Anlaşmalı Boşanma Protokolü Nasıl Hazırlanır? Madde Madde Rehber

Anlaşmalı boşanma protokolü, eşlerin boşanmanın sonuçları hakkında vardıkları uzlaşmayı yazılı hâle getiren belgedir. Hâkim, Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 166/3 uyarınca bu anlaşmayı uygun bulursa boşanma kararı verir ve protokol hükümleri kararın parçası olur. Bu nedenle protokol, iki eşin kendi aralarında imzaladığı basit bir metin değildir. Boşanmadan sonra yıllarca uygulanacak, icra yoluyla takip edilebilecek bağlayıcı hükümler içerir.

Anlaşmalı boşanmanın genel şartlarını anlaşmalı boşanma şartları rehberimizde ayrıntılı olarak anlattık. Bu yazıda protokolün madde madde nasıl hazırlanması gerektiğine odaklanıyoruz.

Protokolün Zorunlu Unsurları

Kanun, protokolün şeklini ayrıntılı biçimde düzenlememiştir. Ancak TMK m. 166/3, eşlerin boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu hakkında anlaşmasını arar. Uygulamada hâkimin uygun bulacağı bir protokolde en az şu başlıkların yer alması beklenir:

• Tarafların kimlik bilgileri ve evlilik bilgileri,
• Boşanma konusundaki ortak irade,
• Ortak çocukların velayeti,
• Velayet kendisine bırakılmayan eşin kişisel ilişki düzeni,
• İştirak nafakası,
• Yoksulluk nafakası talebi veya bu talepten feragat,
• Maddi ve manevi tazminat talebi veya feragat,
• Mal rejiminin tasfiyesi,
• Yargılama giderleri ve vekâlet ücreti,
• Tarafların imzaları ve tarih.

Velayet Maddesi Nasıl Yazılmalı?

Velayet maddesinde her çocuk için ayrı ayrı hangi eşe bırakılacağı açıkça yazılmalıdır. Hâkim velayet konusunda tarafların anlaşmasıyla bağlı değildir. Çocuğun üstün yararı her zaman önceliklidir. Özellikle çocuğun yaşı, eğitim durumu ve ebeveynlerle bağı dikkate alınır.

Ortak velayet de protokolde düzenlenebilir. Yargıtay uygulamasında, tarafların birlikte talep ettiği ve çocuğun yararına uygun görülen durumlarda ortak velayete karar verilebildiği görülmektedir. Ortak velayet istenecekse çocuğun nerede yaşayacağı, eğitim ve sağlık kararlarının nasıl alınacağı gibi konuların açıkça yazılması önerilir.

Kişisel İlişki (Görüşme) Düzeni

Kişisel ilişki maddesi, protokolün en sık uyuşmazlık çıkan bölümüdür. “Baba dilediği zaman çocuğu görebilir” gibi belirsiz ifadeler uygulamada sorun yaratır. Maddenin şu soruları yanıtlaması gerekir:

• Hangi haftalarda ve hangi günlerde görüşme yapılacak?
• Çocuk hangi saatte alınacak ve teslim edilecek?
• Yatılı görüşme olacak mı?
• Bayramlarda, yılbaşında ve çocuğun doğum gününde nasıl bir düzen uygulanacak?
• Yaz tatilinde kaç gün birlikte kalınacak?
• Çocuk yurt dışına götürülecekse diğer eşin izni aranacak mı?

Açık yazılmış bir kişisel ilişki düzeni, uygulanmadığında icra yoluyla takip edilebilir. Belirsiz bir düzen ise icra müdürlüğünde yorum sorunlarına yol açar.

İştirak Nafakası Maddesi

İştirak nafakası, velayet kendisine bırakılmayan eşin çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılma payıdır (TMK m. 182). Protokolde şunlar belirtilmelidir:

Hâkim, çocuğun ihtiyaçlarını karşılamayacak kadar düşük belirlenen nafakayı uygun bulmayabilir. Çocuğun nafaka hakkı ebeveynlerin anlaşmasıyla tamamen ortadan kaldırılamaz.

Yoksulluk Nafakası ve Tazminat

Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eşin talep edebileceği nafakadır (TMK m. 175). Protokolde bu nafakanın talep edilip edilmediği mutlaka yazılmalıdır. Talep ediliyorsa miktar, ödeme şekli ve artış esası belirtilmelidir. Talep edilmiyorsa açık bir feragat ifadesi kullanılmalıdır.

Maddi ve manevi tazminat bakımından da aynı yöntem izlenir. Tazminat ödenecekse tutar, ödeme tarihi ve taksit varsa taksit planı yazılır. Ödeme yapılmazsa ne olacağına ilişkin hüküm konulması, ileride icra takibini kolaylaştırır.

Mal Paylaşımı Maddesi

Mal paylaşımı, protokolde en çok ihmal edilen ancak en çok sorun çıkaran konudur. Protokolde bu konuda hiçbir düzenleme yoksa, taraflar boşanma kesinleştikten sonra ayrıca mal rejiminin tasfiyesi davası açabilir. Bu da “anlaşmalı” boşanmanın ardından uzun bir davanın başlaması anlamına gelir.

Mal paylaşımı maddesinde şu yollardan biri tercih edilebilir:

1. Ayrıntılı paylaşım: Hangi taşınmazın, aracın veya birikimin hangi eşe kalacağı, tapu devrinin ne zaman yapılacağı, kredi borcunu kimin ödeyeceği tek tek yazılır.
2. Karşılıklı feragat: Eşler birbirlerinden mal rejimi kaynaklı hiçbir alacak talep etmeyeceklerini açıkça beyan eder.
3. Karma düzenleme: Bazı mallar paylaştırılır, geri kalan talepler için karşılıklı feragat edilir.

Tapu devri gibi işlemler için protokolde tapu bilgilerinin (il, ilçe, mahalle, ada, parsel, bağımsız bölüm) eksiksiz yazılması gerekir. Aksi hâlde kararın tapuda uygulanması zorlaşabilir.

Hâkimin Uygun Bulmayabileceği Maddeler

Aşağıdaki türden hükümler hâkim tarafından değiştirilebilir ya da anlaşmalı boşanmanın gerçekleşmesini engelleyebilir:

• Çocuğun diğer ebeveynle hiç görüşmeyeceğini öngören maddeler,
• Çocuğun temel ihtiyaçlarını açıkça karşılamayan nafaka tutarları,
• Kanuna veya ahlaka aykırı yükümlülükler (örneğin yeniden evlenmeme şartı),
• Uygulanması belirsiz, şarta bağlı veya çelişkili ifadeler,
• Üçüncü kişileri bağlamaya çalışan düzenlemeler.

Yargılama Giderleri ve Vekâlet Ücreti

Protokolde çoğu zaman unutulan bir başka konu yargılama giderleridir. Dava açılırken yatırılan harçlar, tebligat ve gider avansı gibi masrafların kimin üzerinde kalacağı açıkça yazılmalıdır. Uygulamada en sık tercih edilen düzenleme, “tarafların yaptıkları yargılama giderlerinin kendi üzerlerinde bırakılması ve karşılıklı vekâlet ücreti talep edilmemesi” şeklindedir. Bu tür bir hüküm yoksa mahkeme yargılama giderleri hakkında kanuni esaslara göre karar verir ve taraflardan biri beklemediği bir masrafla karşılaşabilir.

Protokolün İcra Edilebilirliği

Hâkim tarafından uygun bulunan ve boşanma kararına dahil edilen protokol hükümleri, ilam niteliği kazanır. Bu, protokoldeki yükümlülüklerin yerine getirilmemesi hâlinde icra takibi başlatılabileceği anlamına gelir. Örneğin:

• Ödenmeyen iştirak veya yoksulluk nafakası için ilamlı icra takibi yapılabilir.
• Protokolde kararlaştırılan tazminat ödenmezse alacaklı eş icra yoluna başvurabilir.
• Kişisel ilişki düzenine uyulmazsa çocuk teslimine ilişkin icra işlemleri gündeme gelebilir.
• Tapu devri yükümlülüğü yerine getirilmezse, protokol hükmünün niteliğine göre tescil için ayrıca dava gerekebilir.

Son madde özellikle önemlidir. Tapu devrine ilişkin maddenin, mahkeme kararıyla doğrudan uygulanabilecek açıklıkta yazılması, ileride yeni bir dava açma ihtiyacını azaltır.

Protokol İmzalanmadan Önce Kontrol Listesi

• Tüm taşınmaz, araç, banka hesabı ve borçlar listelendi mi?
• Nafaka artış esası açık mı?
• Kişisel ilişki günleri ve saatleri net mi?
• Feragat edilen hakların kapsamı açıkça anlaşılıyor mu?
• Yargılama giderlerini kimin karşılayacağı yazıldı mı?
• Her iki eş protokolün tüm maddelerini okuyup anladı mı?

Sonuç

İyi hazırlanmış bir anlaşmalı boşanma protokolü, boşanma sürecini kısaltır ve boşanmadan sonra yeni davaların açılmasını önler. Özellikle çocuk ve mal paylaşımına ilişkin maddelerin somut, ölçülebilir ve uygulanabilir olması gerekir. Aile hukuku kapsamındaki süreçlerinizde protokolün hazırlanması ve duruşma aşamasında destek almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.