Alkol Ölçümüne İtiraz Edilirse Ne Olur? Kan, Tükürük ve İdrar Örneği Alınması (KTK m. 48)

Trafik denetimi sırasında sürücüden nefes ölçümü istenmesi çoğu zaman gerginlik yaratır. Sürücü cihazın sonucuna güvenmediğini söylediğinde veya ölçüme itiraz ettiğinde hangi işlemlerin yapılacağı ise pek bilinmez. Karayolları Trafik Kanunu’nun 48. maddesi hem teknik cihazla ölçümü hem de itiraz halinde kan, tükürük ve idrar örneği alınmasını ayrıntılı düzenler. Bu yazıda ölçüm usulünü, itirazın yolunu, promil sınırlarını ve olası sonuçları anlatıyoruz.

Ölçümün Yasal Dayanağı

KTK m. 48/1’e göre uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri almış olan sürücüler ile alkollü olan sürücülerin karayolunda araç sürmeleri yasaktır. İkinci fıkra ise, uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin kullanılıp kullanılmadığının ya da alkolün kandaki miktarının tespiti amacıyla kollukça teknik cihazlar veya test kitleri kullanılacağını söyler. “Test kitleri” ifadesi 12 Şubat 2026 tarihli 7574 sayılı Kanunla eklenmiştir. Usul ve esaslar ile cihazların asgari koşulları yönetmelikte gösterilir. Bu nedenle ölçümün kanuna ve yönetmeliğe uygun cihazla yapılıp yapılmadığı, ilerideki itirazda dikkate alınacak bir husustur.

Kaza Halinde Muayene Zorunluluğu

Kanun, kişinin yaralanmalı veya ölümlü ya da kollukça müdahil olunan maddi hasarlı trafik kazasına karışması halinde muayeneye tabi tutulmasını zorunlu kılar (m. 48/3). Yani kazaya karışan sürücü, “ben içmedim” dese bile ölçüm ve gerekirse örnek alma işlemine tabidir. Kazaya karışmamış bir sürücünün rutin denetimde ölçüme tabi tutulması ise kolluğun yetkisi kapsamındadır. Trafik kazasında ölüm halinde veya sürücünün teknik cihaza üfleyemeyecek kadar yaralanmış olması halinde kan, tükürük veya idrar gibi örnekler alınır (m. 48/4).

İtiraz Halinde Örnek Alma İşlemi

Kanuna göre teknik cihaz ile yapılan ölçüme itiraz eden veya bu cihaz ile ölçüm yapılmasına müsaade etmeyen sürücüler, en yakın adli tıp kurumuna, adli tabipliğe veya Sağlık Bakanlığına bağlı sağlık kuruluşlarına götürülerek uyuşturucu veya uyarıcı madde ya da alkol tespitinde kullanılmak üzere vücutlarından kan, tükürük veya idrar gibi örnekler alınır. Bu işlem bakımından 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 75. maddesi hükümleri, beşinci fıkrası hariç olmak üzere uygulanır. Uygulamada itirazın en etkili yolu, cihaz sonucunu hemen tutanağa yazdırmak ve kan veya diğer örnek alınmasını talep etmektir. Çünkü sağlık kuruluşunda alınan örnek, cihaz ölçümünden bağımsız bir delil oluşturur.

Promil Sınırları ve Yaptırımlar

Yapılan tespit sonucunda 0.50 promilin üzerinde alkollü olarak araç kullandığı tespit edilen sürücüler hakkında, fiili bir suç oluştursa bile 25.000 Türk lirası idari para cezası verilir ve sürücü belgesi altı ay süreyle geri alınır. Hususi otomobil dışındaki araçları alkollü olarak kullanan sürücüler bakımından promil alt sınırı 0.21 olarak uygulanır. Son ihlalden itibaren geriye doğru beş yıl içinde ikinci defasında 50.000 Türk lirası idari para cezası verilir ve belge iki yıl süreyle, üç veya daha fazla ihlalde ise 150.000 Türk lirası idari para cezası verilir ve belgeler her seferinde beşer yıl süreyle geri alınır. 1.00 promilin üzerindeki alkollü sürücüler hakkında ayrıca Türk Ceza Kanunu m. 179/3 hükümleri de uygulanır. Kazaya sebebiyet vermeleri halinde ise hususi otomobil sürücüleri için 0.50, diğer araç sürücüleri için 0.20 promilin üzerindeki değerlerde ayrıca Türk Ceza Kanunu’nun ilgili hükümleri gündeme gelir. Bu yaptırımların ayrıntısı için ehliyet geri alma ve iptali ve alkollü araç kullanma ve trafik güvenliğini tehlikeye sokma yazılarına bakabilirsiniz.

Ölçüm Yaptırmamanın Sonucu

Kanunun 48/9 fıkrası, ölçüm yaptırmayan sürücüler için ayrı bir yaptırım öngörür: kolluk tarafından tespit için ölçüm yaptırmayan sürücülere 150.000 Türk lirası idari para cezası verilir ve sürücü belgesi beş yıl süreyle geri alınır. Bu, ölçüme hiç izin vermeyen kişinin, ölçüm sonucu “alkollü” çıkan kişiye göre daha ağır yaptırımla karşılaşabileceği anlamına gelir. Bu yüzden itirazın yolu ölçüme direnmek değil, ölçümü kabul edip sağlık kuruluşunda örnek alınmasını istemektir. Ölçüm yaptırmama yaptırımının ayrıntıları için alkol ölçümü yaptırmama yaptırımı yazısına bakabilirsiniz.

İdari Yaptırım Kararına Karşı Başvuru

Trafik idari para cezası ve belge geri alma işlemine karşı, kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde sulh ceza mahkemesine başvurulabilir (KK m. 27). Dilekçede idari yaptırım kararına ilişkin bilgiler ve deliller açıkça gösterilmelidir (m. 27/4). Alkol ölçümüne itiraz eden ve kan örneği verdiren sürücü, sağlık kuruluşundan alınan raporu delil olarak sunabilir. Belge geri alma süresi boyunca araç kullanmanın sonuçları ise KTK m. 36’da düzenlenmiştir; ayrıntı için ehliyetsiz araç kullanma ve araç sahibine plaka üzerinden ceza yazısına bakabilirsiniz.

Belgenin İadesi

Bu madde hükümlerine göre geçici olarak geri alınan sürücü belgelerinin iade edilebilmesi için ilgili kişi hakkında bu Kanun kapsamında verilen idari para cezalarının tamamının tahsil edilmiş olması şarttır (m. 48/13). Ayrıca son ihlalden geriye beş yıl içinde belgeleri ikinci defa geri alınan sürücüler sürücü davranışlarını geliştirme eğitimine, üç veya daha fazla kez geri alınanlar ise psiko-teknik değerlendirmeye ve psikiyatri muayenesine tabi tutulur.

Sık Yapılan Hatalar

• Cihaz sonucuna itiraz ederken kan örneği talep etmemek,
• Ölçüme izin vermeyerek ağır yaptırımı kendi eliyle doğurmak,
• Tutanağa itirazı yazdırmadan imzalamak,
• Örnek alma sürecinde geçen süreleri ve saatleri not etmemek,
• On beş günlük başvuru süresini kaçırmak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir sürücü, kontrol noktasında yapılan cihaz ölçümünde sınırın üzerinde bir değer görür ve sonuca itiraz eder. Sürücü, tutanağa itirazını yazdırarak sağlık kuruluşuna götürülmeyi talep eder ve kan örneği verir. Örnek sonucu cihaz değerinden farklı çıkarsa, sulh ceza mahkemesine yapılacak başvuruda bu rapor delil olarak sunulur. Sürücü ölçüme hiç izin vermeseydi, ölçüm yaptırmama yaptırımıyla karşılaşacaktı.

Sonuç

Alkol ölçümüne itiraz, kanunun öngördüğü yolla kan, tükürük veya idrar örneği alınmasını isteyerek yapılmalıdır. Ölçüm yaptırmamak ise başlı başına ağır yaptırım doğurur. Trafik denetiminde tutanağa yazılan bilgiler ve sağlık raporu, sonraki başvurunun temelini oluşturur. Elinizdeki ceza ve belge geri alma işlemini incelemek için idare hukuku sayfamıza göz atabilir, iletişim kanallarından bize ulaşabilirsiniz.