Anlaşmalı Boşanma İlk Duruşmada Bitmezse Neler Olur?

Anlaşmalı boşanma davası ilk duruşmada sonuçlanmayabilir. Kanun, davanın tek celsede bitmesini garanti etmez; yalnızca şartlar eksiksiz olduğunda hâkimin boşanmaya karar verebileceğini söyler. Şartlardan biri eksik kaldığında hâkim duruşmayı başka bir güne bırakır, eksiğin tamamlanmasını ister ya da eşlerden biri anlaşmadan dönmüşse dava çekişmeli boşanma olarak sürebilir.

İlk duruşmada hâkim neyi arar?

Duruşma salonuna girmeden önce hâkimin neye baktığını bilmek, neden ertelenebileceğini anlamayı kolaylaştırır. TMK m. 166/3’e göre evlilik en az bir yıl sürmüş olmalı; eşler birlikte başvurmuş olmalı ya da biri diğerinin açtığı davayı kabul etmiş olmalıdır. Bunun yanında hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi, boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hakkındaki düzenlemeyi de uygun bulması gerekir.

Bu dört unsurdan biri tamam değilse hâkim kararı vermez. Yani ertelenme çoğu zaman bir sürpriz değil, eksik kalan bir unsurun görünür hâle gelmesidir.

Duruşma hangi sebeplerle ertelenir?

Kanun erteleme sebeplerini tek tek saymaz; ama uygulamada karşılaşılan durumlar şu başlıklarda toplanır.

Birincisi, protokolün eksik ya da belirsiz olmasıdır. Nafakanın başlangıcı yazılmamışsa, çocuk için görüşme düzeni belirsizse ya da taşınmazın kime kalacağı açık değilse hâkim, eşlerden düzeltme ister. Bu eksiklik duruşma sırasında sözlü olarak giderilemezse yeni bir gün verilir.

İkincisi, dilekçedeki eksikliklerdir. HMK m. 119/2’ye göre dilekçenin (a), (d), (e), (f) ve (g) bentleri dışında kalan unsurlarında eksiklik varsa, yani adres, kimlik numarası, talep sonucu ya da imza gibi hususlarda, hâkim bir haftalık kesin süre verir. Bu süre içinde eksiklik giderilmezse dava açılmamış sayılır. Bu yüzden süre kaçırmamak, erteleme sürecinin en önemli noktalarından biridir.

Üçüncüsü, çocukla ilgili düzenlemenin hâkimce uygun bulunmamasıdır. Hâkim TMK m. 182 uyarınca çocuğun yararını esas alır; protokoldeki velayet, kişisel ilişki ya da çocuk giderlerine katılma bölümü çocuğun menfaatine uygun görünmüyorsa değişiklik önerir.

Dördüncüsü, tarafların hâkimin önerdiği değişikliği düşünmek istemesidir. Önerilen değişiklik, tarafların kabulüyle protokole girer; kabul için süre istenmesi olağandır.

Eşlerden biri duruşmaya gelmezse

Anlaşmalı boşanmada en sık karşılaşılan aksilik, eşlerden birinin duruşmada hazır bulunmamasıdır. HMK m. 150’ye göre usulüne uygun davet edilen taraflar gelmezse ya da gelip davayı takip etmeyeceklerini bildirirlerse dosya işlemden kaldırılır. Taraflardan yalnızca biri gelirse, gelen tarafın talebi üzerine yokluğunda devam edilebilir ya da dosya işlemden kaldırılabilir. Geçerli bir özrü olmaksızın gelmeyen taraf, yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemez.

Ancak anlaşmalı boşanma bakımından HMK’nın bu genel kuralı yetmez. TMK m. 166/3 hâkimin tarafları bizzat dinlemesini aradığı için, gelmeyen eşin iradesi dinlenmeden anlaşmalı boşanma kararı kurulamaz. Dolayısıyla gelen eş, yeni bir gün verilmesini isteyebilir; diğer eş bir türlü gelmezse yokluğunda devam edilmesi ya da dosyanın işlemden kaldırılması gündeme gelir, ama eşin iradesi dinlenmedikçe anlaşmalı boşanma kararı çıkmaz. Gelememe nedeniniz sağlık gibi geçerli bir mazeretse bunu belgeyle mahkemeye bildirmek, hem yokluğunuzdaki işlemlere itiraz hakkınızı hem de duruşmanın yeni bir güne bırakılmasını kolaylaştırır. Konunun ayrıntısı için anlaşmalı boşanma duruşmasına gelmemek yazımıza bakabilirsiniz.

Hâkim protokolde değişiklik isterse

TMK m. 166/3’ün üçüncü cümlesi hâkime, tarafların ve çocukların menfaatlerini gözeterek anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapma yetkisi verir. Ancak bu değişiklikler taraflarca da kabul edilirse boşanmaya hükmolunur. Yani hâkim protokolü tek taraflı olarak yeniden yazamaz; önerir, eşler kabul ederse karar çıkar.

Eşlerden biri öneriyi kabul etmezse ne olur? O zaman anlaşma tamamlanmamış olur ve hâkim anlaşmalı boşanma kararı veremez. Bu hâlde taraflar yeni bir protokolle yeniden uzlaşmayı deneyebilir. Hâkimin neden değişiklik istediğini anlamak, çoğunlukla uzlaşmanın en kısa yoludur. Bu konuyu hâkim boşanma protokolünü uygun bulmazsa ne olur başlıklı yazıda ayrıca ele alıyoruz.

Bir eş anlaşmadan dönerse

Duruşma sırasında eşlerden biri, protokole ya da boşanmaya artık rıza göstermediğini söylerse anlaşmalı boşanmanın dayanağı ortadan kalkar. Bu durumda dava, boşanmak isteyen eşin dayandığı sebepleri ispatlamasıyla çekişmeli boşanma olarak sürebilir; ispat edilemezse dava reddedilebilir. Anlaşmalı yolun dışında boşanmaya karar verilebilmesi için evlilik birliğinin temelinden sarsıldığının ispatı gerekir (TMK m. 166/1). Tarafların ikrarlarının hâkimi bağlamadığı genel kural da bu aşamada yeniden geçerli olur (TMK m. 184). Uygulamada anlaşmadan karar kesinleşinceye kadar dönülebildiği kabul edilir; karar verildikten sonra bu, kanun yoluyla ileri sürülür ve istinaf süresi kararın tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m. 345). Duruşmada istinaftan feragat edilmişse karar daha erken kesinleşir.

Vazgeçme ihtimali varsa dava dilekçesinde ve ilk duruşmadan önce sebepleri hazır tutmak, sürecin kesintisiz ilerlemesini sağlar. Anlaşmalı boşanmada bir eşin vazgeçmesi başlıklı yazı bu ihtimali ayrıntılı anlatır.

Dosya işlemden kaldırılırsa

İşlemden kaldırma, davanın bittiği anlamına gelmez; bekleme durumudur. HMK m. 150’ye göre dosyası işlemden kaldırılmış dava, kaldırıldığı tarihten başlayarak üç ay içinde taraflardan birinin dilekçesiyle yenilenebilir. İlk bir ay içinde yenilenirse ek harç gerekmez; bir ay geçtikten sonra yenilenirse yeniden harç alınır ve bu harç yenileyen tarafça ödenir. Üç ay içinde yenilenmeyen dava, sürenin dolduğu gün açılmamış sayılır. Yenilenmiş dava, ilk yenilemeden sonra bir defadan fazla takipsiz bırakılamaz; aksi hâlde dava açılmamış sayılır (HMK m. 150/6).

HMK m. 150’ye 7589 sayılı Kanunla bir fıkra eklenmiştir ve bu düzenleme 31 Ekim 2026 tarihinde yürürlüğe girecektir. Bu nedenle işlemden kaldırma ve yenileme sürelerini hesaplarken güncel metni kontrol etmekte yarar var.

Çocuk varsa hâkimin ek soruları

Çocuklu dosyalarda hâkimin denetleyeceği alan genişler; eksik kalan bir ayrıntının ertelemeye yol açması bu yüzden daha kolay olur. Mahkeme boşanmaya karar verirken, olanak bulundukça ana ve babayı dinler ve ana ile babanın haklarını, çocukla olan kişisel ilişkileri düzenler (TMK m. 182). Hâkim kararında, kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerinin yerine getirilmemesi hâlinde çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilebileceğini ihtar eder. Velayeti kendisine verilmeyen eş de çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır.

Bu nedenle protokolde görüşme günlerinin, bayram ve tatil düzeninin ve gider katılımının açık yazılmış olması gerekir. Belirsiz bir cümle, hâkimin soru sormasına ve düzeltme istemesine yol açar. Çocuk bölümünün nasıl kurulacağını çocuklu anlaşmalı boşanmada ek şartlar yazısında ayrıca anlatıyoruz.

Karar verilene kadar evlilik sürer

Duruşmanın ertelendiği günlerde bir ayrıntıyı akılda tutmak gerekir: boşanma kararı kurulmadıkça evlilik sona ermiş olmaz. Eşler hâlâ eştir; aile konutu, ortak borçlar ve mal rejimi hükümleri işlemeye devam eder. Dava sürerken eşlerden birinin ölmesi gibi nadir durumlarda dosyanın nasıl ilerleyeceği ayrı bir konudur ve boşanma davası sürerken eşin ölümü yazısında işleniyor. Ertelenme süresince yeni bir borçlanmaya ya da mal devrine girmeden önce protokol metnini gözden geçirmek yerinde olur, çünkü sonradan yapılan işlemler protokoldeki dengeyi bozabilir.

Ertelenmeyi azaltmak için önceden yapılabilecekler

Ertelenmenin tamamen önlenmesi her zaman mümkün olmaz; ama olasılığı düşürmek elde. Protokolü imzalamadan önce her maddenin somut ve uygulanabilir olduğunu kontrol etmek ilk adımdır. İkinci adım, duruşma gününü eşinizle teyit etmek ve gelememe ihtimaline karşı mazeret belgesini hazır tutmaktır. Üçüncü adım, vekâletnamenin eksiksiz ve güncel olduğundan emin olmaktır. Dördüncü adım, ilk duruşmada hâkimin soracağı sorulara hazırlıklı gelmektir; bunlar için anlaşmalı boşanma duruşmasında hâkim ne sorar yazısı fikir verir. Son olarak, duruşma tutanağını imzalamadan önce dikkatle okumak, sonraki duruşmada neyin eksik olduğunu net anlamanızı sağlar.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Eşler dört yıllık evliliği sona erdirmek için birlikte başvurmuş, protokolde ev kiralık olduğu için mal paylaşımı yok, çocukları için velayetin anneye verilmesi ve babanın görüşme düzeni yazılmış. İlk duruşmada hâkim, babanın çocukla geçireceği hafta sonlarının başlangıç ve bitiş saatlerinin yazılmadığını belirtiyor. Eşler hemen uzlaşıyor, ancak düzeltilmiş metin elde hazır değil. Hâkim, düzeltilmiş protokolün sunulması için yeni bir gün veriyor. İkinci duruşmada eşler hazır bulunup iradelerini açıklıyor ve hâkim boşanmaya karar veriyor. Bu örnekte süreci uzatan şey anlaşmazlık değil, bir eksikliğin duruşma sırasında giderilememesidir.

Ertelenen süreçte sık yapılan hatalar

Erteleme kararı verildiğinde bazı yanlışlar süreci gereksiz yere uzatır. İlki, verilen süreyi veya yeni duruşma gününü takip etmemektir. İkincisi, eksiğin sadece sözlü olarak giderileceğini sanıp yazılı protokol sunmamaktır. Üçüncüsü, dosyada kalan geçici önlemleri unutmaktır: dava devam ettiği sürece hâkim barınma, geçim ve çocukların bakımı için geçici önlemleri re’sen alır (TMK m. 169); bunlara uymak ertelenme sürecinde de gereklidir. Dördüncüsü ise, eşin tutumundan emin olmadan vekâletname vermek ya da belge hazırlamaktır. Duruşmalar arasındaki sürenin kural olarak üç ayı aşamayacağını da bilmek, planlama açısından yararlıdır (HMK m. 147/3).

Geçici önlemlerin ayrıntısı için anlaşmalı boşanma davası sürerken geçici önlemler yazısına, tek celsede bitmenin koşulları için anlaşmalı boşanma tek celsede biter mi yazısına bakabilirsiniz.

Ertelenen duruşmanın ardından nasıl ilerlenir?

Her dosyanın ertelenme sebebi farklıdır; sizin dosyanızda neyin eksik kaldığı duruşma tutanağından anlaşılır. Yeni duruşmaya gitmeden önce tutanağı okumak, hâkimin istediği düzeltmeyi belirlemek ve eşinizle protokolün son hâli üzerinde yazılı olarak uzlaşmak gerekir.

Kendi dosyanızın ayrıntısına göre yol haritası çıkarmak isterseniz iletişim sayfasındaki telefon numarasından arayabilir ya da WhatsApp’tan durumunuzu yazabilirsiniz. Boşanma sürecine genel bakış için aile hukuku sayfasına göz atabilirsiniz.