Ehliyetsiz Araç Kullanma ve Araç Sahibine Plaka Üzerinden Ceza (KTK m. 36)

Sürücü belgesi, karayolunda motorlu araç kullanmanın en temel şartıdır. Belgesi olmadan, belgesi geri alınmışken veya iptal edilmişken araç kullanan sürücü ile bu kişiye aracını teslim eden araç sahibi, Karayolları Trafik Kanunu’nun 36. maddesi kapsamında idari yaptırımla karşılaşır. Uygulamada bu durum çoğu kez aile içinde ya da arkadaş çevresinde “kısa bir yol için” araç verilmesi şeklinde ortaya çıkar. Bu yazıda madde metnindeki üç farklı hali, aracı kullandıran işletenin sorumluluğunu ve ceza karşısında izlenebilecek yolları anlatıyoruz.

Kanunun Temel Yasağı

KTK m. 36/1’e göre motorlu araçların sürücü belgesi sahibi olmayan kişiler tarafından karayollarında sürülmesi ve sürülmesine izin verilmesi yasaktır. İkinci fıkra, araçların yönetmelikte sınıfları belirtilen sürücü belgelerine sahip sürücüler ile çok taraflı anlaşmalara göre sürücü belgesi bulunan veya geçerli uluslararası sürücü belgesi olan kişilerce sürülebileceğini söyler. Yani yasak iki yönlüdür: hem belgesiz kişinin kullanması hem de kullanmasına izin verilmesi yaptırım gerektirir.

Üç Ayrı Yaptırım Halı

Üçüncü fıkra, 12 Şubat 2026 tarihli 7574 sayılı Kanunla değiştirilmiştir ve üç durumu ayırır:

1. Sürücü belgesi sahibi olmadan motorlu araç kullananlar: 40.000 Türk lirası idari para cezası.
2. Mahkemelerce veya Cumhuriyet savcılıklarınca ya da kanunda belirtilen yetkililerce sürücü belgesi geçici olarak ya da tedbiren geri alındığı halde araç kullananlar: 200.000 Türk lirası idari para cezası.
3. Sürücü belgesi iptal edildiği halde araç kullananlar: 200.000 Türk lirası idari para cezası.

Bu fıkra kapsamında motorlu araçların sürülmesine izin veren işletene de tescil plakası üzerinden 40.000 Türk lirası idari para cezası verilir. Kabahatler Kanunu m. 17/7 uyarınca idari para cezalarının yıllık yeniden değerleme oranında artırılabileceği unutulmamalı ve ceza tarihindeki güncel tutar kontrol edilmelidir.

İşletenin Sorumluluğu Nasıl Doğar?

Kanunda “işleten” ifadesi, aracı kendi adına kullanan veya kullandıran kişiyi anlatır; çoğu durumda ruhsat sahibi araç maliki işletendir. İşletene verilecek idari para cezası tescil plakası üzerinden tanzim edilir. Bu, sürücünün yakalanması halinde araç malikinin ayrıca ceza tutanağıyla karşılaşabileceği anlamına gelir. Araç sahibinin savunması genellikle şu iddialara dayanır: aracın kendi izni olmadan alındığı, araç anahtarının başkasının elinde bulunduğu ve sürücünün belgesinin bulunmadığından haberinin olmadığı. Ancak bu iddiaların ispatı işletenin üzerindedir; izin veya ihmal ihtimali dosyadaki delillerle birlikte değerlendirilir. Aracın çalınması halinde ise ayrıca tutanak ve suç duyurusu belgeleri önem kazanır. Araç maliklerinin trafik kazasındaki sorumluluğu için araç malikinin sürücü dışında sorumluluğu yazısına da bakabilirsiniz.

Belgesiz, Geri Alınmış ve İptal Edilmiş Belge Farkı

Belgesiz sürücü, hiçbir zaman ehliyet almamış ya da belgesi geçersiz sayılmış kişidir. Geri alınmış belge, süreli bir yaptırım olarak sürücüden alınmış ve süre sonunda iade edilecek belgedir. İptal edilmiş belge ise, örneğin uyuşturucu madde kullanımı gibi hallerde belgenin geçerliliğinin sona erdirilmesidir (KTK m. 48/8). Üçüncü durumda sürücünün tekrar belge alması için sürücü kurslarına devam etmesi ve belirli şartları yerine getirmesi gerekir. Kanunun bu farkı gözetmesi, yaptırımın ağırlığını hukuki durumun ağırlığına göre ayarlamasından kaynaklanır. Geri alınmış veya iptal edilmiş belge ile araç kullanmak, mahkeme veya yetkili makam kararının ihlali niteliği taşıdığı için daha yüksek cezaya bağlanmıştır. Belge geri alma sürelerinin nasıl işlediği için hız ihlalinde sürücü belgesi geri alma yazısına bakabilirsiniz.

Yabancı Belgeyle Araç Kullanma

36. maddenin ikinci fıkrası, çok taraflı anlaşmalara göre sürücü belgesi bulunan veya geçerli uluslararası sürücü belgesi olan kişilerin araç kullanabileceğini kabul eder. Yabancıların dış ülkelerden aldıkları belgelerle ülkemizde araç kullanmalarına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir (KTK m. 39). Belgenin geçerli olduğu süre ve şartlara aykırı kullanım ayrıca yaptırıma bağlanmıştır. Bu konu yabancı uyruklu sürücüler açısından önemlidir; yabancının ehliyet değişimi ve araç kullanımı yazısı süre ve şartlar hakkında bilgi verir.

Suç ile Kabahatin İç İçe Geçtiği Haller

Bazı olaylarda ehliyetsiz araç kullanma, başka bir suçla birlikte gündeme gelir; örneğin trafik kazası, alkol veya uyuşturucu etkisi. Kabahatler Kanunu m. 15/3 bu durumda genel kuralı koyar: bir fiil hem kabahat hem de suç olarak tanımlanmışsa sadece suçtan dolayı yaptırım uygulanır; ancak suçtan dolayı yaptırım uygulanamayan hallerde kabahat dolayısıyla yaptırım uygulanır. Bu nedenle olay bir bütün olarak değerlendirilmeli, aynı fiil için hem idari ceza hem ceza yargılaması yürütülüyorsa hangisinin uygulanacağı ayrıca incelenmelidir. Alkollü araç kullanma açısından alkollü araç kullanma ve trafik güvenliğini tehlikeye sokma yazısına bakabilirsiniz.

Ceza Tutanağına Karşı Yol

Ehliyetsiz araç kullanma nedeniyle verilen idari para cezasına karşı, tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde sulh ceza mahkemesine başvurulabilir (KK m. 27). İşletene plaka üzerinden yapılan ceza tebligatı ise KTK m. 116 çerçevesinde araç sahibine gönderilir. İtiraz dilekçesinde araç sahibinin iradesi dışında kullanıldığına dair deliller, çalıntı tutanakları veya sürücü kimliğine ilişkin belgeler sunulabilir. Süreç için idari para cezasına itiraz nasıl yapılır yazısı yol göstericidir.

Sık Yapılan Hatalar

• Araç verilen kişinin belgesini kontrol etmemek,
• Belge geri alma süresinin bitiminden önce iade edildiğini varsaymak,
• “Sadece park edeyim” diyerek belgesiz kişiye anahtar bırakmak,
• İşletene gelen ceza tebligatını sürücüye ait sanıp süresinde itiraz etmemek,
• Yabancı belgenin geçerli olduğu süreyi kontrol etmemek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir araç sahibi, ehliyet sınavını henüz geçmemiş yeğenine aracını teslim eder. Yeğen, kontrol noktasında ehliyet ibraz edemeyince hakkında idari para cezası düzenlenir; araç sahibine de tescil plakası üzerinden ayrıca idari para cezası tebliğ edilir. Araç sahibi, tebliğden itibaren on beş gün içinde sulh ceza mahkemesine başvurabilir; ancak aracı kendi rızasıyla verdiğini kabul ettiğinde başvurunun dayanağı zayıflar.

Sonuç

Sürücü belgesiz, geri alınmış belgeli veya iptal edilmiş belgeli araç kullanmak, hem sürücüye hem de aracın kullanılmasına izin veren işletene idari para cezası doğurur. Bu tür bir tutanakla karşılaştıysanız süreleri hemen kontrol etmeniz ve delillerinizi toplamanız gerekir. Trafik idari yaptırımlarına karşı başvuru sürecinde destek için idare hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim kanallarından bize ulaşabilirsiniz.