Yönetim Kurulu Üyesinin Rekabet Yasağı ve Zamanaşımı: Üç Ay ve Bir Yıl (TTK 396)

Yönetim kurulu üyesi, şirketin ticari sırlarına, müşteri ilişkilerine ve stratejilerine yakından hakimdir. Bu bilgi ve konumun, üyenin kendi kişisel ticari çıkarları için kullanılması şirkete büyük zarar verebilir. Bu nedenle kanun, yönetim kurulu üyelerine rekabet yasağı getirmiş ve ihlalde şirkete özel hukuki yollar tanımıştır. Türk Ticaret Kanunu’nun 396. maddesi, yasağın kapsamını, yaptırımları ve zamanaşımı sürelerini düzenler. Bu yazıda yönetim kurulu üyesinin rekabet yasağını anlatıyoruz.

Yasağın Kapsamı

TTK m. 396/1’e göre yönetim kurulu üyelerinden biri, genel kurulun iznini almaksızın, şirketin işletme konusuna giren ticari iş türünden bir işlemi kendi veya başkası hesabına yapamayacağı gibi, aynı tür ticari işlerle uğraşan bir şirkete sorumluluğu sınırsız ortak sıfatıyla da giremez. Yasak iki yönlüdür:

1. Rekabet niteliğinde işlem yapma yasağı: Şirketin işletme konusuna giren tür ticari işlemleri kendi veya başkası hesabına yapmak yasaktır. Örneğin bir gıda şirketinin yönetim kurulu üyesi, aynı türde gıda ticaretini kendi adına veya bir yakını adına yapamaz.
2. Sınırsız sorumlu ortak olma yasağı: Aynı tür ticari işlerle uğraşan bir şirkete sorumluluğu sınırsız ortak olarak (örneğin kolektif şirket ortağı) girmek yasaktır.

Yasağın istisnası, genel kurulun izni almaktır. Genel kurul izin verirse üye rekabet niteliğindeki faaliyeti yürütebilir. İzin için genel kurulun bilgilendirilmiş bir karar alması ve işlemin niteliğinin belirtilmesi gerekir. Ortakların rekabet yasağı ile karşılaştırma için şirket ortağının rekabet yasağı yazısına bakabilirsiniz.

İhlalin Sonuçları

Yasağa aykırı hareket eden yönetim kurulu üyesinden şirket iki yoldan birini seçebilir:

• Tazminat: Şirket, uğradığı zararın tazminini isteyebilir. Bu halde zararın ispatı gerekir.
• İşlemin şirket adına yapılmış sayılması: Şirket, tazminat yerine yapılan işlemi şirket adına yapılmış saymakta ve üçüncü kişiler hesabına yapılan sözleşmelerden doğan menfaatlerin şirkete ait olduğunu dava etmekte serbesttir.

İkinci seçenek, zarar ispatı güçlüğünü aşar ve üyenin rakip faaliyetinden elde ettiği kazancı şirkete kazandırır. Bu yol, ihlal eden üyenin haksız kazanç elde etmesini engeller. Yönetim kurulu üyelerinin sorumluluklarıyla ilgili genel hükümler ayrıca saklıdır (m. 396/4); yani rekabet yasağı ihlali, aynı zamanda genel sorumluluk hükümlerine de dayanak oluşturabilir. Genel sorumluluk için yönetim kurulu üyesinin hukuki sorumluluğu yazısını okuyabilirsiniz.

Seçim Yetkisi Kimde?

TTK m. 396/2’ye göre yukarıdaki haklardan birinin seçilmesi, yasağa aykırı harekette bulunan üyenin dışındaki üyelere aittir. Yani ihlali yapan üye, tazminat mı yoksa işlemin şirket adına sayılması mı tercih edileceği konusundaki kararda söz sahibi değildir. Karar, diğer yönetim kurulu üyelerince alınır. Bu, çıkar çatışması olan kişinin kendi hakkındaki kararı etkilemesini önler. Yönetim kurulunun karar alma usulü için yönetim kurulu kararı nasıl alınır yazısına göz atabilirsiniz.

Zamanaşımı: Üç Ay ve Bir Yıl

TTK m. 396/3’e göre bu haklar, söz konusu ticari işlemlerin yapıldığını veya yönetim kurulu üyesinin diğer bir şirkete girdiğini diğer üyelerin öğrendikleri tarihten itibaren üç ay ve her halde bunların gerçekleşmesinden itibaren bir yıl geçince zamanaşımına uğrar. Bu süreler çok kısadır ve şirket için kritiktir:

• Üç aylık süre: İhlal, diğer üyelerin öğrenmesiyle başlar. Öğrenme tarihinden itibaren üç ay içinde hak kullanılmalıdır.
• Bir yıllık süre: Öğrenme olmasa bile ihlalin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl geçince hak sona erer.

Bu nedenle rekabet ihlalinden şüphelenen şirketin hızlı hareket etmesi, delilleri toplaması ve yönetim kurulu kararı alarak dava veya seçimini yapması gerekir. Sürelerin kaçırılması halinde bu özel haklar sona erer; ancak genel tazminat hükümleri farklı sürelere tabi olabilir. Bu nedenle olayın hukuki niteliği dikkatle belirlenmelidir.

Yasağın Amacı ve Sadakat Borcu

Rekabet yasağı, yönetim kurulu üyesinin şirkete karşı sadakat borcunun bir yansımasıdır. Üye, şirketin menfaatlerini kendi menfaatinin önünde tutmalıdır. Sadakat borcu, yalnızca rekabet yasağıyla sınırlı değildir; şirketle işlem yapma yasağı, ticari fırsatları şirkete sunma ve sır saklama yükümlülükleriyle birlikte bir bütün oluşturur. Şirketle işlem yapma yasağı için yönetim kurulu üyesinin şirketle işlem yapma ve şirkete borçlanma yasağı yazısına bakabilirsiniz. Ticari sırlar için ticari sırrın korunması ve rekabet yasağı sözleşmesi yazısı yararlıdır.

Haksız Rekabet Boyutu

Yönetim kurulu üyesinin rekabet niteliğindeki eylemleri aynı zamanda haksız rekabet hükümleri kapsamına girebilir. Örneğin şirket müşterilerini yanıltıcı yollarla kendi işine yönlendirmesi, çalışanları ayartması veya ticari sırları kullanması haksız rekabet sayılabilir. Bu durumda şirket, haksız rekabet davası açabilir ve ihtiyati tedbir isteyebilir. Bu yollar için haksız rekabet davası şartları, haksız rekabette ihtiyati tedbir talebi ve çalışan ayartma ve haksız rekabet yazılarına bakabilirsiniz.

Delil ve İspat

Rekabet ihlalinin ispatı için üyenin rakip işletmeyle bağlantısını gösteren belgeler (sicil kayıtları, ortaklık belgeleri, sözleşmeler), müşteri yazışmaları, banka hareketleri ve tanık beyanları kullanılabilir. Şirket, ihlalden şüphe duyduğunda önce bilgi alma haklarını kullanarak veya özel denetim yoluyla delil toplayabilir. Özel denetim için özel denetim talebi ve süreci yazısı yol gösterir. Delil toplama sürecinde üç aylık sürenin işlediği unutulmamalıdır.

Pratik Öneriler

• Yönetim kurulu üyeleriyle yapılan sözleşmelere rekabet yasağı ve bildirim yükümlülüğü hükmü ekleyin.
• Üyeler diğer şirketlerdeki ortaklık veya yöneticilik görevlerini yönetim kuruluna bildirsin.
• Rekabet izinlerini genel kuruldan yazılı ve gerekçeli alın.
• İhlal şüphesinde üç aylık süreyi göz önünde tutarak hızla delil toplayın.
• Seçim kararını ihlali yapmayan üyelerle yönetim kurulunda alın.

Sık Yapılan Hatalar

• Rekabet izni almadan aynı sektörde başka şirkette görev almak,
• Diğer üyelerin ihlali öğrenmesinden sonra üç aylık süreyi kaçırmak,
• Seçim kararına ihlali yapan üyeyi de katmak,
• Şirketin tazminat ile işlemin şirket adına sayılması seçeneklerini bilmemek,
• İzin kararını genel kurul yerine yönetim kuruluna bırakmak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir anonim şirketin yönetim kurulu üyesi, şirketle aynı işi yapan bir işletmeyi kendi adına kurar ve şirketin müşterilerinden bazılarına satış yapar. Diğer üyeler bunu öğrendikten sonra iki ay içinde yönetim kurulu kararı alır ve işlemin şirket adına yapılmış sayılmasını, elde edilen menfaatlerin şirkete devrini talep eder. Süre içinde harekete geçildiği için hak zamanaşımına uğramamıştır. Üç ayı geçirseler bu özel haklar sona ererdi.

Sonuç

Yönetim kurulu üyesi genel kurul izni olmadan şirketin işletme konusuna giren işleri kendi veya başkası hesabına yapamaz; ihlalde şirket tazminat veya işlemin şirket adına sayılmasını seçebilir ve bu haklar üç ay ile bir yıl içinde zamanaşımına uğrar. Yönetim kurulu üyelerinin rekabet ve sadakat yükümlülükleri için ticaret hukuku alanında dosyanızı birlikte değerlendirebiliriz. İletişim sayfamızdaki telefon numarasından veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.