Bir İşin Yapılması veya Yapılmamasına Dair İlam Nasıl İcra Edilir? İİK 30 ve Tazyik Hapsi

Mahkeme kararları her zaman para veya mal teslimi içermez. Bazen bir kişiye “şu duvarı yık”, “şu sözleşmeye uygun olarak şu işi tamamla”, “komşunun manzarasını kapatan yapıyı kaldır” ya da tersine “şu tabelayı asma”, “şu faaliyeti durdur” gibi bir davranış yükümlülüğü getirilir. Bu tür ilamların icrası, para alacağının icrasından farklıdır; çünkü amaç doğrudan bir fiilin gerçekleştirilmesi veya engellenmesidir. İcra ve İflas Kanunu’nun 30. maddesi ve 343. maddesi bu ilamların nasıl icra edileceğini düzenler. Bu yazıda usulü ve olası sonuçları anlatıyoruz.

İşin Yapılmasına Dair İlamlarda İcra Emri

Bir işin yapılmasına ilişkin ilam icra dairesine verildiğinde icra memuru, İİK m. 24’te yazılı şekilde bir icra emri tebliğ ederek borçluya ilamda gösterilen süre içinde işi yapmasını emreder. İlamda süre tayin edilmemişse işin niteliğine göre işe başlama ve bitirme zamanları icra memuru tarafından belirlenir. Bu emir, borçlunun yapması gereken işi ve süresini net olarak gösterir. Örneğin bir sözleşmenin ifası olarak belirli bir inşaat işinin tamamlanması, bir aidat yönetimi veya bir belgenin düzenlenmesi gibi işler bu kapsamdadır. Emirde ilamın kanun yoluna gitmiş olması halinde icranın geri bırakılabileceği de belirtilir.

Borçlu İşi Yapmazsa: Başkasına Yaptırma

Borçlu belirlenen sürelerde işe başlamaz veya bitirmezse ve iş başka bir kimse tarafından yapılabilecek nitelikteyse, alacaklının isteği üzerine gereken masraf icra memuru tarafından bilirkişiye takdir ettirilir. Alacaklı bu masrafın ileride hükme gerek kalmadan borçludan tahsil edilmek üzere kendisi tarafından karşılanmasına muvafakat ederse, işin yaptırılması sağlanır. Muvafakat etmezse borçlunun yeterli miktardaki malı haczedilerek paraya çevrilir ve bu paradan iş yaptırılır. Bu yöntem, borçlunun kendi işini yapmaması halinde alacaklının hak kaybına uğramamasını sağlar. Örneğin bir çatı onarımının yapılması hükmedilmişse ve borçlu yapmıyorsa, bir başka usta tarafından yapılıp masrafı borçludan alınabilir. Haciz konusu için haciz nedir ve nasıl yapılır yazısına bakabilirsiniz.

İşin Yapılmamasına Dair İlamlar

İlam bir işin yapılmamasına ilişkinse, örneğin bir tabelanın asılmaması, bir faaliyetin durdurulması, bir alanın kullanılmaması gibi, icra dairesi ilamın hükmünü borçluya aynı süreli bir emirle tebliğ eder. Bu emirde ilam hükmüne aykırı davranmanın İİK m. 343’te öngörülen cezayı gerektireceği yazılır. Yani borçlu yalnızca ilamı bilmekle kalmaz, aykırılığın sonucunu da öğrenir. Bu uyarı, ileride borçlunun “haberim yoktu” savunmasını sınırlar. Alacaklı ilam hükmüne aykırı davranışı tespit ettirdikten sonra şikâyet yoluna gidebilir.

Tazyik Hapsi (İİK 343)

İİK m. 343’e göre yalnızca kendisi tarafından yapılacak bir işin yapılması veya bir işin yapılmaması yahut bir irtifak hakkının tesisi veya kaldırılması hakkındaki ilam hükümlerine makbul mazerete dayanmaksızın muhalefet eden borçlular hakkında, lehine hüküm verilen kimsenin şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir. Hapsin uygulanmasına başlandıktan sonra ilamın gereği yerine getirilirse borçlu tahliye edilir. Tazyik hapsi bir ceza değil, borçluyu ilamı yerine getirmeye zorlayan bir baskı aracıdır; bu yüzden ilam yerine getirildiği anda hapis sona erer. Şikâyet, alacaklı tarafından yapılır ve icra ceza mahkemesi değerlendirir. Makbul mazeret örnekleri arasında ağır hastalık, olağanüstü durum veya fiili imkânsızlık sayılabilir.

İlamın Yerine Getirildikten Sonra Yeniden İhlali

İİK m. 30’un son fıkrasına göre bir işin yapılmasına veya yapılmamasına dair ilam hükmü yerine getirildikten sonra borçlu, ilam hükmünü ortadan kaldıracak bir eylemde bulunursa, mahkemeden ayrıca hüküm almaya gerek kalmadan önceki ilam hükmü tekrar zorla yerine getirilir. Örneğin borçlu mahkeme kararı üzerine yıktığı duvarı yeniden yaparsa, alacaklı yeni dava açmadan aynı ilamla yeniden icra talep edebilir. Bu düzenleme kararın etkisiz hale getirilmesini önler ve alacaklıya süratli koruma sağlar.

İrtifak Haklarına Dair İlamlar

İİK m. 31’e göre bir irtifak hakkının kaldırılmasına veya böyle bir hakkın tahammülüne (katlanılmasına) ilişkin ilam icra dairesine verilince icra müdürü yedi günlük bir icra emri gönderir. Borçlu muhalefet ederse ilamın hükmü zorla icra olunur. Geçit hakkı, su hakkı gibi irtifaklar bu kapsamdadır. Komşuluk ilişkilerinden doğan ve yıkım veya kaldırma içeren davalar da bu yolla icra edilir. Ayrıca yalnızca borçlunun yapabileceği işlerde İİK m. 343 devreye girer.

İcranın Geri Bırakılması ve Şikâyet

Borçlu ilama karşı kanun yoluna gitmiş ve icranın geri bırakılması kararı almışsa, işin yapılması veya yapılmaması icrası durur. Bu konudaki şartlar için ilamlı icrada icranın geri bırakılması yazısına göz atabilirsiniz. İcra memurunun işlemleri hakkında şikâyet yolu da açıktır; bunun için icra mahkemesine şikâyet yazısı yararlıdır. Yapılan masrafların borçludan tahsili için ayrıca haciz yolu kullanılabilir.

Alacaklı İçin Uygulama Önerileri

Alacaklı, ilamın konusu net değilse veya muğlaksa, icra aşamasında sorun yaşayabilir. Bu nedenle davada hüküm kurulurken işin niteliğinin, süresinin ve yöntemin açıkça belirlenmesi önemlidir. İcra aşamasında ise borçlunun ihlalini fotoğraf, video, keşif ve tutanakla belgelemek gerekir. Masraf takdiri için bilirkişi raporu alınır. Tazyik hapsi için şikâyet süresi ve şekli dikkatle takip edilmelidir.

Borçlu İçin Uygulama Önerileri

Borçlu, kendisine tebliğ edilen icra emrini dikkatle incelemeli ve ilamın gereğini süre içinde yerine getirmelidir. İşin yapılması mümkün değilse veya makul bir mazeret varsa bunu belgeleyerek icra dairesine bildirmelidir. İlamın kanun yolunda olması halinde icranın geri bırakılması için gerekli teminat ve başvuruları zamanında yapmalıdır. İlamı yerine getirdikten sonra aynı fiili tekrarlamak yeni bir icra ve tazyik hapsi riskini doğurur.

Sık Yapılan Hatalar

• İlamda işin niteliği net değilken icra aşamasında sorun yaşamak,
• İhlali belgelemeden şikâyet etmek,
• Makul mazeretini belgeleyememek,
• İlamı yerine getirdikten sonra aynı davranışı tekrarlamak,
• Masraf takdiri için bilirkişi incelemesini beklememek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir mahkeme, komşunun ortak bahçe duvarına yaptığı ilaveyi kaldırmasına hükmeder. Borçlu icra emrine rağmen ilavesini kaldırmaz. Alacaklı ilamın kaldırılma işini başka bir ustaya yaptırmak ister; icra memuru masrafı bilirkişiye takdir ettirir ve iş yaptırılır. Sonrasında borçlu ilavesini yeniden inşa eder. Alacaklı yeni bir dava açmadan önceki ilamla yeniden icra talep eder. Bu durumda ilam yeniden zorla yerine getirilir.

Sonuç

Bir işin yapılması veya yapılmamasına dair ilamlar, yedi günlük veya işin niteliğine göre belirlenen sürelerle icra edilir; borçlu uymazsa iş başkasına yaptırılabilir veya tazyik hapsi gündeme gelebilir. Ayrıca ilam yerine getirildikten sonra tekrar ihlal edilirse yeniden hükme gerek kalmadan icra sürer. Bu tür bir ilamla karşı karşıyaysanız icra ve iflas hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim sayfasından telefon veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.