Sermaye Şirketlerinde Borca Batıklık Bildirimi Nasıl Yapılır?

Sermaye şirketleri ve kooperatifler, mali durumlarının ciddi biçimde bozulması hâlinde kanunda özel olarak düzenlenmiş bir bildirim yükümlülüğüyle karşı karşıya kalır. Bu yazıda borca batıklık kavramını, yönetim organının bildirim yükümlülüğünü ve bu bildirimin doğurduğu sonuçları ele alıyoruz.

Borca Batıklık Nedir?

İİK m.179 uyarınca, sermaye şirketleri ile kooperatiflerin, aktiflerin muhtemel satış fiyatları üzerinden düzenlenen ara bilançoya göre borca batık olduğu tespit edilirse, bu durum idare ve temsille görevlendirilmiş kimseler, şirket veya kooperatif tasfiye hâlindeyse tasfiye memurları veya bir alacaklı tarafından mahkemeye beyan ve mahkemece tespit edilir. Bu tespit üzerine mahkeme, önceden takibe gerek kalmaksızın şirketin veya kooperatifin iflasına karar verebilir.

Bu hüküm, Türk Ticaret Kanunu’nun sermaye kaybı ve borca batıklığa ilişkin 377 ve 634 üncü maddeleri ile Kooperatifler Kanunu’nun ilgili hükümleri saklı kalmak kaydıyla uygulanır; yani şirketler hukukundaki genel mekanizmalarla icra ve iflas hukukundaki bu doğrudan iflas imkânı birlikte değerlendirilir.

Bildirim Yükümlülüğü Kimlere Aittir?

Kanun, borca batıklığın mahkemeye bildirilmesi konusunda birden fazla kişiye yetki ve bazı durumlarda yükümlülük tanımıştır:

• Yönetim organı (idare ve temsille görevli kişiler): Şirketin mali durumunun bozulduğunu tespit ettiğinde bu durumu mahkemeye bildirebilir/bildirmekle yükümlü tutulabilir.
• Tasfiye memurları: Şirket veya kooperatif tasfiye hâlindeyse, tasfiye sürecinde borca batıklığın ortaya çıkması hâlinde bildirim yapabilir.
• Alacaklılar: Şirketin borca batık olduğunu düşünen bir alacaklı da bu durumu mahkemeye bildirerek iflas talebinde bulunabilir.

Doğrudan İflas ile İlamsız/İlamlı İflas Yolu Arasındaki Fark

Borca batıklık bildirimi, alacaklının önce bir icra takibi başlatıp ödeme emri göndermesini gerektiren adi iflas yolundan farklıdır. Burada mahkeme, borca batıklığın tespiti üzerine doğrudan iflasa karar verebilir; ayrıca bir icra takibi şartı aranmaz. Bu, borca batık durumdaki şirketlerin alacaklıları zarara uğratmaya devam etmesini önlemeyi amaçlayan hızlandırılmış bir mekanizmadır.

İflasın Ertelenmesi Artık Mevcut Değildir

Daha önce mevzuatımızda borca batık şirketlere iflasın ertelenmesi imkânı tanınmaktaydı. Ancak iflasın ertelenmesine ilişkin hükümler 28/2/2018 tarihli ve 7101 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır. Bu nedenle güncel mevzuatta “iflas ertelemesi” adı altında bir kurum bulunmamaktadır. Borca batık durumdaki şirketler için günümüzde öngörülen temel araç, borçların yeniden yapılandırılmasını sağlayan konkordato kurumudur.

Konkordatoya Başvuru İmkânı

Borca batık bir şirket, mahkemeye iflas bildirimi yapılmadan önce veya iflas süreci başlamadan konkordato talebinde bulunarak borçlarını yeniden yapılandırma yoluna gidebilir. Konkordato süreci, alacaklıların onayına bağlı bir proje çerçevesinde şirketin faaliyetine devam etmesine imkân tanır. Bu sürecin işleyişi hakkında bilgi almak için sermaye şirketinizin mali durumunu erken aşamada değerlendirmeniz önemlidir.

Yönetim Organının Sorumluluğu

Borca batıklık durumunun zamanında bildirilmemesi, yalnızca şirketin değil, yönetim organında görev alan kişilerin de sorumluluğunu gündeme getirebilir. Şirketler hukukunda yönetim kurulu üyelerinin özen ve bağlılık yükümlülüğü, mali durumun kötüleştiği dönemde daha da önem kazanır; bu dönemde alınan kararların (örneğin yeni borçlanmalar, olağan dışı ödemeler) hem şirket hem üçüncü kişiler nezdinde sorumluluk doğurma ihtimali artar. Bu nedenle mali durumun yakından izlenmesi ve gerektiğinde profesyonel destek alınması, yönetim organının hem şirkete hem alacaklılara karşı sorumluluğunu azaltan bir yaklaşımdır.

Ara Bilançonun Hazırlanma Yöntemi

Borca batıklığın tespiti, şirketin defter değerleri üzerinden değil, aktiflerin muhtemel satış fiyatları üzerinden hazırlanan bir ara bilançoya göre yapılır. Bu, bilançoda görünen değerlerin çoğu zaman gerçek piyasa değerinden farklı olabileceği gerçeğini yansıtır; özellikle amortismana tabi duran varlıklar, stoklar ve şüpheli alacaklar gibi kalemlerde defter değeri ile muhtemel satış değeri arasında ciddi farklar oluşabilir. Bu nedenle ara bilançonun bağımsız bir mali müşavir veya değerleme uzmanı desteğiyle hazırlanması, tespitin sağlıklı yapılabilmesi için önemlidir.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek, kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz.

Bir anonim şirketin yönetim kurulu, yıl sonu hazırladığı ara bilançoda aktiflerin muhtemel satış değerlerinin şirketin toplam borçlarını karşılamadığını tespit etmiştir. Yönetim kurulu, bu durumu mahkemeye bildirmeden önce şirketin borçlarını yeniden yapılandırmak amacıyla konkordato talebinde bulunmayı değerlendirmiş ve gerekli belgeleri hazırlamaya başlamıştır.

Sık Yapılan Hatalar

• Borca batıklığı tespit ettiği hâlde bildirimde gecikmek,
• Ara bilançoyu gerçek satış değerleri yerine defter değerleri üzerinden hazırlamak,
• Borca batıklık bildirimi ile konkordato başvurusu arasındaki farkı karıştırmak,
• Artık mevcut olmayan iflasın ertelenmesi kurumunu güncel bir çözüm olarak değerlendirmek,
• Tasfiye sürecinde ortaya çıkan borca batıklığı gözden kaçırmak.

Pratik Öneriler

• Şirket yönetimi, mali durumdaki kötüleşme belirtilerini erken tespit etmek için düzenli ara bilanço hazırlamalıdır.
• Borca batıklık şüphesi doğduğunda mali müşavir ve hukuki danışmanla birlikte durum değerlendirmesi yapılmalıdır.
• İflas yerine konkordato seçeneği, şirketin faaliyetine devam etme ihtimalini koruduğu için erken aşamada değerlendirilmelidir.
• Alacaklılar, borçlu şirketin mali durumuna dair ciddi şüpheleri varsa bu durumu belgeleyerek mahkemeye bildirebilir.

Alacaklının Bildirim Yoluyla Harekete Geçmesi

Borca batıklığın bildirilmesi yalnızca şirket içindeki kişilerin inisiyatifine bağlı değildir. Bir alacaklı, elindeki bilgi ve belgelerle borçlu şirketin borca batık olduğunu düşünüyorsa bu durumu doğrudan mahkemeye bildirebilir. Bu bakımdan alacaklılar, borçlu şirketin mali tablolarını, kamuya açık ticaret sicili kayıtlarını ve varsa diğer alacaklılarla paylaşılan bilgileri takip ederek erken uyarı sinyallerini değerlendirebilir. Alacaklı tarafından yapılan bildirim, şirketin kendi bildirimine göre farklı bir ispat yükü ve delil sunma gerekliliği doğurabilir.

Kooperatifler Açısından Özel Durum

Borca batıklık bildirimi yalnızca sermaye şirketlerine özgü değildir; kooperatifler de aynı hükme tabidir. Kooperatiflerin yönetim organı, ortakların menfaatlerini gözeten bir yapıya sahip olduğundan, borca batıklığın tespiti hâlinde bildirim yükümlülüğü kooperatif yönetim kurulu üyelerine de aynı şekilde uygulanır. Kooperatiflerin mali yapısının değerlendirilmesinde de aktiflerin muhtemel satış değeri esas alınır ve Kooperatifler Kanunu’ndaki ilgili hükümler ayrıca dikkate alınır.

Sonuç

Borca batıklık, sermaye şirketleri ve kooperatifler için ciddi hukuki sonuçlar doğurabilecek bir durumdur; yönetim organının bu durumu zamanında mahkemeye bildirmesi hem alacaklıların hem de şirketin kendisinin menfaatine olabilir. İflasın ertelenmesi artık mevzuatta bulunmadığından, borca batık şirketler için konkordato güncel ve önemli bir alternatiftir. Şirketinizin mali durumunun değerlendirilmesi ve olası hukuki yolların incelenmesi için icra ve iflas hukuku kapsamında bizimle iletişime geçebilirsiniz.