Adi Ortaklıkta Ortağın Şirket Borcundan Sorumluluğu

Ticari hayatta iki veya daha fazla kişinin ortak bir amaç için bir araya gelip herhangi bir şirket türü kurmadan iş yapması sık karşılaşılan bir durumdur. Bu ilişki hukuken adi ortaklık olarak nitelendirilir ve Türk Borçlar Kanunu’nda (TBK) düzenlenir. Adi ortaklığın borçlarından kimin, ne şekilde sorumlu olduğu ise icra takibi açısından önemli sonuçlar doğurur. Bu yazıda adi ortaklıkta ortakların sorumluluğunu genel çerçevesiyle açıklıyoruz.

Adi Ortaklık Nedir?

TBK m. 620 uyarınca adi ortaklık sözleşmesi, iki ya da daha fazla kişinin emeklerini ve mallarını ortak bir amaca erişmek üzere birleştirmeyi üstlendikleri sözleşmedir. Kanunla düzenlenmiş şirket türlerinin (limited, anonim vb.) ayırt edici niteliklerini taşımayan her ortaklık ilişkisi, adi ortaklık hükümlerine tabi olur. Adi ortaklığın önemli bir özelliği, tüzel kişiliğinin bulunmamasıdır; yani ortaklığın kendisi hak ve borç sahibi olamaz, hak ve borçlar doğrudan ortaklara aittir.

Ortakların Üçüncü Kişilere Karşı Sorumluluğu

TBK m. 638’in son fıkrası bu konuda temel kuralı ortaya koyar: Ortaklar, birlikte veya bir temsilci aracılığıyla, bir üçüncü kişiye karşı, ortaklık ilişkisi çerçevesinde üstlendikleri borçlardan, aksi kararlaştırılmamışsa müteselsilen sorumlu olurlar. Bu, alacaklı üçüncü kişinin alacağının tamamı için ortaklardan herhangi birine veya birkaçına birlikte başvurabileceği anlamına gelir. Sorumluluğun müteselsil olması, alacaklı açısından önemli bir güvence sağlar.

İcra Takibinde Kime Başvurulur?

Adi ortaklığın tüzel kişiliği bulunmadığından, ortaklığa karşı değil ortaklara karşı icra takibi başlatılır. Uygulamada takip talebinde ortaklık ilişkisinin ve tüm ortakların açıkça belirtilmesi, alacaklının müteselsil sorumluluk hükmünden yararlanabilmesi açısından önemlidir. Alacaklı, dilerse sadece ödeme gücü yüksek görünen bir ortağa karşı takip başlatabilir; bu ortak, ödediği miktarı diğer ortaklardan iç ilişki gereği talep edebilir.

Ortağın Şahsi Borcu ile Ortaklık Borcunun Ayrımı

Burada önemli bir ayrım daha vardır: bir ortağın şahsi borcu ile ortaklık borcu farklı hukuki rejimlere tabidir. TBK m. 638’in ikinci fıkrasına göre, ortaklık sözleşmesinde aksine bir hüküm bulunmadıkça, bir ortağın şahsi alacaklıları, haklarını ancak o ortağın tasfiyedeki payı üzerinde kullanabilir. Bu, bir ortağın kişisel borcu nedeniyle icra takibi yapan alacaklının doğrudan ortaklık malvarlığına (örneğin ortak hesaba, ortaklığa ait taşınmaza) haciz koyduramayacağı, sadece o ortağın ortaklığın tasfiyesinden doğacak payına yönelebileceği anlamına gelir.

Pratik Sonuçları

Bu ayrımın icra takibi açısından pratik sonuçları şunlardır:

• Ortaklık borcu için: tüm ortaklara veya seçilen bir/birkaç ortağa karşı müteselsil sorumluluk esasına göre takip yapılabilir.
• Ortağın şahsi borcu için: alacaklı doğrudan ortaklık malına haciz koyduramaz; ancak o ortağın tasfiye payı üzerinde hak arayabilir.
• Bir mal veya hesabın “ortaklığa mı yoksa bir ortağa mı ait olduğu” tartışmalı ise, bu konu istihkak iddiası çerçevesinde icra mahkemesinde çözülebilir.

Sözleşmeyle Sorumluluğun Sınırlandırılması

TBK m. 638 hükmü emredici değildir; ortaklar, aralarındaki sözleşmeyle müteselsil sorumluluk kuralını değiştirebilir. Ancak bu tür bir sınırlamanın üçüncü kişiye karşı ileri sürülebilmesi için, üçüncü kişinin bu sınırlamadan haberdar olması veya sınırlamanın işlem sırasında açıkça bildirilmiş olması gerekir. Aksi hâlde, üçüncü kişi iyi niyetli ise kanundaki müteselsil sorumluluk kuralına güvenerek hareket edebilir. Bu nedenle bir icra takibi başlatılmadan önce, ortaklar arasındaki sözleşmede böyle bir sınırlama olup olmadığının araştırılması önemlidir.

Ortaklık Malının Tespiti ve İstihkak İddiası

Uygulamada bir malın ortaklığa mı yoksa bir ortağa şahsen mi ait olduğu her zaman açık olmayabilir. Bir ortağın şahsi borcu nedeniyle yapılan hacizde, haczedilen malın aslında ortaklık malı olduğu iddia edilirse, bu iddia icra mahkemesi önünde istihkak iddiası çerçevesinde incelenir. Benzer şekilde, ortaklık borcu için yapılan hacizde bir malın aslında ortaklardan birine şahsen ait olduğu ileri sürülebilir. Bu tür uyuşmazlıklarda malın kayıtlı olduğu kişi, ortaklık defterleri ve katılım payı sözleşmesi gibi belgeler önemli rol oynar.

Yönetici Ortağın Temsil Yetkisi

Ortaklığı veya tüm ortakları üçüncü kişilere karşı temsil etme yetkisi, kural olarak kendisine yönetim görevi verilen ortağa aittir. Ancak önemli tasarruf işlemlerinde bu yetkinin kullanılabilmesi için tüm ortakların oybirliğiyle yetki vermiş olması ve bu hususun yetki belgesinde açıkça belirtilmiş olması gerekir. Alacaklı bir üçüncü kişi, ortaklık adına işlem yapan kişinin bu yetkiye sahip olup olmadığını araştırmalı, aksi hâlde işlemin geçerliliği tartışmalı hâle gelebilir.

Pratik Öneriler

• İcra takibi başlatılmadan önce, alacağın ortaklık borcu mu yoksa bir ortağın şahsi borcu mu olduğu net biçimde belirlenmelidir.
• Ortaklar arasındaki sözleşmede müteselsil sorumluluğu sınırlayan bir hüküm olup olmadığı araştırılmalıdır.
• Haczedilen malın ortaklığa mı yoksa bir ortağa mı ait olduğu tartışmalıysa, ilgili belgeler (defterler, sözleşmeler) önceden derlenmelidir.
• Yönetici ortağın temsil yetkisinin kapsamı, özellikle önemli işlemlerde işlem öncesinde kontrol edilmelidir.

Sık Yapılan Hatalar

• Adi ortaklığa karşı, sanki ayrı bir tüzel kişiliği varmış gibi doğrudan “ortaklık” adına takip başlatmaya çalışmak.
• Bir ortağın şahsi borcu nedeniyle doğrudan ortaklık malvarlığına haciz koydurmaya çalışmak.
• Müteselsil sorumluluğun sözleşmeyle bertaraf edilip edilmediğini kontrol etmeden takip stratejisi kurmak.
• Ortaklardan birine karşı alınan sonucun otomatik olarak diğer ortaklara da uygulanacağını varsaymak.
• Yönetici ortağın temsil yetkisinin sınırlarını araştırmadan işlem yapmak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek, kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz.

İki kişinin birlikte yürüttüğü, herhangi bir şirket türü seçilmeden kurulan bir işletmeden mal alan bir tedarikçi, bedelini tahsil edemeyince ortaklardan biri hakkında icra takibi başlatır ve alacağının tamamını bu ortaktan talep eder. Takibe konu olan ortak, ödediği miktarı diğer ortaktan kendi payı oranında geri istemek üzere ayrı bir talepte bulunur.

Sonuç

Adi ortaklıkta tüzel kişilik bulunmaması, borçlardan sorumluluğun doğrudan ortaklara ait olması sonucunu doğurur. Ortaklık ilişkisinden doğan borçlarda ortaklar aksi kararlaştırılmadıkça müteselsilen sorumludur; ancak bir ortağın şahsi borcu ortaklık malvarlığına yansımaz. Bu ayrımların doğru kurgulanması, icra takibinin doğru muhataba yönlendirilmesini sağlar. Adi ortaklıktan doğan alacağınızın icra yoluyla tahsili için icra ve iflas hukuku alanında bizimle iletişime geçebilirsiniz.