Anlaşmalı Boşanma Protokolünde Nafaka Maddesi Nasıl Yazılır?

İyi yazılmış bir nafaka maddesi, boşanmadan sonra ayda bir kez karşınıza çıkacak tartışmaların büyük bölümünü baştan keser. Kötü yazılmış bir madde ise ödeme gününden artış oranına kadar her ayrıntıyı yeni bir uyuşmazlık konusuna çevirir. Aşağıda nafaka maddesini yazarken sırasıyla neleri belirlemeniz gerektiğini, her biri için hukuki dayanağı ve pratik örnekleri anlatıyoruz.

Önce, nafakanın hangi türde olduğunu netleştirmek lazım. Çünkü yoksulluk nafakasıyla çocuk için ödenen nafaka farklı hukuki temellere dayanır ve farklı sonuçlar doğurur.

Nafakanın türünü açık yazın

Protokolde en az iki ayrı nafaka konusu olabilir. Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek tarafın geçimi için diğer taraftan istediği nafakadır; kusuru daha ağır olmayan taraf malî gücü oranında nafaka isteyebilir (TMK m. 175). İştirak nafakası ise çocuğun bakım ve eğitim giderlerine ilişkindir; velayeti kendisine verilmeyen eş çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (TMK m. 182). Bu iki nafaka protokolde ayrı maddelerle yazılmalıdır: “Nafaka” kelimesini tek başına kullanmak hangisinin kastedildiğini belirsiz bırakır.

Çocuğa ilişkin madde ayrıca hâkimin denetimindedir. Çocuğun bakım, eğitim ve korunma giderleri ana ve babanın ortak yükümlülüğüdür (TMK m. 327). Bu nedenle çocuğa ilişkin maddeleri çocuğun menfaatine aykırı boşanma protokolü maddeleri yazısındaki ölçütlerle birlikte okuyun. İştirak nafakasına ayrıca iştirak nafakası nedir yazısında değindik.

Kim kime, kimin için ödeyecek?

Her nafaka kalemi için üç unsur açık olmalıdır: ödeyen, alacaklı ve hangi kişi (eş veya hangi çocuk) için ödendiği. Birden fazla çocuk varsa her çocuk için ayrı yazmak, çocuklardan biri ergin olduğunda ödemenin nasıl değişeceğini baştan açıklar. Örnek bir kalıp şöyle olabilir: “Davalı baba, ortak çocuk [ad]’ın bakım ve eğitim giderlerine katılmak üzere her ay [tutar] iştirak nafakası ödeyecektir.” Köşeli parantez içindeki unsurlar protokole özgü olarak doldurulur.

Nafaka alacaklısı çocuğun kendisidir; velayeti kullanan ebeveyn nafakayı çocuk adına tahsil eder. Bu nedenle ödemenin kime yapılacağını ve çocuk ergin olunca ödemenin kime gideceğini yazmak yararlıdır. Küçüğe fiilen bakan ana veya baba, diğerine karşı çocuk adına nafaka davası açabilir (TMK m. 329); protokolün açık yazılması bu dava ihtiyacını azaltır.

Başlangıç tarihi ve ödeme günü

Başlangıç tarihi, nafaka maddesinde gözden kaçabilen bir konudur. Kararın verildiği gün mü, kararın kesinleştiği gün mü yoksa başka bir tarih mi esas alınacak? Dava devam ederken tedbir nafakası kararı alınmışsa, protokolde bu nafakanın ne zamana kadar süreceği ve yeni nafakanın ne zaman başlayacağı yazılmalıdır. Hâkim dava açılınca davanın devamı süresince eşlerin barınmasına, geçimine ve çocukların bakımına ilişkin geçici önlemleri kendiliğinden alır (TMK m. 169). Protokolde başlangıç yazılmazsa tedbir nafakasıyla yeni nafaka arasında boşluk ya da çakışma çıkabilir. Başlangıç tarihi konusunu boşanmada nafakanın başlangıç tarihi yazısında ele aldık.

Ödeme günü de belirli olmalıdır: “Her ayın ilk iş gününe kadar” ya da “her ayın beşinde” gibi. “Ay sonunda” demek ise hem belirsizlik yaratır hem de çocuk nafakasındaki peşin ödeme kuralıyla (TMK m. 330) bağdaşmayabilir. Gecikme hâlinde ne olacağını düzenlemek isterseniz bunu da yazabilirsiniz; ödemenin gecikmesi hâlinde başvurulacak icra yolları ayrı bir konudur ve nafaka alacağının icra takibi yazısında anlatılmıştır.

Ödeme yeri ve yöntemi

Nafaka nakit mi ödenecek, banka hesabına mı? Banka hesabına ödenecekse hesap sahibinin adı, bankanın adı ve hesap numarası protokolde yer almalıdır. Ödeme belgesi olarak banka dekontu aranacağını yazmak, ileride “ödedim” – “almadım” tartışmasını önler. Ödeme biçiminin önemi için boşanmada nafaka ödeme şekli ve banka hesabı yazısına bakabilirsiniz.

Artış esası

Nafaka yıllar boyunca ödenecekse, para değerinin zamanla değişmesi nedeniyle sabit bir tutar zamanla yetersiz kalır. Protokolde artış esasını yazmak için iki yol vardır. Birincisi, nafakanın her yıl belirli bir resmî enflasyon göstergesine (örneğin tüketici fiyat endeksindeki değişim) göre artırılacağını yazmaktır. Bu yolda hangi göstergenin, hangi dönemin ve hangi tarihte uygulanacağı belirtilmelidir. İkincisi, artışı belirli bir tarihten itibaren sabit bir ek tutarla yapmaktır.

Artış esası yazılmazsa nafaka sabit kalır. İrat biçiminde ödenen nafaka bakımından kanun, tarafların malî durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde iradın artırılmasına veya azaltılmasına karar verilebileceğini söyler. Hâkim ayrıca, istem hâlinde, irat biçiminde ödenmesine karar verilen nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir (TMK m. 176). Protokolde otomatik artış yazılırsa dava açma ihtiyacı azalır. Konuyu boşanma protokolünde nafaka artış oranı maddesi ve boşanma protokolündeki nafaka sonradan artırılabilir mi yazılarında ayrıca inceledik.

Sona erme hâlleri

İrat biçiminde ödenmesine karar verilen maddi tazminat veya yoksulluk nafakası, alacaklı tarafın yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden kalkar. Alacaklı tarafın evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde ise nafaka mahkeme kararıyla kaldırılır (TMK m. 176). Bu kurallar yoksulluk nafakasına ilişkindir; çocuk nafakası ayrı kurallara tabidir. Protokolde bu hâllerin kanundaki sonucunu tekrarlamak yeterlidir. Kanuna aykırı bir sona erme düzeni yazmak (örneğin yeniden evlenme hâlinde nafakanın devam edeceğini söylemek) hâkim tarafından uygun bulunmayabilir.

Yoksulluk nafakası bakımından güncel bir gelişme var: Anayasa Mahkemesi Haziran 2026’da TMK m. 175’teki “süresiz olarak” ibaresinin iptaline karar vermiştir; iptal hükmü kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından dokuz ay sonra yürürlüğe girecek, bu süre içinde yasama düzenlemesi beklenmektedir. Bu süre içinde mevcut hüküm uygulanır; kesinleşmiş nafaka kararları kendiliğinden kalkmaz. Yeni düzenlemenin içeriği belli olmadığından, yoksulluk nafakası alacaksanız süreye ilişkin belirsizliği göz önünde bulundurun.

Çocuk için yazılan nafakada sona erme farklıdır: bakım borcu çocuğun ergin olmasına kadar devam eder; çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi sürüyorsa, ana ve baba durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde eğitimi sona erinceye kadar çocuğa bakmakla yükümlüdür (TMK m. 328). Protokolde “ergin olunca biter” demek ya da “eğitim süresince devam eder” demek bu farkı yansıtmalıdır. Protokolde böyle bir hüküm yoksa iştirak nafakası uygulamada çocuğun ergin olmasıyla kendiliğinden sona erer; eğitimi süren ergin çocuk nafakayı kendisi ayrıca ister. Eğitim dönemi için üniversite okuyan çocuk için nafaka yazısı yol gösterir.

Çocuk nafakasında kanunun verdiği ölçütler

Çocuk için yazılan nafaka maddesi hazırlanırken kanundaki ölçütleri bilmek yardımcı olur. Nafaka miktarı, çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirlenir; belirlemede çocuğun gelirleri de göz önünde bulundurulur. Kanuna göre nafaka her ay peşin olarak ödenir (TMK m. 330). Bu nedenle “ay sonunda ödenir” biçiminde bir ifade, kanunun öngördüğü peşin ödeme düzeniyle bağdaşmayabilir; hâkim bu konuda açıklama isteyebilir. Durum değişirse hâkim, istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler veya nafakayı kaldırır (TMK m. 331). Protokolde artış esası yazmak ve ihtiyaç değişimini öngörmek, bu davaların açılma ihtiyacını azaltır.

Tutar belirlerken kendi gelirinizi, diğer ebeveynin gelirini ve çocuğun düzenli giderlerini (okul, sağlık, ulaşım) bir tabloya yazmanız ve tutarı bu tabloya dayandırmanız önerilir. Tutarın nasıl belirlendiği için nafaka miktarı nasıl belirlenir yazısına bakabilirsiniz; protokolde tutar kararı tarafların uzlaşmasına bırakılır, ama hâkim çocuğun ihtiyaçlarına yetip yetmediğini değerlendirir.

Toptan ödeme seçeneği

Maddi tazminat ve yoksulluk nafakası, toptan veya durumun gereklerine göre irat biçiminde ödenebilir (TMK m. 176). Toptan ödeme seçilirse nafaka tutarı protokolde bir defalık ödeme olarak yazılır ve ödeme tarihi belirlenir. Toptan ödemenin avantaj ve risklerini boşanmada toptan nafaka avantaj ve riskleri yazısında ele aldık. Nafakadan tamamen vazgeçilecekse bunun sonuçları anlaşmalı boşanmada yoksulluk nafakasından feragat yazısında ayrıca açıklanıyor.

Varsayımsal örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Nilay ve Orhan’ın on iki yaşında bir çocukları var. Çocuk Nilay’da kalacak. Protokolün nafaka maddesi şöyle yazılsın: “Orhan, çocuk için her ay [tutar] iştirak nafakasını Nilay’ın [banka] hesabına, her ayın beşine kadar ödeyecektir. Nafaka, her yıl kararın kesinleştiği tarihin yıl dönümünde, bir önceki yılın resmî tüketici fiyat endeksi değişim oranı kadar artırılacaktır. Çocuğun ergin olması hâlinde, eğitimi devam ettiği sürece nafaka ödemesi çocuğun hesabına yapılarak devam edecektir.”

Bu tür bir madde şu belirsizlikleri ortadan kaldırır: Tutarın ne zaman ödeneceği, hangi hesaba gideceği, nasıl artacağı ve ergin olunca ne olacağı. Eksik kalan nokta, tedbir nafakası ile yeni nafakanın başlangıç tarihinin birbirine bağlanmasıdır; bu da başlangıç cümlesiyle çözülür. Hâkim yine de maddeyi çocuğun menfaati açısından denetler ve gerekirse değişiklik önerir.

Sık yapılan hatalar

İlk hata, “uygun miktarda nafaka” gibi belirsiz ifadeler yazmaktır; icra mercii tutarı belirleyemez. İkinci hata, ödeme gününü ve hesabı yazmamaktır. Üçüncü hata, artış esasını gösterge adı olmadan yazmaktır: “enflasyon oranında artar” ifadesi hangi enflasyon olduğu belli olmadığı için tartışma doğurur. Dördüncü hata, yoksulluk nafakası ile iştirak nafakasını tek maddede toplamaktır. Beşinci hata, çocuğun ergin olduktan sonraki durumunu düşünmemektir.

Protokoldeki diğer sık hatalar için boşanma protokolünde sık yapılan hatalar yazısına, protokolün genel yapısı için anlaşmalı boşanma protokolü yazısına bakabilirsiniz.

Nafaka maddesini kendi durumunuza göre kurmak

Nafaka maddesinin doğru yazımı, tarafların gelirine, çocukların yaşına, ödeme güçlüğü ihtimaline ve tarafların beklentilerine göre değişir. Hazır bir kalıbı almak çoğu zaman yetmez. Durumunuzu telefonla arayarak ya da WhatsApp’tan yazarak anlatabilirsiniz; iletişim sayfasında bilgiler yer alıyor. Aile hukukundaki diğer süreçler için aile hukuku sayfasına da göz atabilirsiniz.