Davası Açma Hakkı

Yukarıdaki şartları taşıyan bir yabancı işçi, geçersiz sebeple işten çıkarıldığını düşünüyorsa işe iade davası açabilir. Dava sürecinde mahkeme, feshin geçerli bir sebebe dayanıp dayanmadığını inceler; feshin geçersizliğine karar verilmesi hâlinde işçinin işe iadesi ve boşta geçen süre ücretinin ödenmesi söz konusu olabilir. Ancak işe iade kararı verilse dahi, işverenin işçiyi fiilen işe başlatabilmesi için gerekli çalışma izni sürecinin de tamamlanmış olması gerekir; bu, yabancı işçiler bakımından pratikte ek bir karmaşıklık yaratabilir.

Kıdem ve İhbar Tazminatı

Kıdem tazminatına ilişkin düzenlemeler esas olarak 1475 sayılı (mülga) İş Kanunu’nun yürürlükte bırakılan 14. maddesinde yer alır ve en az bir yıllık kıdemi olan, kanunda sayılan bir sebeple (örneğin işveren tarafından haksız fesih, işçinin haklı nedenle feshi, emeklilik) iş sözleşmesi sona eren işçiye ödenir. Bu hak, uyruk ayrımı gözetmeksizin şartları taşıyan her işçiye tanınmıştır. İhbar tazminatı ise bildirim süresine uyulmadan yapılan fesihlerde, yukarıda açıklandığı üzere ayrıca talep edilebilir.

Çalışma İzninin Feshe Bağlı Akıbeti

Çalışma izni, belirli bir işveren ve işyeri için düzenlendiğinden, iş sözleşmesinin sona ermesiyle birlikte çalışma izninin dayanağı da ortadan kalkar. Bu durumda yabancı işçinin, yeni bir işveren bulup adına yeni bir çalışma izni başvurusu yapması ya da farklı bir ikamet izni türüne (örneğin kısa dönem ikamet izni) geçiş yapması gerekebilir. Aksi hâlde, çalışma izninin sona ermesiyle birlikte Türkiye’de kalış sebebi de ortadan kalkacağından, belirli bir süre içinde yeni bir statü edinilmesi önem taşır.

Toplu İşten Çıkarmalarda Yabancı İşçilerin Durumu

İşyerinde toplu işten çıkarma yapılması durumunda, yabancı işçiler de bu sürece dahil edilebilir. Kanunda öngörülen bildirim ve danışma yükümlülükleri, yabancı işçiler için de aynı şekilde işletilir; ancak toplu işten çıkarmanın yabancı işçilerin çalışma izinlerine olan etkisi, her bir yabancı işçi için ayrıca değerlendirilmesi gereken bir konudur.

İşverenin Bildirim Yükümlülüğü Göç İdaresine

İş sözleşmesi feshedilen yabancı çalışan için işverenin, 6735 sayılı Kanun m. 22 uyarınca çalışmanın sona erdiğini on beş gün içinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına bildirmesi gerekir. Bu bildirim yapılmazsa, çalışma izni kayıtlarda aktif görünmeye devam edebilir; bu da hem işveren için idari yaptırım riski hem de yabancının ileride yeni bir çalışma izni başvurusunda karışıklık yaşaması riskini doğurur.

Haklı Nedenle Fesih Hakkı

Yabancı işçi de, İş Kanunu’nda işçiye tanınan haklı nedenle derhal fesih hakkını kullanabilir; örneğin ücretinin ödenmemesi, sağlık ve güvenlik koşullarının sağlanmaması gibi durumlarda işçi kendisi de iş sözleşmesini feshedebilir. Bu şekilde haklı nedenle fesih yapan yabancı işçi, kıdem tazminatına hak kazanabilir; ancak bu durumda ihbar tazminatı talep edemez, çünkü bildirim süresi kuralı işverenin fesih iradesine bağlıdır.

Yeni İş Arama İzni

Bildirim süresi içinde çalışmaya devam eden yabancı işçiye de, İş Kanunu m. 27 uyarınca yeni bir iş bulabilmesi için iş saatleri içinde ücretli izin verilmesi gerekir. Bu izin süresi günde en az iki saatten az olamaz ve işçi isterse toplu kullanabilir. Bu hak, yabancı işçiler için de Türk işçilerle aynı şekilde uygulanır ve fesih sürecinde gözden kaçırılmaması gereken bir güvencedir.

Arabuluculuk Zorunluluğu

İşe iade ve işçilik alacaklarına ilişkin davalarda, dava açmadan önce arabuluculuğa başvurulması kanuni bir zorunluluktur. Yabancı işçiler de bu zorunluluğa tabidir; arabuluculuk görüşmeleri, gerekiyorsa tercüman eşliğinde yürütülebilir. Arabuluculukta anlaşma sağlanamaması hâlinde, anlaşmama tutanağıyla birlikte dava açma süreci başlatılabilir.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek, kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz. Otuz beş işçi çalıştıran bir şirkette iki yıldır çalışma izniyle görev yapan yabancı bir yazılım mühendisi, geçerli bir sebep gösterilmeden işten çıkarılır. Mühendis, işe iade davası açar ve mahkeme feshin geçersizliğine karar vererek işverenin işçiyi işe başlatmasına veya tazminat ödemesine hükmeder.

Sonuç

Türkiye’de çalışan yabancıların iş sözleşmesi feshinde, İş Kanunu’nun genel koruma mekanizmaları aynen uygulanır; ancak çalışma izninin akıbeti ve buna bağlı ikamet durumu ayrı bir dikkat gerektiren, ihmal edilmemesi gereken bir konudur; bu nedenle fesih sürecinin başında hukuki destek alınması önerilir. Yabancılar hukuku alanında iş sözleşmesi feshi veya çalışma izni sürecinizde bizimle iletişime geçebilirsiniz.