Anlaşmalı Boşanma Duruşmasında Hâkim Ne Sorar? Sorular ve Hazırlık

Anlaşmalı boşanma duruşmasına giderken en çok merak edilen şey şudur: hâkim bana ne soracak? Kanun metninde “şu soruları sorar” diye bir liste yoktur. Fakat TMK m. 166/3 hâkime net bir görev yükler: tarafları bizzat dinlemek, iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmek ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hakkındaki düzenlemeyi uygun bulmak. Hâkimin soruları bu üç görevden çıkar. Neyin sorulacağını tahmin etmenin yolu da bu görevleri bilmektir.

Hâkim neden bizzat dinler?

Anlaşmalı boşanmada taraflar ne kusur iddia eder ne de bir boşanma sebebini ispatlamak zorunda kalır. Kanun, evlilik en az bir yıl sürmüşse eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde evlilik birliğini temelinden sarsılmış sayar. Bu kolaylığın karşılığı, hâkimin tarafları yüz yüze dinlemesidir. Çünkü ortada bir çekişme olmadığı için hâkimin elindeki tek güvence, tarafların huzurda söyledikleridir.

Kanunun bir ayrıntısı da bu noktada önem kazanır. Boşanmada tarafların ikrarlarının hâkimi bağlamayacağı kuralı TMK m. 184/3’te yazılıdır; TMK m. 166/3’ün son cümlesi ise bu kuralın anlaşmalı boşanmada uygulanmayacağını belirtir. Yani bu davada ikrarın hâkimi bağlamaması kuralı devre dışı kalır; yine de hâkim iradenin serbestliğini ve düzenlemenin uygunluğunu denetlemeye devam eder. Bu yüzden duruşmada söyleyeceğiniz her cümle sonuca etki eder. Anlaşmalı boşanmanın genel şartlarını anlaşmalı boşanma şartları yazısında bulabilirsiniz.

Boşanma iradesine dair sorular

İlk başlık boşanma isteğidir. Hâkimin genellikle öğrenmek istediği şey, her iki tarafın da boşanmak isteyip istemediği, bu kararı kendi iradesiyle verip vermediği ve baskı, tehdit ya da yanlış bilgi altında olup olmadığıdır. Bunu anlamak için kısa ve doğrudan sorular yöneltilir. Cevaplarınızın sade olması yeterlidir; uzun anlatımlar gerekmeyebilir.

Burada önemli olan, iradenin gerçek ve serbest olmasıdır. Birinin “ben aslında boşanmak istemiyorum ama eşim yüzünden imzaladım” demesi, hâkimin anlaşmayı uygun bulmasını engeller. Bu yüzden hazırlık sırasında eşinizle konuşup mutabakatınızı gerçekten kesinleştirmeniz gerekir. Taraflardan biri vazgeçerse ne olacağını anlaşmalı boşanmada bir eşin vazgeçmesi yazısında bulabilirsiniz.

Protokolü anlayıp anlamadığınıza dair sorular

İkinci başlık protokoldür. Hâkim genellikle protokolü okuyup okumadığınızı, içeriğini bilip bilmediğinizi ve imzalarınızın size ait olup olmadığını teyit eder. Hâkim isterse protokolü duruşmada maddeler hâlinde okur ve her maddeyi kabul edip etmediğinizi sorar. Kanun bu şekli şart koşmaz; amaç, tarafın söylenen metni anladığından emin olmaktır.

Bu noktada protokolün içinde hangi maddelerin sizin için ağır sonuçlar doğurduğunu bilmeniz gerekir. Yoksulluk nafakasından vazgeçmek, maddi ve manevi tazminat talebinden vazgeçmek, ortak malı tek tarafa bırakmak gibi hükümler, imzalandıktan sonra geri alınması güç sonuçlar doğurur. Nafaka konusunda Anayasa Mahkemesi Haziran 2026’da TMK m. 175’teki “süresiz olarak” ibaresinin iptaline karar vermiştir; iptal hükmü kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından dokuz ay sonra yürürlüğe girecek, bu süre içinde yasama düzenlemesi beklenmektedir. O zamana kadar mevcut hüküm uygulanır; protokolde nafaka maddesi varsa bunu da bilerek karar vermek önemlidir.

Çocuğa ilişkin sorular

Çocuk varsa üçüncü başlık çocuktur. Hâkim, velayetin kimde kalacağını, diğer ebeveynin çocukla kişisel ilişkisinin nasıl kurulacağını ve çocuk için ödenecek nafakanın miktarını konuşur. TMK m. 182’ye göre mahkeme, boşanmaya karar verirken olanak bulundukça ana ve babayı dinledikten sonra ana ve babanın haklarını ve çocukla olan kişisel ilişkilerini düzenler; velayeti kendisine verilmeyen eşin çocukla ilişkisinde çocuğun sağlık, eğitim ve ahlak bakımından yararları esas tutulur. Boşanmada velayet, çocuk kendisine bırakılan tarafa aittir (TMK m. 336). Ortak velayet kanunda açıkça düzenlenmemiştir; uygulamada eşler birlikte isterse ve çocuğun yararına uygun bulunursa kabul edilebilmektedir.

Burada hâkimin bakışı çocuğun yararına yönelir. Protokolde yazan düzenleme çocuğun yararına aykırıysa, hâkim değişiklik yapabilir. Bu nedenle çocuk için yaptığınız düzenlemenin uygulanabilir olması önemlidir: görüşme saatleri, tatil paylaşımı ve nafaka ödeme günü gibi ayrıntılar netse hâkimin itirazı da azalır. Konunun ayrıntıları anlaşmalı boşanma protokolü yazısında yer alıyor.

Mali sonuçlara ilişkin sorular

Dördüncü başlık mali konulardır. Hâkim, tarafların maddi ve manevi tazminat ile yoksulluk nafakası konusundaki tutumunu, ortak malların nasıl paylaşılacağını ve kadının soyadı konusunu sorabilir. Kadın evlenme ile kazandığı kişisel durumu korur ancak evlenmeden önceki soyadını yeniden alır; kocasının soyadını kullanmakta menfaati bulunduğunu ve bunun kocaya bir zarar vermeyeceğini ispat ederse hâkimden izin isteyebilir (TMK m. 173).

Maddi ve manevi tazminat TMK m. 174’te, yoksulluk nafakası TMK m. 175’te düzenlenmiştir. Anlaşmalı boşanmada bu haklardan birinin kullanılıp kullanılmadığı protokole yazılır ve hâkim bu beyanı duruşmada teyit eder. TMK m. 184/5 uyarınca boşanmanın fer’î sonuçlarına ilişkin anlaşmalar hâkim tarafından onaylanmadıkça geçerli olmaz. Bu nedenle hâkim, protokolün mali sonuçlarına dair maddeleri tek tek onaylar veya değiştirir.

Hâkim protokolü değiştirirse ne olur?

TMK m. 166/3, hâkimin tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabileceğini söyler. Değişikliklerin taraflarca da kabulü hâlinde boşanmaya hükmolunur. Yani hâkimin yaptığı değişiklik tek başına sonuç doğurmaz; iki tarafın da onu kabul etmesi gerekir. Taraflardan biri değişikliği kabul etmezse anlaşmalı boşanma şartları gerçekleşmemiş olur.

Pratik anlamıyla bu, duruşmada hâkim bir maddeyi değiştirmek istediğinde bunu dinleyip kararınızı verebileceğiniz bir an olduğu demektir. Hemen cevap vermek zorunda kalmadığınızı düşünüyorsanız hâkimden kısa bir görüşme süresi isteyebilirsiniz; avukatınız varsa bu noktada onunla istişare edin.

Hâkim kusuru ve geçmişi sorgular mı?

Çekişmeli boşanmada hâkim, boşanma sebeplerini ve kusur dağılımını araştırır; tanık dinler, delil değerlendirir. Anlaşmalı boşanmada ise bu araştırmanın yapılması beklenmez, çünkü kanun evlilik birliğinin temelinden sarsıldığını kendisi kabul eder. Dolayısıyla “eşiniz sizi aldattı mı”, “kim terk etti” gibi sorular genellikle duruşmanın konusu olmaz. Kusurun tazminat ve nafakaya etkisi de protokolde tarafların kendi iradeleriyle çözdüğü bir başlığa dönüşür.

Bununla birlikte, hâkimin protokolü uygun bulma görevi devam eder. Bir tarafın açıkça zarara uğradığı, örneğin tek bir eşin hiçbir karşılık almadan bütün malını bıraktığı gibi görünen bir düzenleme varsa, hâkim bu konuda soru sorabilir ve iradenin serbestçe açıklanıp açıklanmadığını daha dikkatli inceleyebilir. Bu, kusur araştırması değil, anlaşmanın dengesini ve serbestliğini anlama çabasıdır.

Avukatınız varsa duruşmada rolü nedir?

Avukat tutmuş olmanız, duruşmaya girmemeniz anlamına gelmez. TMK m. 166/3 hâkimin tarafları bizzat dinlemesini şart koşar; vekil sizin yerinize konuşarak bu şartı yerine getiremez. Avukatın görevi, duruşma öncesi protokolü hazırlamak, hukuki sonuçlarını size anlatmak ve duruşmada hukuki konularda destek vermektir. Hâkimin size yönelttiği sorulara cevabı ise kendi ağzınızdan vermeniz gerekir. Vekâletnamede hangi yetkilerin bulunması gerektiğini anlaşmalı boşanmada vekil ile duruşmaya girmek yazısında bulabilirsiniz.

Duruşma sırasında kendinizi nasıl ifade edersiniz?

Hâkim karşısında kısa, açık ve doğru cevaplar vermek yeterlidir. Bir sorunun anlamını kavramadıysanız bunu söylemekte sakınca yok; hâkim sorusunu açıklayabilir. Duygusal anlar yaşamak doğaldır, ancak duruşmanın amacı geçmişin hesaplaşması değil, boşanma kararının sağlam zemine oturmasıdır. Eşinizle duruşma salonunda tartışmaya girmemeniz, kararın sorunsuz çıkmasına yardımcı olur.

Beklenmedik bir soruyla karşılaşırsanız, protokolün ilgili maddesine dönün; çünkü hâkimin soruları büyük oranda protokolün içeriğinden çıkar. Protokolde olmayan bir konu gündeme gelirse, bunu eklemek isteyip istemediğinizi ve eşinizin onayını düşünmeniz gerekir. Eklenen her madde, iki tarafın da kabulüne bağlıdır.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Dört yıllık evli ve bir çocuğu olan bir çift, çocuğun velayetinin annede kalması, babanın hafta sonları çocukla görüşmesi ve ortak aracın babada kalması üzerinde anlaşmış. Duruşmada hâkim önce evlilik süresini, sonra her iki tarafın boşanma isteğini soruyor. Ardından protokolü okuyup onaylıyor mu diye soruyor. Çocuk için ödenecek nafaka miktarını gerçekçi bulmazsa, bunu değiştirmeyi önerebilir.

Burada hâkimin tartacağı etkenler şunlardır: İrade serbest mi, protokol anlaşılmış mı, çocuğun yararı korunuyor mu, mali düzenleme dengeli mi? Her taraf cevaplarını kendi sözleriyle vermelidir; avukat olsa bile hâkim tarafı bizzat dinler. Sonucun ne olacağı bu etkenlerin birlikte değerlendirilmesine bağlıdır.

Duruşmaya nasıl hazırlanırsınız?

İlk adım protokolü baştan sona okumak ve her maddeyi kendi cümlelerinizle açıklayabilir hâle gelmektir. İkinci adım, yanınızda kimliğinizi ve vekâletname varsa onu bulundurmaktır; ayrıntılı kontrol listesi için anlaşmalı boşanma duruşmasına giderken yanınızda bulundurulacaklar yazısına bakabilirsiniz. Üçüncü adım, eşinizle önceden konuşup kararlarınızı netleştirmektir. Duruşma günü ilk kez öğreneceğiniz bir konu bırakmayın.

Dilerseniz hâkimden duruşmanın gizli yapılmasını da isteyebilirsiniz; TMK m. 184/6 buna imkân tanır. Dosyanın ne kadar sürede sonuçlanacağı ise anlaşmalı boşanma tek celsede biter mi yazısında anlatılıyor.

Sık yapılan hatalar

İlk hata, protokolü okumadan imzalamak ve duruşmada ilk kez maddeleri duymaktır. İkinci hata, hâkimin sorusuna “avukatım biliyor” diye cevap vermektir; hâkim tarafın kendi sözünü ister. Üçüncü hata, duruşmada düşünmeden protokolde olmayan yeni sözler vermektir; tutanağa geçen ve hâkimin onayladığı beyan anlaşmanın parçası olur ve sizi bağlar. Hâkime sunulmayan sözlü anlaşmalar ise onay almadığı için geçerli olmaz (TMK m. 184/5). Dördüncü hata, duruşmaya geç kalmak ya da hiç gelmemektir; bunun sonuçları anlaşmalı boşanma duruşmasına gelmemek yazısında anlatılıyor.

Kendi dosyanız için nasıl bir hazırlık yapmalısınız?

Duruşmada sorulacak sorular dosyanızın niteliğine göre değişir; çocuğunuz, ortak malınız ve nafaka beklentiniz olup olmamasına göre hazırlığınız farklılaşır. Duruşma öncesinde protokolünüzü birlikte gözden geçirmek isterseniz, büroyu telefonla arayabilir ya da WhatsApp’tan yazabilirsiniz; ulaşım bilgileri iletişim sayfasında yer alıyor. Genel bilgi için aile hukuku sayfasına da göz atabilirsiniz.