Eşe ve aile bireylerine karşı yaralama, tehdit ve eziyette cezalar; şikâyetten vazgeçmenin etkisi, uzlaştırma, 6284 tedbirleri ve zorlama hapsi.
Kısaca
- Eşe, boşanılan eşe, üstsoya, altsoya veya kardeşe karşı kasten yaralama şikâyete bağlı değildir ve ceza yarı oranında artırılır (TCK m. 86/3).
- Kadına karşı kasten yaralama, tehdit, eziyet ve işkencede cezaların alt sınırları yükseltilmiştir; kadına karşı kasten öldürme ağırlaştırılmış müebbet hapis gerektirir.
- Eşe karşı nitelikli kasten yaralama, ısrarlı takip ve cinsel suçlarda uzlaştırma uygulanmaz; şikâyetten vazgeçme bu suçlarda davayı düşürmez.
- Kadına karşı kasten yaralama tutuklama bakımından katalog suçtur; mağdur baro tarafından avukat görevlendirilmesini isteyebilir.
- 6284 sayılı Kanun kapsamındaki tedbirler ceza yargılamasından bağımsız olarak verilir; tedbire aykırılıkta üç günden on güne, tekrarında on beş günden otuz güne kadar zorlama hapsi uygulanır.
Aile içi şiddet, mağdurun en güvende olması gereken yerde, en yakınındaki kişi tarafından gerçekleştirilen bir hak ihlalidir. Bu olaylarda hem 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruma tedbirleri hem de Türk Ceza Kanunu (TCK) kapsamındaki ceza yargılaması birlikte işler. Uygulamada en sık karşılaşılan sorun, mağdurun baskı altında şikâyetinden vazgeçmesi ve bunun davayı düşürüp düşürmeyeceğidir. Bu yazıda aile içi şiddette gündeme gelen suçları, cezaları ve usul kurallarını açıklıyoruz.
Aile İçi Şiddette Sık Görülen Suçlar
| Suç | Aile bireyine veya kadına karşı işlenmesinin etkisi | Şikâyet |
|---|---|---|
| Kasten yaralama (TCK m. 86) | Eşe, boşanılan eşe, üstsoya, altsoya, kardeşe karşı ceza yarı oranında artırılır; basit yaralamanın kadına karşı işlenmesinde alt sınır 9 ay | Nitelikli hâlde aranmaz |
| Tehdit (TCK m. 106) | Hayata, vücut veya cinsel dokunulmazlığa yönelik tehdidin kadına karşı işlenmesinde alt sınır 9 ay | Hayata yönelik tehditte aranmaz |
| Eziyet (TCK m. 96) | Eşe, boşanılan eşe, üstsoya veya altsoya karşı işlenmesinde 3-8 yıl; kadına karşı işlenmesinde alt sınır 2 yıl 6 ay | Aranmaz |
| Israrlı takip (TCK m. 123/A) | Boşanılan eşe veya ayrılık kararı verilen eşe karşı ya da uzaklaştırma kararına rağmen işlenmesinde 1-3 yıl | Şikâyete bağlı |
| Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma (TCK m. 109) | Eşe veya boşanılan eşe karşı ceza bir kat artırılır | Aranmaz |
| Kasten öldürme (TCK m. 82) | Eşe, boşanılan eşe veya kadına karşı ağırlaştırılmış müebbet hapis | Aranmaz |
| Cinsel saldırı (TCK m. 102) | Eşe karşı organ veya cisim sokulması suretiyle işlenmesinde soruşturma şikâyete bağlı | Hâle göre |
Kadına karşı suçlarda cezaların alt sınırlarını yükselten düzenlemeler 2022 yılında 7406 sayılı Kanunla getirilmiş; kasten yaralamaya ilişkin cezalar ise 2025 yılında 7550 sayılı Kanunla ayrıca artırılmıştır. Ayrıntılar için kasten yaralama suçu yazımıza bakabilirsiniz.
Eziyet Suçu
Aile içi şiddetin sistematik hâle geldiği durumlarda eziyet suçu gündeme gelir. TCK m. 96’ya göre bir kimsenin eziyet çekmesine yol açacak davranışları gerçekleştiren kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Eziyet, tek tek bakıldığında hafif görünebilecek ancak süreklilik ve sistematiklik taşıyan, mağdurun onurunu kırıp acı çekmesine yol açan davranışları kapsar. Örneğin eşin uzun süre boyunca aç bırakılması, sürekli aşağılanması ve fiziksel olarak cezalandırılması bu kapsamda değerlendirilebilir.
Şikâyetten Vazgeçme ve Uzlaştırma
Aile içi şiddet dosyalarında mağdurlar çoğu zaman aile baskısı, ekonomik bağımlılık veya çocuklar nedeniyle şikâyetten vazgeçmek zorunda hissedebilir. Kanunun yaklaşımı şöyledir:
- Şikâyete bağlı olmayan suçlar (eşe karşı nitelikli yaralama, eziyet, hayata yönelik tehdit, hürriyetten yoksun kılma): Şikâyetten vazgeçme davayı düşürmez.
- Uzlaştırma: Eşe karşı nitelikli kasten yaralama (TCK m. 86/3), ısrarlı takip ve cinsel suçlar uzlaştırma kapsamında değildir. Ayrıca uzlaştırma kapsamındaki bir suç, kapsam dışındaki bir suçla aynı mağdura karşı birlikte işlenmişse uzlaşma hükümleri uygulanmaz.
Şikâyetten vazgeçmenin genel kuralları için şikâyet süresi ve şikâyetten vazgeçme yazımıza bakabilirsiniz.
Tutuklama ve Adli Kontrol
- Kadına karşı işlenen kasten yaralama, CMK m. 100/3-i uyarınca tutuklama bakımından katalog suçlar arasındadır. Kuvvetli suç şüphesi varsa tutuklama nedeninin var sayılabileceği kabul edilir.
- Tutuklama yerine şüpheliye konutu terk etmemek, belirlenen yerlere gitmemek, silah bulundurmamak gibi adli kontrol tedbirleri de uygulanabilir. Ayrıntılar için adli kontrol tedbirleri yazımıza bakabilirsiniz.
Mağdurun Hakları
- Baro avukatı: Kadına karşı işlenen kasten yaralama, işkence, eziyet, ısrarlı takip ve cinsel saldırı gibi suçlarda vekili bulunmayan mağdur baro tarafından avukat görevlendirilmesini isteyebilir (CMK m. 234, 239).
- Özel ortamda ifade: Şüpheliyle yüz yüze gelmesinde sakınca görülen mağdurun ifadesi özel ortamda uzmanlar aracılığıyla alınabilir (CMK m. 236/4).
- Bakanlığın davaya katılması: İlgili Bakanlık, kadın, çocuk ve aile bireylerine yönelik şiddet nedeniyle açılan davalara katılabilir (6284 s. Kanun m. 20).
6284 Sayılı Kanun Kapsamında Tedbirler
Ceza yargılamasından bağımsız olarak, 6284 sayılı Kanun şiddet uygulayan hakkında önleyici tedbirler öngörür (m. 5). Bunlar arasında:
- Şiddet tehdidi, hakaret ve aşağılamada bulunmaması,
- Müşterek konuttan derhal uzaklaştırılması ve konutun korunan kişiye tahsisi,
- Korunan kişiye, konutuna, okuluna ve iş yerine yaklaşmaması,
- Korunan kişiyi iletişim araçlarıyla rahatsız etmemesi,
- Silahlarını kolluğa teslim etmesi,
- Çocuklarla kişisel ilişkinin refakatçi eşliğinde yapılması, sınırlandırılması veya kaldırılması
bulunur. Tedbir kararları:
- İlgilinin talebi, Bakanlık, kolluk veya savcının başvurusu üzerine verilir; en kolay ulaşılabilecek yer hâkiminden, mülki amirden veya kolluktan talep edilebilir (m. 8/1).
- İlk defasında en çok altı ay için verilir; şiddet tehlikesi devam ediyorsa süre uzatılabilir (m. 8/2).
- Koruyucu tedbir kararı için şiddetin uygulandığına dair delil veya belge aranmaz; önleyici tedbir kararı geciktirilmeksizin verilir (m. 8/3).
- Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde bazı tedbirler kolluk amirlerince de alınabilir; hâkim tarafından yirmi dört saat içinde onaylanmayan tedbirler kendiliğinden kalkar (m. 5/2).
Tedbir başvurusunun nasıl yapılacağı için 6284 koruma kararı nasıl alınır yazımıza bakabilirsiniz.
Tedbire Aykırılık: Zorlama Hapsi
Tedbir kararına aykırı davranan kişi hakkında (6284 s. Kanun m. 13):
| Aykırılık | Zorlama hapsi |
|---|---|
| İlk aykırılık | 3 günden 10 güne kadar |
| Tekrar eden aykırılık | 15 günden 30 güne kadar |
| Toplam süre | 6 ayı geçemez |
Zorlama hapsi bir ceza değil, tedbire uyulmasını sağlamaya yönelik bir yaptırımdır. İhlal sırasında işlenen fiiller ayrıca suç oluşturabilir; örneğin uzaklaştırma kararına rağmen ısrarlı takip, bu suçun nitelikli hâlidir.
Mağdur İçin İlk Adımlar
- Acil durumda 112 aranmalıdır.
- Sağlık kuruluşundan darp raporu alınmalıdır.
- En yakın kolluk birimine, savcılığa veya aile mahkemesine başvurularak koruyucu ve önleyici tedbir istenmelidir.
- Mesajlar, fotoğraflar ve tanık bilgileri saklanmalıdır.
- Çocuklar varsa, onların güvenliği için de tedbir talep edilmelidir.
Örnek Olay
Aşağıdaki örnek, kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz:
Bir kadın, eşi tarafından tartışma sırasında darp edilir ve kolunda morluklar oluşur. Kolluğa başvurarak şikâyetçi olur; kolluk amiri aynı gece eşin müşterek konuttan uzaklaştırılmasına karar verir ve karar ertesi gün hâkim onayına sunulur. Birkaç hafta sonra kadın aile baskısıyla şikâyetinden vazgeçer. Ancak eşe karşı kasten yaralama TCK m. 86/3 uyarınca şikâyete bağlı olmadığından ve uzlaştırma kapsamında bulunmadığından soruşturma devam eder. Bu süreçte eş, uzaklaştırma kararına rağmen kadının iş yerine gelirse zorlama hapsi uygulanabileceği gibi ısrarlı takip suçunun nitelikli hâli de gündeme gelir.
Sonuç
Aile içi şiddet dosyalarında ceza yargılaması ve koruma tedbirleri birlikte değerlendirilmelidir. Eşe ve kadına karşı işlenen suçlarda cezalar ağırlaşmış, şikâyetten vazgeçmenin etkisi sınırlanmış ve uzlaştırma çoğu durumda kapatılmıştır. Ceza hukuku alanında aile içi şiddet dosyalarında mağdur vekilliği, koruma tedbirleri ve ceza yargılaması süreci için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Eşim şikâyetini geri alırsa dava düşer mi?
Eşe karşı işlenen kasten yaralama şikâyete bağlı değildir; bu nedenle şikâyetten vazgeçme davayı düşürmez. Buna karşılık malvarlığına yönelik tehdit veya kişilerin huzur ve sükûnunu bozma gibi şikâyete bağlı suçlarda vazgeçme davayı düşürebilir. Aynı olayda birden fazla suç varsa her biri ayrı değerlendirilir.
Koruma kararı için ceza davası açılmasını beklemek gerekir mi?
Hayır. 6284 sayılı Kanun kapsamındaki tedbir kararları ceza soruşturmasından bağımsızdır. Koruyucu tedbir kararı verilebilmesi için şiddetin uygulandığına dair delil veya belge aranmaz ve önleyici tedbir kararları geciktirilmeksizin verilir.
Tedbir kararını ihlal eden kişi hakkında ne olur?
Tedbir kararına aykırı davranan kişi hakkında hâkim kararıyla üç günden on güne kadar zorlama hapsi uygulanır; aykırılığın tekrarı hâlinde süre on beş günden otuz güne kadardır ve toplam süre altı ayı geçemez. Ayrıca ihlal sırasında işlenen fiiller ayrı suç oluşturabilir; örneğin uzaklaştırma kararına rağmen takip etmek ısrarlı takibin nitelikli hâlini oluşturur.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 82, 86, 94, 96, 106, 123/A (aile bireylerine ve kadına karşı suçlar)
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 100/3-i, 234, 239, 253 (tutuklama, mağdur hakları, uzlaştırma)
- 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun m. 5, 8, 13
- 7406 sayılı Kanun (2022) ile kadına karşı suçlarda yapılan değişiklikler
Ceza Hukuku konusunda destek mi gerekiyor?
Durumunuzu anlatın, size en geç 24 saat içinde dönüş yapalım. Görüşme büroda veya online yapılabilir; paylaştığınız bilgiler gizli tutulur.