Yönetim Kurulu Üyesi Şirketle İşlem Yapabilir mi? İzin Şartı ve Nakit Borçlanma Yasağı (TTK 395)

Yönetim kurulu üyesi, şirketin çıkarını gözetmekle yükümlü bir kişidir. Ancak aynı kişinin şirketle işlem yapması, çıkar çatışması riski doğurur: şirket adına karar veren kişi, karşı tarafta kendisi olduğunda şirketin zararına hareket edebilir. Kanun bu riski önlemek için yönetim kurulu üyelerinin şirketle işlem yapmasını ve şirkete borçlanmasını sıkı kurallara bağlamıştır. Türk Ticaret Kanunu’nun 395. maddesi bu iki yasağı düzenler. Bu yazıda yasakların kapsamını, sonuçlarını ve uygulamadaki riskleri anlatıyoruz.

Şirketle İşlem Yapma Yasağı

TTK m. 395/1’e göre yönetim kurulu üyesi, genel kuruldan izin almadan, şirketle kendisi veya başkası adına herhangi bir işlem yapamaz; aksi halde şirket yapılan işlemin batıl olduğunu ileri sürebilir. Diğer taraf böyle bir iddiada bulunamaz. Bu hükmün önemli sonuçları vardır:

• İzin şartı: İşlem için genel kuruldan önceden izin alınması gerekir. İznin şirket adına ve bilgilendirilmiş şekilde verilmesi önemlidir.
• Kendisi veya başkası adına: Yasak, üyenin kendi adına yaptığı işlemleri olduğu kadar, üçüncü kişi adına yaptığı işlemleri de kapsar. Yani üye bir yakınının veya şirketin vekili olarak şirketle sözleşme yapamaz.
• Tek taraflı batıllık: İzinsiz yapılan işlemin batıl olduğunu yalnızca şirket ileri sürebilir; üye bu iddiada bulunamaz. Böylece şirketin çıkarına uygunsa işlem devam ettirilebilir, aksi halde şirket batıllığa başvurabilir.

Bu düzenleme, yönetim kurulu üyesinin işlemlerinin şirket lehine denetlenmesini sağlar. Şirketin temsili ve imza yetkisi için şirketin temsili ve imza yetkisi yazısına bakabilirsiniz.

Nakit Borçlanma Yasağı

TTK m. 395/2’ye göre pay sahibi olmayan yönetim kurulu üyeleri ile yönetim kurulu üyelerinin pay sahibi olmayan 393. maddede sayılan yakınları şirkete nakit borçlanamaz. Bu kişiler için şirket kefalet, garanti ve teminat veremez, sorumluluk yüklenemez, bunların borçlarını devralamaz. Yani pay sahibi olmayan yönetim kurulu üyesi (örneğin profesyonel yönetici) ve pay sahibi olmayan yakınları şirketten nakit ödünç alamaz; şirket onlar adına banka kredisine kefil olamaz veya onların borçlarını üstlenemez. Yasağın kapsamı geniştir ve dolaylı yollarla borç verme veya teminat sağlamayı da içerir. Bu yasak, pay sahibi ortakların şirkete borçlanması hakkındaki ayrı düzenlemeden farklıdır; ortakların borçlanma yasağı için pay sahibinin şirkete borçlanma yasağı ve şirketten borç alma sınırları yazısına bakabilirsiniz.

Yasağa Aykırılığın Sonuçları

Nakit borçlanma yasağına aykırı hareket edilirse, şirkete borçlanılan tutar için şirket alacaklıları bu kişileri, şirketin yükümlendirildiği tutarda şirket borçları için doğrudan takip edebilir (m. 395/2 son cümle). Yani şirketin alacaklıları, kanuna aykırı borçlanan yönetim kurulu üyesi veya yakınına doğrudan başvurarak, şirketin yükümlendirildiği tutar kadar alacaklarını tahsil edebilir. Bu, alacaklılara şirket malvarlığının haksız şekilde azaltılmasına karşı güçlü bir koruma sağlar. Ayrıca yönetim kurulu üyeleri, kanuna aykırı işlemlere karar veren veya onay veren üyeler olarak şirkete, pay sahiplerine ve alacaklılara karşı sorumlu olabilir. Sorumluluk için yönetim kurulu üyesinin hukuki sorumluluğu yazısı ayrıntı verir.

Şirketler Topluluğu İstisnası

TTK m. 395/3’e göre 202. madde hükmü saklı kalmak şartıyla, şirketler topluluğuna dahil şirketler birbirlerine kefil olabilir ve garanti verebilirler. Bu istisna, grup şirketlerinin birbirlerine finansal destek sağlamasını mümkün kılar. Ancak hakim şirketin yönlendirmeleri nedeniyle bağlı şirketin zarara uğratılması halinde ayrı sorumluluk kuralları uygulanır. Şirketler topluluğundaki sorumluluk için şirketler topluluğu ve hakim şirket sorumluluğu yazısına bakabilirsiniz. Ayrıca Bankacılık Kanunu’nun özel hükümleri saklıdır (m. 395/4).

Genel Kurul İzninin Nasıl Alınacağı

Şirketle işlem izni genel kuruldan alınır; yönetim kurulunun kendi kendine izin vermesi yeterli değildir. İzin talebi genel kurul gündemine yazılmalı ve işlemin şartları (tutar, süre, koşullar) açıkça belirtilmelidir. İzin verilirken çıkar çatışması bulunan üyenin oy kullanamayacağı ilkesi uygulanabilir; oydan yoksunluk için anonim şirkette oy hakkı ve oydan yoksunluk yazısına göz atabilirsiniz. Genel kurul toplantı ve karar nisapları için genel kurul toplantı ve karar yeter sayıları yazısı yol gösterir. Alınan izin ve işlem şartları tutanağa yazılmalı, gerekçe belirtilmelidir.

Ücret ve Diğer Ödemelerle İlişki

Yönetim kurulu üyelerine ücret, huzur hakkı, ikramiye, prim ve yıllık kârdan pay ödenmesi, tutarı esas sözleşmeyle veya genel kurul kararıyla belirlenmiş olmak şartıyla mümkündür (TTK m. 394). Bu ödemeler şirketle işlem sayılmaz; ancak genel kurul kararı olmadan yapılan yüksek ödemeler, örtülü kazanç aktarımı olarak sorun yaratabilir. Bu nedenle üyelere yapılan ödemelerin dayanağı yazılı olmalı ve şirketin ödeme gücüyle orantılı olmalıdır.

Rekabet Yasağı ile İlişkisi

Yönetim kurulu üyesinin şirketle işlem yapmasının yanında, şirketle rekabet etmemesi de gerekir. Rekabet yasağı ayrıca düzenlenmiştir; bu konuda yönetim kurulu üyesinin rekabet yasağı yazısına bakabilirsiniz. Her iki yasak da yönetim kurulu üyesinin sadakat borcunun ifadesidir.

Pratik Öneriler

• Şirketle yapılacak her işlem için önceden genel kurul izni alın.
• İzin talebinde işlemin bedelini ve şartlarını açıkça belirtin.
• Pay sahibi olmayan üyeler ve yakınları için borç, kefalet ve teminat işlemlerinden kaçının.
• Grup içi kefalet ve garantileri şirketler topluluğu kurallarına göre değerlendirin.
• Kayıtları düzenli tutun ve işlemleri şirket defterlerine yansıtın.

Sık Yapılan Hatalar

• İzin almadan üyenin şirketle kira veya hizmet sözleşmesi yapması,
• Üyenin yakını adına şirketten nakit borç alınması,
• Şirketin üyenin kişisel banka kredisine kefil olması,
• İzin kararını gerekçesiz ve bilgilendirmesiz almak,
• İşlemi defterlere yansıtmamak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir anonim şirketin pay sahibi olmayan yönetim kurulu üyesi, şirketten ödünç para talep eder. Şirket bu talebi karşılarsa TTK m. 395/2’ye aykırı hareket etmiş olur. Bir süre sonra şirket iflas eder ve alacaklılar, kanuna aykırı borçlanan üyeyi, şirketin yükümlendirildiği tutar kadar doğrudan takip eder. Şirket, üyenin kendisiyle yaptığı kira sözleşmesini de genel kuruldan izin alınmadığı için batıl sayabilir.

Sonuç

Yönetim kurulu üyesi, genel kurul izni olmadan şirketle işlem yapamaz; pay sahibi olmayan üyeler ve yakınları şirkete nakit borçlanamaz ve şirket bunlar için kefalet, garanti veya teminat veremez. Aykırılık halinde işlem batıl sayılabilir ve alacaklılar doğrudan takip yapabilir. Yönetim kurulu üyeleri ve şirket işlemleri konusunda ticaret hukuku alanında dosyanızı birlikte değerlendirebiliriz. İletişim sayfamızdaki telefon numarasından veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.