Anlaşmalı Boşanma İçin Evlilik En Az Bir Yıl Sürmüş Olmalı mı?

Anlaşmalı boşanmanın ilk şartı, evliliğin en az bir yıl sürmüş olmasıdır. Eşler birlikte başvuruyor ya da biri diğerinin boşanma davasını kabul ediyor olsa bile, evlilik bir yılı doldurmadan bu yoldan boşanmaya karar verilmesi beklenmemelidir. Süre dolmamışsa seçenekler ya beklemek ya da boşanma sebeplerinden birine dayanan dava açmaktır.

Bu sorunun cevabı kısa; asıl önemli olan, süre eksikken ne yapabileceğinizi ve bir yılın nasıl sayılacağını doğru kavramanızdır. Aşağıda kanun metnini, sınırdaki durumları ve alternatif yolları sırayla anlatıyoruz.

Kanun ne diyor?

Medeni Kanun’un 166. maddesinin üçüncü fıkrası şöyle der: evlilik en az bir yıl sürmüş ise eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Bu hâlde boşanma kararı verilebilmesi için hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması şarttır.

Buradaki mantık şudur: evlilik en az bir yıl sürdüyse, eşlerin ortak iradesi evlilik birliğinin sarsıldığına dair kanuni bir karine kurar ve ayrıca kusur ya da sebep araştırılmaz. Yani bir yıllık süre, bu karineden yararlanmanın kapısıdır. Süre dolmadıkça kapı kapalıdır. Anlaşmalı boşanmanın diğer şartlarını anlaşmalı boşanma şartları yazısında topladık.

Şart kimler için geçerli?

Kanunun iki yolu vardır: eşlerin birlikte başvurması ve bir eşin diğerinin açtığı davayı kabul etmesi. Bir yıllık şart bu iki yolun ikisi için de aranır. Bazı çiftler, “davayı ben açtım, eşim kabul etti, o hâlde anlaşmalı sayılır” diye düşünür. Doğru; fakat bu yoldan da sonuç alınabilmesi için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekir. Konunun diğer yönü olan kabul beyanını eşin boşanma davasını kabul etmesi yazısında inceledik.

Bir yıl nasıl hesaplanır?

Kanun “evlilik en az bir yıl sürmüş ise” der ve süre hesabına dair ayrı bir yöntem yazmaz. Bu yüzden iki soru akla gelir: sayım nereden başlar, nerede biter?

Başlangıç noktası olarak evlenme, yani nikâh tarihi akla gelen ilk tarihtir. Bitiş noktası ise hukuken bir dava tarihi ya da karar tarihi olabilir; kanun metninden bu ayrım net çıkmaz. Pratikte, dava açma anında evliliğin bir yılı doldurmuş olmasına dikkat edilmesi güvenli yoldur. Sınırdaki dosyalarda, örneğin evliliğin tam bir yılı birkaç gün sonra dolacaksa, davayı süre dolmadan açmak yerine bir hukukçuyla yol haritası kurmak daha sağlıklıdır. Bir hesap yanlışlığı davanın reddine ya da zaman kaybına yol açabilir.

Burada yazdıklarımız kanun metninin ve genel uygulamanın sade bir yorumudur; sizin dosyanızdaki tarihler farklı sonuç doğurabilir.

Bir yıl dolmamışsa seçenekleriniz

Süre dolana kadar beklemek

En sade yol, bir yıl dolana kadar beklemek ve ardından anlaşmalı davayı açmaktır. Bu sürede eşler ayrı yaşıyor olabilir; ortak hayata dönüş kararı da sizin elinizde olur. Beklerken protokol hazırlığını yapmak, mal ve çocuk meselelerini konuşmak sonraki süreci hızlandırabilir. Bir uyarı: Ayrılığınızın altında zina ya da hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış gibi özel bir sebep varsa, bu sebeplere dayanma hakkı öğrenmeden itibaren altı ay geçmekle düşer (TMK m. 161, 162). Eşiniz beklerken anlaşmadan vazgeçerse bu süreyi kaçırmış olabilirsiniz; beklemeye karar vermeden önce bu süreyi hesaba katın. Anlaşmalı boşanma protokolü yazısı hazırlığa yardımcı olabilir.

Çekişmeli dava açmak

Bir yıl dolmadan boşanma davası açmak isteyen eş, kanundaki boşanma sebeplerinden birine dayanmak zorundadır. Bunlar zina (TMK m. 161), hayata kast ve pek kötü veya onur kırıcı davranış (m. 162), suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme (m. 163), terk (m. 164), akıl hastalığı (m. 165) ve evlilik birliğinin temelinden sarsılmasıdır (m. 166/1). Her birinin ayrı şartı ve ispat yükü vardır. Örneğin terk sebebinde ayrılığın en az altı ay sürmesi ve hâkim veya noter ihtarı gerekir. Evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebinde ise ortak hayatı sürdürmenin beklenemeyecek derecede sarsılması gerekir. Dava süreci için çekişmeli boşanma davası süreci yazısına bakabilirsiniz.

Çekişmeli davanın seyri, eşlerin tutumuna göre değişir. Dava sürerken tarafların anlaşması ve davanın anlaşmalı bir yapıya dönüşmesi mümkündür; ancak bunun şartı da bir yıllık sürenin dolmasıdır. Bu dönüşümü çekişmeli boşanmayı anlaşmalıya çevirmek yazısında anlattık.

Ayrılık davası

Boşanma davası açma hakkı olan eş, dilerse boşanma, dilerse ayrılık isteyebilir (TMK m. 167). Ayrılık kararı bir yıldan üç yıla kadar bir süre için verilebilir (TMK m. 171). Bu yol, evliliğin hemen sonlanmasını istemeyen ama ayrı yaşama düzeni isteyen çiftlerde gündeme gelebilir; ancak anlaşmalı boşanma ihtiyacını karşılamaz. Ayrılık için ayrılık kararı nedir yazısına bakabilirsiniz.

Bir yıl dolduktan sonra hâkim neye bakar?

Bir yıllık süre tek başına boşanma kararı için yetmez. Hâkim, tarafları bizzat dinler ve iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmek zorundadır. Bir eşin diğerinin baskısı altında imza attığı izlenimi doğarsa hâkim bu kanaate varamayabilir. İkinci ölçüt, boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hakkında tarafların kabul ettiği düzenlemenin hâkimce uygun bulunmasıdır (TMK m. 166/3). Hâkim tarafların ve çocukların menfaatlerini gözeterek gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir; değişiklikler taraflarca da kabul edilirse boşanmaya hükmolunur.

Bu yüzden anlaşmalı boşanmada “süre doldu, iş bitti” düşüncesi eksiktir. Süre, kapıyı açar; kapıdan geçişi iradenin serbestliği ve protokolün içeriği belirler. Hâkimin duruşmada sorabileceği konuları anlaşmalı boşanma duruşmasında hâkim ne sorar yazısında anlattık.

Çocuğu olan çiftler için ek hususlar

Evlilik bir yıldan uzun sürmüş ve çocuk varsa protokolde velayet, kişisel ilişki ve çocuğun bakım giderleri açıkça düzenlenmelidir. Mahkeme boşanma kararında ana ve babanın haklarını ve çocukla kişisel ilişkileri düzenler (TMK m. 182). Çocuğun menfaatine aykırı bulunan bir madde hâkim tarafından değiştirilebilir. Bu nedenle protokolü hazırlarken sadece eşlerin değil, çocuğun yararını da yazılı olarak düşünmek gerekir. Genel bakış için anlaşmalı boşanma protokolü yazısını okuyabilirsiniz.

Ayrı yaşıyoruz ama evlilik bir yılı doldurmadı: Fiili ayrılık yeterli mi?

Eşlerin fiilen ayrı yaşıyor olması, anlaşmalı boşanmanın bir yıllık şartını ortadan kaldırmaz. Kanun evliliğin sürmesinden söz ettiği için, evlilik sona ermediği sürece ayrı yaşamak sayımı değiştirmez. Fiili ayrılığın ayrı bir hukuki önemi vardır: örneğin boşanma davasının reddedilmesi ve kararın kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmesine rağmen ortak hayat yeniden kurulamamışsa, evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir (TMK m. 166/4). Bu hüküm farklı bir senaryoya, yani daha önce açılan ve reddedilen davaya ilişkindir ve anlaşmalı boşanmanın bir yıllık şartının yerini tutmaz. Fiili ayrılık nedeniyle boşanma yazısı bu hükmü açıklar.

Süre beklerken hazırlanabilecekler

Bir yıl dolmasını bekleyen çiftler zamanı verimli kullanabilir:

• Protokolün temel maddelerini konuşmak: velayet, kişisel ilişki, nafaka ve mal paylaşımı,
• Evlilik içinde edinilen malların listesini çıkarmak ve mal rejimine dair belgeleri toplamak,
• Çocuk varsa okul, sağlık ve görüşme düzenine ilişkin ihtiyaçları yazmak,
• Boşanma sürecinde kullanılacak kimlik ve nüfus kayıtlarını hazırlamak.

Hiçbir yazılı metin süre dolmadan dava açmayı mümkün kılmaz; fakat hazırlık, süre dolduğunda dilekçenin ve protokolün hızla tamamlanmasını sağlar. Kullanılacak belgeler konusunda anlaşmalı boşanma için gerekli belgeler yazısı fikir verir.

Yetkili mahkeme ve süre ilişkisi

Boşanma veya ayrılık davalarında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m. 168). Bu kural bir yıllık evlilik şartıyla karıştırılmamalıdır. İkisi birbirinden bağımsız şartlardır: yetki, davanın nerede açılacağını; bir yıllık süre, anlaşmalı boşanma yolunun açık olup olmadığını belirler.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Pınar ve Cem 12 Nisan’da evlenmiş. Aralarında evlilikten üç ay sonra ciddi bir anlaşmazlık çıkmış, ayrı yaşamaya karar vermişler. Her ikisi de anlaşmalı boşanmak istiyor, mal paylaşımı ve çocuk sorunu yok. Ancak evlilik henüz bir yılı doldurmadığı için anlaşmalı dava açmaları mümkün görünmüyor. Seçenekleri iki tanedir: bir yıl dolana kadar beklemek ya da boşanma sebeplerinden birine dayanan dava açmak. İlk yol çiftin anlaşmasını koruyor, fakat zaman alıyor. İkinci yolda ise taraflardan biri, örneğin evlilik birliğinin temelinden sarsıldığını ileri sürecek ve bunu ispat etmek zorunda kalacak. Cem ve Pınar sürenin dolmasını beklemeyi seçerse, bu süre içinde protokolü yazılı hâle getirip belgeleri hazırlayabilirler.

Sık yapılan hatalar

• Nikâh tarihini değil, birlikte yaşamaya başlama tarihini baz almak,
• Sürenin dolmasına birkaç gün kala dava açıp reddedilme riskini göze almak,
• Yalnızca anlaşmanın yeterli olduğunu düşünmek: hâkimin tarafları bizzat dinlemesi ve protokolü uygun bulması gerekir,
• Protokolü imzaladıktan sonra hâkimin onu aynen onaylayacağını varsaymak: hâkim gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir.

Süre dolunca nasıl ilerlenir?

Bir yıl dolduğunda ortak başvuru dilekçesi hazırlanır, protokol eklenir ve eşler duruşmada hâkim önünde irade beyanında bulunur. Kararın ne zaman çıkacağı hâkime bağlıdır; ayrıntıyı anlaşmalı boşanma tek celsede biter mi yazısında anlattık.

Kendi evliliğinizin süresinde tereddüt varsa ya da süre dolmadan hangi yolu seçeceğinize karar veremiyorsanız, telefonla arayarak veya WhatsApp’tan yazarak durumunuzu aktarabilirsiniz. İletişim sayfasında bilgiler yer alıyor. Çalışma alanı için aile hukuku sayfasına bakabilirsiniz.