Adli Sicil Kaydı ve Arşiv Kaydı: Sabıka Kaydı Ne Zaman ve Nasıl Silinir?

İş başvurularında, özellikle kamu görevlerinde, silah ruhsatı, yurt dışı vize ve bazı meslek izinlerinde “adli sicil kaydı” veya halk arasındaki adıyla “sabıka kaydı” istenir. Geçmişte bir mahkûmiyet yaşayan kişilerin en çok merak ettiği konu, bu kaydın ne zaman ve nasıl silineceğidir. 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu, hangi kararların kaydedileceğini, kayıtların ne zaman arşive alınacağını ve ne zaman tamamen silineceğini ayrıntılı olarak düzenler. Bu yazıda bu kuralları açıklıyoruz.

Adli Sicile Hangi Kararlar Kaydedilir?

Adli Sicil Kanunu m. 4’e göre Türk mahkemelerince verilmiş ve kesinleşmiş mahkûmiyet hükümleri adli sicile kaydedilir. Bu kapsamda:

• Hapis cezasına mahkûmiyet, koşullu salıverilme, denetim süresine ilişkin kararlar ve infazın tamamlandığı hususu,
• Ertelenen cezalar ve denetim süresine ilişkin bilgiler,
• Adli para cezasına mahkûmiyet ve infazına ilişkin bilgiler,
• Seçenek yaptırımlara ilişkin hükümler,
• Hak yoksunlukları, meslekten yasaklama ve sürücü belgesinin geri alınmasına ilişkin kararlar,
• Şikâyetten vazgeçme, etkin pişmanlık, zamanaşımı ve genel veya özel affa ilişkin kararlar,
• Akıl hastalığı nedeniyle hükmedilen güvenlik tedbirleri

kayda alınır.

Adli Sicile Kaydedilmeyen Kararlar

HAGB, kamu davasının açılmasının ertelenmesi ve önödeme kararları, ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak mahkeme, hâkim veya Cumhuriyet başsavcılığı tarafından istenmesi hâlinde verilir. Bu nedenle bu kararlar iş başvurularında istenen adli sicil belgesinde yer almaz. HAGB hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılması yazımıza bakabilirsiniz.

Adli Sicilden Arşiv Kaydına Geçiş

Adli Sicil Kanunu m. 9’a göre adli sicildeki bilgiler şu hâllerde silinerek arşiv kaydına alınır:

1. Cezanın veya güvenlik tedbirinin infazının tamamlanması,
2. Ceza mahkûmiyetini bütün sonuçlarıyla ortadan kaldıran şikâyetten vazgeçme veya etkin pişmanlık,
3. Ceza zamanaşımının dolması,
4. Genel af.

İlgilinin ölümü hâlinde adli sicil bilgileri tamamen silinir.

Koşullu salıverilen hükümlü bakımından infazın tamamlanması, denetim süresinin iyi hâlle geçirilmesiyle gerçekleşir. Ertelenen cezalarda ise denetim süresinin iyi hâlle geçirilmesiyle ceza infaz edilmiş sayılır.

Arşiv Kaydı Kimlere Verilir?

Arşiv bilgileri yalnızca şu kişi ve kurumlar tarafından istenebilir (m. 10):

• Kullanılış amacı belirtilerek kişinin kendisi veya vekâletnamede açıkça belirtilmişse vekili,
• Bir soruşturma veya kovuşturma kapsamında Cumhuriyet başsavcılıkları, hâkim veya mahkemeler,
• Yetkili seçim kurulları,
• Özel kanunlarda gösterilen hâllerde ilgili kamu kurum ve kuruluşları.

Ayrıca kanunda açıkça belirtilmedikçe, bir kişi hakkındaki karar veya işlemle ilgili olarak yakınının adli sicil ve arşiv kayıtları istenemez ve kişiyi bir haktan yoksun bırakmak için kullanılamaz. On sekiz yaşından küçüklere ait kayıtlar ise yalnızca soruşturma ve kovuşturma kapsamında yargı mercilerince istenebilir.

Arşiv Kaydının Tamamen Silinmesi

Adli Sicil Kanunu m. 12’ye göre arşiv bilgileri şu hâllerde tamamen silinir:

Uygulamadaki mahkûmiyetlerin büyük çoğunluğu “diğer mahkûmiyetler” kapsamında olduğundan, arşiv kaydı genellikle infazın tamamlanmasından itibaren beş yıl sonra silinir.

Yasaklanmış Hakların Geri Verilmesi (Memnu Hakların İadesi)

TCK dışındaki kanunların belirli bir suça veya cezaya bağladığı hak yoksunluklarının giderilmesi için mahkemeden yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı istenebilir (m. 13/A). Şartlar:

1. Cezanın infazının tamamlandığı tarihten itibaren üç yıl geçmiş olması,
2. Kişinin bu sürede yeni bir suç işlememiş ve iyi hâlli yaşadığı konusunda mahkemede kanaat oluşması.

İnfaza genel af veya etkin pişmanlık dışında bir nedenle son verilmişse, hükmün kesinleşmesinden itibaren beş yıl geçmesi gerekir; bu süre hapis cezasına üç yıl eklenerek bulunacak süreden az olamaz.

Talep, hükmü veren mahkemeye veya hükümlünün ikametgâhındaki aynı derecedeki mahkemeye yapılır. Karara karşı kanun yoluna başvurulabilir. Bu karar, örneğin bazı meslek ruhsatları veya kamu görevine giriş engelleri bakımından önem taşır.

Adli Sicil Belgesi Nasıl Alınır?

Kişiler kendi adli sicil ve arşiv kayıtlarını e-Devlet üzerinden güvenli kimlik doğrulamasıyla sorgulayabilir ve belgeyi elektronik ortamda alabilir. Belge ayrıca Cumhuriyet başsavcılıklarından ve yurt dışında elçilik ve konsolosluklardan da temin edilebilir. Kamu kurumları, mevzuatın öngördüğü hâllerde kişi hakkında doğrudan sorgulama yapabilir.

Kayıtta Hata Varsa Ne Yapılır?

Adli sicil kaydında yanlış bilgi (ör. HAGB kararının mahkûmiyet olarak işlenmesi, infazı tamamlanmış cezanın hâlâ görünmesi, başkasına ait kaydın işlenmesi) bulunursa, belgeleriyle birlikte Cumhuriyet başsavcılığına veya Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğüne başvurularak düzeltme istenebilir. Silinme ile ilgili kararlar, kanunda öngörülen komisyon tarafından verilir.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek, kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz:

Bir kişi, 2018 yılında kasten yaralama suçundan ertelenmiş bir yıl hapis cezası alır ve denetim süresini iyi hâlle geçirerek 2020 yılında cezası infaz edilmiş sayılır. Bu tarihte kayıt adli sicilden silinip arşive alınır; kişinin e-Devlet’ten aldığı adli sicil belgesinde artık kayıt görünmez. Mahkûmiyet, TCK dışındaki kanunlarda bir hak yoksunluğu doğurmadığı için arşiv kaydı 2025 yılında, yani arşive alınma koşullarının oluşmasından beş yıl sonra tamamen silinir. Aynı kişi hakkında HAGB kararı verilmiş olsaydı, bu karar hiçbir zaman adli sicil belgesinde görünmeyecekti.

Sonuç

Adli sicil ve arşiv kayıtları; infazın tamamlanması, zamanaşımı, etkin pişmanlık ve genel af gibi sebeplerle arşive alınır ve kanunda belirlenen sürelerin sonunda tamamen silinir. HAGB ve önödeme gibi kararlar ise adli sicil belgesinde yer almaz. Ceza hukuku alanında adli sicil kayıtlarının düzeltilmesi, silinmesi ve yasaklanmış hakların geri verilmesi başvuruları için bizimle iletişime geçebilirsiniz.