Anlaşmalı Boşanma Sonrası Protokoldeki Eşya ve Taşınır Teslimi Nasıl Olur?

Protokolü imzaladınız, hâkim onayladı, boşanma kararı çıktı. Peki ya yıllardır evinizde duran koltuk takımı, kitaplık, çeyiz sandığı ya da bir eşin tek başına kullandığı alet takımı ne olacak? Protokolde yazılan bu kalemlerin gerçekten teslim edilmesi ayrı bir iştir ve çoğu zaman beklenenden daha fazla dikkat ister. Teslimi planlı yapan eşler küçük sorunları büyütmeden çözebilir; planlamayan eşler ise aynı konuyu yıllarca sürüncemede bırakabilir.

Protokolün bağlayıcılığı: hâkim onayından sonra

Boşanmanın fer’î sonuçlarına ilişkin anlaşmalar, hâkim tarafından onaylanmadıkça geçerli olmaz (TMK m. 184/5). Anlaşmalı boşanmada hâkimin protokolü uygun bulması da boşanma kararının koşuludur (TMK m. 166/3). Yani protokolde yazılı eşya teslimi, onaydan sonra kararın bir parçası olur ve eşler üzerinde bağlayıcı hâle gelir. Protokolün başlıca maddelerini anlaşmalı boşanma protokolü nasıl hazırlanır yazısında bulabilirsiniz.

Bu nedenle teslim konusunun hukuki dayanağı, taraflar arasındaki özel bir söz değil, hâkimce onaylanmış metindir. Protokolün “eşyalar şu tarihe kadar teslim edilecek” gibi net bir cümlesi yoksa, teslimin nasıl yapılacağı belirsizleşir.

Teslim süresi ve yeri protokolde ne kadar net olmalı?

İyi yazılmış bir eşya maddesi dört şeyi açıkça söyler: hangi eşya, kime teslim edilecek, hangi tarihte ve nerede. “Ev eşyaları eşe bırakılacaktır” cümlesi bunlardan hiçbirini söylemez ve ihtilaf çıkmasına açık kapı bırakır. Daha işe yarar bir hüküm eşyayı kalem kalem sayar, teslim için bir son tarih verir, nakliye masrafının kimce karşılanacağını yazar ve teslimin yapılacağı adresi belirtir.

Taşınırlar için ayrı bir liste ekmek ve bunu protokolün eki saymak çok kullanışlıdır. Böylece “mutfak eşyaları” gibi geniş ifadelerin hangi kalemleri kapsadığı konusunda tartışma çıkmaz. Ev eşyası, ziynet ve benzeri taşınırların protokoldeki yazımı için boşanma protokolünde ev eşyası ve ziynet maddesi yazısına bakabilirsiniz.

Teslim günü: tutanak ve belgeleme

Teslim günü iki eşin birlikte hazır bulunması en güvenli yoldur. Eşya tek tek sayılır, durumu kontrol edilir ve yazılı bir teslim tutanağına işlenir. Kanun bu tutanağı zorunlu kılmaz; ama ileride “o parçayı bana vermediniz” ya da “kırık gönderdiniz” iddialarına karşı en güçlü kanıt, imzalı ve tarihli bir listedir.

Tutanakta bulunması gerekenler şunlardır:

• Teslim edilen ve teslim alan kişilerin adı, soyadı ve imzaları.
• Teslim tarihi ve yeri.
• Eşyaların numaralı listesi ve varsa mevcut durumları (çizik, kırık gibi).
• Mümkünse eşyaların fotoğrafları.

Taşıma sırasında hasar riski varsa, bunun kimin sorumluluğunda olduğunu da protokolde ya da tutanakta açıklamak gerekir.

Eşya kime ait? İspat meselesi

Teslim ihtilaflarında sık gündeme gelen soru mülkiyettir. Yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejiminde, belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden, iddiasını ispat etmekle yükümlüdür; hangisine ait olduğu ispat edilemeyen mallar paylı mülkiyette sayılır (TMK m. 222). Eşlerden yalnızca birinin kişisel kullanımına yarayan eşya ise kanun gereği kişisel maldır (TMK m. 220). Her eş, diğer eşte bulunan mallarını geri alma hakkına sahiptir (TMK m. 226/1).

Protokol bu soruyu çoğu zaman çözmüş olur: onaylanmış metinde “şu eşya eşe ait” yazıyorsa ispat meselesi büyük ölçüde kalmaz. Protokolde yer almayan eşya için ise ispat kuralları devreye girer. Evlilik içinde alınan eşyaların paylaşımı için boşanmada ev eşyalarının paylaşımı yazısı ayrıntılı bilgi verir.

Teslim edilmezse hangi yol izlenir?

Önce yazılı bir hatırlatma yapmak, çoğu zaman sorunu çözer. Noter aracılığıyla ihtarname çekmek tarih ve içerik bakımından güçlü bir kanıt oluşturur. Hâlâ sonuç yoksa ilamlı icra yolu işler.

Taşınırın teslimine ilişkin ilam icra dairesine verildiğinde icra memuru borçluya yedi gün içinde teslim emri gönderir. Borçlu emri tutmazsa ve taşınır elindeyse zorla alınarak alacaklıya verilir. Taşınır borçlunun elinde değilse ilamda yazılı değeri alınır; ilamda değer yazılmamışsa ya da değer ihtilaflıysa icra memuru haciz tarihindeki rayiç değeri takdir eder. İlgililerin icra mahkemesine şikâyet hakkı da saklıdır (İİK m. 24); şikâyet, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde yapılır (İİK m. 16). Bu yolun işleyebilmesi için protokoldeki eşya tarifinin ilamdan anlaşılabilir ve açık olması gerekir; “bazı eşyalar” gibi belirsiz ifadeler icrayı zorlaştırır.

Protokolün ceza koşulu içermesi de ayrı bir güvence olabilir. Sözleşmenin hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi hâlinde bir ceza öngörülmüşse alacaklı, aksi sözleşmeden anlaşılmadıkça, ya borcun ya da cezanın ifasını isteyebilir; ceza teslimin belirlenen zamanda yapılmaması için öngörülmüşse, alacaklı teslimi çekincesiz kabul etmedikçe asıl borçla birlikte cezayı da isteyebilir (TBK m. 179). Böyle bir hükmün protokole yazılması ve hâkimin onayından geçmesi gerekir. Bu konuyu boşanma protokolünde ceza şartı maddesi yazısında ayrıca ele alıyoruz.

Hangi eşya türleri teslim konusu olur?

Protokollerde teslim edilecek taşınırlar birkaç ana grupta toplanır. Birincisi, ortak kullanılan ev eşyalarıdır: mobilya, beyaz eşya, mutfak gereçleri gibi. İkincisi, bir eşin kişisel kullanımına yarayan eşyadır: giyim, kişisel evrak, hobi malzemeleri gibi; yalnız o eşin kişisel kullanımına yarayan eşya kanun gereği kişisel maldır (TMK m. 220/1). Üçüncüsü, çeyiz ve ziynet gibi özel anlam taşıyan eşyadır. Düğünde kadına takılan ziynetin kural olarak kadına ait sayıldığı uygulamada kabul edilmektedir; ancak belirli bir parçanın kime ait olduğu tartışmalıysa protokolde açıkça yazılması gerekir. Dördüncüsü, araç gibi tescile tabi taşınırlardır; bunlar için ayrıca kayıt işlemleri yapılır.

Taşınır ile taşınmaz arasındaki farkı akılda tutmak önemlidir. Evin, arsanın ya da dairenin devri tapuda yapılır ve ayrı bir süreçtir; aşağıda anlatılan teslim, yalnızca taşınırlar içindir.

Teslimde karşılaşılan pratik sorunlar

Teslim günü planlanırken küçük görünen ayrıntılar büyük ihtilaflara dönüşebilir. Eşyanın bulunduğu adres, kimin nakliye yaptıracağı, nakliyenin masrafı, eşyanın depoda bekletilip bekletilmeyeceği ve hasar durumunda sorumluluğun kimde olacağı önceden belirlenmelidir. Evde yaşamayan eşin eşyayı alabilmesi için eve girişin hangi gün ve saatte, kimin yanında yapılacağı da önemlidir.

Eşyalar karşı tarafın kullanımında olduğu için zamanla eskimiş, bozulmuş ya da bir kısmı yok olmuş olabilir. Protokolde “mevcut durumuyla teslim” gibi bir ifade yer alıyorsa, teslim sırasında kusur arama imkânı sınırlıdır. Bu konuyu protokol aşamasında açıklığa kavuşturmak gerekir.

Kararın kesinleşmesi ve icra için beklemek

İlamlı icra yolu, ilamın icra dairesine verilmesiyle işler. Aile hukukuna ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez (HMK m. 350/2, 367/2); protokoldeki eşya teslimi de boşanma kararına bağlı olduğundan, takip için kararın kesinleşme şerhini almanız gerekir. Ayrıntılı bilgi için boşanma kararı ne zaman kesinleşir yazısına bakabilirsiniz. Karar kesinleştikten sonra protokolün yerine getirilmesi için eşlerden birine yazılı bir uyarı göndermek ve ardından icra yoluna başvurmak, düzenli bir sıralama sağlar.

Protokole uymayan eşe karşı başvurulacak yolları boşanma protokolüne uymayan eşin icra takibi yazısında ayrıca anlatıyoruz.

Teslimden önce envanter çıkarmak

Teslim günü gelmeden eşyanın envanterini çıkarmak, hem protokolün hazırlanma hem de uygulama aşamasında en çok işe yarayan adımdır. Her odayı gezip eşyaları numaralandırarak yazmak, fotoğraflamak ve hangisinin kime ait olduğunu belirtmek bir iki saatlik iştir; ama aylarca sürebilecek tartışmaları önler. Envanter listesi protokolün eki yapılırsa ve iki taraf paraf atarsa, hâkim onayıyla birlikte karara da yansımış olur. Kime ait olduğu tartışmalı kalemleri ayrıca işaretlemek, ispat kuralları devreye girdiğinde zemin hazırlar: belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden iddiasını ispatlamak zorundadır (TMK m. 222).

Envanter çıkarırken ev eşyasının yanı sıra değerli eşyayı, bir eşin mesleği için kullandığı aletleri ve çocukların eşyalarını da ayrı bir başlık altında yazın. Oyuncak, kitap ve okul malzemesi gibi kalemlerin görüşme günlerinde taşınıp taşınmayacağı da önceden düşünülmelidir.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Protokolde “eşin ailesinden gelen çeyiz eşyaları kadına ait olup iki ay içinde teslim edilecektir” yazıyor. Süre dolduğunda koca, eşyaların bir kısmını tamamlayıp bir kısmının “kendi aldığı” olduğunu iddia ediyor. Kadın elinde liste olmadığı için hangi parçaların eksik olduğunu ispatlayamıyor. Bu hikâyede sorun mülkiyetten çok belirsizlikten doğar: eşya listesi olsaydı hangi kalemin teslim edilmediği netleşirdi. Listeli bir protokol ve imzalı teslim tutanağı, aynı uyuşmazlığı çok daha kolay çözülür kılabilirdi.

Sık yapılan hatalar

Birincisi, teslim tarihini açık bırakmaktır. İkincisi, eşyaların listesini sonradan yapmaya bırakmaktır. Üçüncüsü, teslim sırasında tanık ya da tutanak olmamasıdır. Dördüncüsü, protokolü onaylatırken nakliye masrafını, depolama süresini ve hasar riskini düzenlememektir. Beşincisi, eşyaların bir kısmının mal rejimi tasfiyesine konu olabileceğini unutmaktır. Mal rejimi tasfiyesi, protokolde saklı tutulduysa ayrı bir dava konusu olabilir; bunun ayrıntısı için boşanma protokolünde mal rejimi tasfiyesi saklı tutulursa yazısına bakın.

Kendi dosyanızdaki eşya meselesi

Teslim edilmesi gereken eşyanın niteliği, protokolün yazımı ve eşinizin tutumu dosyadan dosyaya değişir. Protokolünüzdeki teslim maddesinin icraya elverişli olup olmadığını öğrenmek ya da henüz imzalamadığınız bir protokolün eşya bölümünü gözden geçirmek isterseniz iletişim sayfasındaki telefon numarasından arayabilir ya da WhatsApp’tan yazabilirsiniz. Boşanma sonrası haklarınıza genel bakış için aile hukuku sayfasını inceleyebilirsiniz.