Boşanma Davası Açmadan Önce Hangi Delilleri Toplamalısınız?

Boşanma kararı verirken hâkim, ileri sürülen olguların gerçekten yaşandığına vicdanen kanaat getirmek ister. Bu kanaat için elinizde olan, hukuka uygun biçimde toplanmış ve düzenli saklanmış delil, dava açıldığında en çok işinize yarayacak hazırlıktır. Dava açmadan önceki haftalarda yapılacak şey, delil üretmek değil, var olanı kaybetmeden ve yasak yola sapmadan bir araya getirmektir.

Dava öncesi delil toplamanın amacı nedir?

HMK m. 194’e göre taraflar dayandıkları olguları ispata elverişli biçimde somutlaştırmak ve hangi delilin hangi olgunun ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmek zorundadır. Bu yüzden dava dilekçesini yazmadan önce olayların kaba bir takvimini çıkarıp her olay için “bunu ne ile gösterebilirim?” sorusunu cevaplamak yerinde olur. Hâkim ise TMK m. 184 gereği delilleri serbestçe takdir eder; olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış saymaz. Elinizdeki tek bir parça değil, parçaların birbirini tutması önemlidir.

Delil toplamak ayrıca bir güvenlik meselesidir. Kendinizi ve çocuklarınızı korumak gerektiğinde ilk adım delil değil, güvenliktir. Şiddet varsa hemen kolluğa ya da 6284 sayılı Kanun kapsamında mahkemeye başvurmak, delil toplamaktan önce gelir.

Hukuka uygun biçimde toplanabilecek deliller

Kendi cihazınızdaki yazışmalar. HMK m. 199 kanunun “belge” tanımını geniş tutar: yazılı veya basılı metin, senet, çizim, fotoğraf, film, görüntü veya ses kaydı gibi veriler ile elektronik ortamdaki veriler belgedir. Size gelen mesajlar, e-postalar ve sosyal medya yazışmaları kendi cihazınızdadır. Bunları silmeyin, çıktısını alın ve cihazdaki orijinalini saklayın. Elektronik belgeler çıktısı alınarak ve talep edildiğinde incelemeye elverişli biçimde elektronik ortama kaydedilerek mahkemeye sunulur (HMK m. 219). Yedekleme ayrıntıları için boşanma davası öncesi telefon yazışmalarını yedekleme yazısına bakabilirsiniz.

Sağlık ve kurum kayıtları. Kendi muayene raporlarınızı, tedavi belgelerinizi, kolluğa yaptığınız başvuruların tutanak örneklerini saklayın. Bunlar tarih ve kurum bilgisi taşıdığı için olayın zamanını gösterir. Sizin dışınızda bir kurumda duran kayıtlar için ise dava açıldıktan sonra mahkemeden yazı yazılmasını isteyebilirsiniz; elde bulunmayan delillerin getirtilmesi için mahkeme ilgili makam ve kişilere bildirimde bulunur (HMK m. 195).

Banka ve mali belgeler. Kendi hesabınızın hareketleri, ortak hesapların dökümü, maaş bordroları, kira dekontları, aldığınız ya da verdiğiniz paraya ilişkin kayıtlar mali olayları ispat etmede önemlidir. Eşinizin tek başına sahibi olduğu bir hesabın dökümünü kendiliğinden almaya çalışmayın; bunu mahkeme yoluyla istemek gerekir.

Tanık bilgileri. Davaya taraf olmayan kişiler tanık gösterilebilir. HMK m. 240’a göre tanık gösteren taraf, dinletmek istediği olguyu ve tanıkların adı soyadı ile tebliğe elverişli adreslerini içeren listeyi sunar; listede olmayan kişi dinlenemez ve ikinci bir liste verilemez. Bu yüzden olayları bilen kişileri şimdiden yazın: hangi olayda hazır bulundular, ne gördüler ya da duydular, nerede oturuyorlar? Tanığa ne söyleyeceğini söylemeyin; sadece hatırladıklarını not etmesini isteyin.

Fotoğraf ve görüntüler. Kendi çektiğiniz ya da size gönderilmiş fotoğraflar belge sayılır. Tarih ve yer bilgisini cihazda saklayın. Özel hayatı ihlal edecek biçimde çekilmiş görüntüler ise aşağıda anlatacağımız yasak alana girebilir.

Kendi notlarınız. Olayları gün gün, tarih ve saatle yazdığınız bir not, tek başına kesin delil olmasa da tanıklık ve belgelerle birleşince olayı hatırlamanıza ve dilekçeyi somut yazmanıza yardım eder. Bu not hâkime sunulacak bir belge olmak zorunda değildir; sizin için bir çalışma dosyasıdır.

Konuya göre toplanacak deliller değişir

Her boşanma dosyasında aynı delil gerekmez; neyi ispat edeceğinizi belirlemek, neyi toplayacağınızı da belirler.

Kusur ve sadakat iddialarında yazışmalar, tanıklar ve kurum kayıtları öne çıkar. Evlilik birliğinin sarsılmasına yol açan davranışların tarihlerini ve tanıklarını yazmak, dilekçedeki olguların somut olmasını sağlar. Zina iddiasında özel süreler ve ispat güçlükleri vardır; öğrenmeden itibaren altı ay, her hâlde beş yıl kuralı bu konuda dikkatle takip edilmelidir (TMK m. 161). Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış sebebinde de aynı süreler işler (TMK m. 162); delil toplamak için beklemek bu süreleri durdurmaz. Zina sebebine dayanacaksanız önce boşanma davasında zinanın ispatı yazısını okuyun.

Velayet ve çocukla ilgili uyuşmazlıklarda çocuğun okul, doktor ve günlük bakım kayıtları önem kazanır. Çocuğun kimin yanında nasıl bir düzen içinde yaşadığı, okul toplantılarına kimin katıldığı, sağlık kontrollerini kimin takip ettiği gibi bilgiler belgeyle ve tanıkla gösterilebilir. Çocuğu delil toplama sürecine karıştırmayın; çocuğa soru sorarak ya da onu kayıt altına alarak bilgi toplamak hem çocuk için sakıncalıdır hem de delilin değerini zedeleyebilir.

Mali konularda, yani nafaka, tazminat ve mal paylaşımında ise gelir ve mal varlığına ilişkin belgeler gerekir. Kendi gelirinizi gösteren bordro ve dökümlerin yanında, tapu, araç ve banka kayıtlarını not alın. Eşinizin mal varlığına ilişkin kayıtlara kendiniz ulaşamıyorsanız, mahkemeden bu kayıtların getirtilmesini isteyeceğinizi dilekçede bildirin; hangi kurumda hangi kaydın bulunduğunu bilmek talebinizi somutlaştırır. Mali ispat konusunda boşanmada mal paylaşımı davasında hangi deliller sunulur yazısı ayrıntı veriyor.

Topladığınız delilleri nasıl saklarsınız?

Dosyayı iki ayrı yerde tutmak en basit güvenlik önlemidir: biri basılı, biri elektronik. Basılı kopyaları tarih sırasına koyun; her belgenin sağ üstüne olay tarihini yazın. Elektronik kopyaları adı “olay tarihi–konu” şeklinde olan klasörlere ayırın ve bir yedeğini cihaz dışında bir yerde tutun. Orijinal cihazı ve orijinal dosyaları değiştirmeden saklayın; ekran görüntüsü almak orijinal kaydın yerini tutmaz.

Evde saklamanın riski olduğunu düşünüyorsanız, belgeleri güvendiğiniz bir yakınınızın yanında ya da kişisel bir bulut hesabında tutabilirsiniz. Ortak kullanılan cihazlara, ortak hesaplara delil koymaktan kaçının; çünkü eşiniz bunları görebilir ya da silebilir. Delilleri başkalarına dağıtmayın ve yazışmaları sosyal medyada göstermeyin; bu hem delilin değerini hem de gizlilik yükümlülüklerinizi etkileyebilir.

Yasak yöntemlere dikkat: hukuka aykırı delil

HMK m. 189/2 açıktır: hukuka aykırı olarak elde edilmiş olan deliller, mahkeme tarafından bir olgunun ispatında dikkate alınamaz. Ancak sorun yalnız kaydın reddedilmesi değildir; delili toplama biçiminiz ayrıca cezai sorumluluk doğurabilir.

TCK m. 132 kişiler arasındaki haberleşmenin gizliliğini ihlal eden kimseyi cezalandırır; haberleşme içeriklerinin kaydı suretiyle işlenirse ceza artar. TCK m. 133 kişiler arasındaki aleni olmayan konuşmaları taraflardan herhangi birinin rızası olmaksızın bir aletle dinleyen veya ses alma cihazı ile kaydeden kişiyi cezalandırır; katıldığı aleni olmayan bir söyleşiyi diğer konuşanların rızası olmadan kayda alan kişi için de ayrı bir ceza öngörülmüştür. TCK m. 134 kişilerin özel hayatının gizliliğini, görüntü ya da ses kaydı yoluyla ihlal etmeyi ve bu kayıtları hukuka aykırı ifşa etmeyi cezalandırır. TCK m. 243 de bir bilişim sisteminin bütününe veya bir kısmına hukuka aykırı olarak girmeyi ya da orada kalmaya devam etmeyi suç sayar. Eşinizin telefonuna şifreyi kırarak girmek, hesabını gizlice açmak, evine gizli kamera yerleştirmek bu alana girebilir.

Bunun anlamı şu: ele geçirdiğiniz bir kayıt davayı kazandıracak gibi görünse bile, o kaydı elde etme yönteminiz size karşı kullanılabilir ve kayıt dosyadan çıkarılabilir. Mesaj ve ses kaydı konusunu boşanmada mesaj ve ses kaydı delil olur mu yazısında ayrıntılı ele aldık. Eşinizin yazışmalarına şifre kırarak ulaşma sorunu için eşin WhatsApp yazışmalarını şifresini kırarak almak yazısına bakın.

Kaybolma ihtimali olan delil için dava öncesi tespit

Bazı deliller zamanla kaybolur: bir kamera kaydı belli bir süre sonra silinir, bir tanık yurt dışına gidebilir, bir mekân değişebilir. HMK m. 400’e göre taraflardan her biri, ileride açacağı davada ileri süreceği bir olgunun tespiti amacıyla keşif yapılması, bilirkişi incelemesi yaptırılması ya da tanık ifadelerinin alınması gibi işlemleri talep edebilir. Bunun için hukuki yarar gerekir; delilin hemen tespit edilmemesi hâlinde kaybolacağı ya da ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı ihtimal dâhilindeyse hukuki yarar var sayılır. Mesajların noterde tespiti gibi uygulamalar için boşanma davası öncesi mesajları noterde tespit ve boşanma davası öncesi delil tespiti HMK 400 yazılarına bakabilirsiniz.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: bir eş, evliliğin son bir yılında kendisine gönderilen hakaret içerikli mesajları, iki kez gittiği hastane raporunu ve ortak hesaba ait banka dökümünü bir klasörde topluyor. Olayların yaşandığı günlerde yanında bulunan bir komşunun ve bir kardeşinin adını, soyadını ve adresini, hangi olayda ne gördüklerini not ediyor. Eşinin telefonuna girip mesajlarını kopyalamayı düşünüyor ama bunun hukuka aykırı olabileceğini öğrenince bundan vazgeçiyor; bunun yerine dava açıldıktan sonra o mesajların ibrazını mahkemeden isteyeceğini planlıyor. Bu örnek bir sonuç öngörüsü değildir; hukuka uygun toplamanın nasıl göründüğünü gösterir.

Delil toplarken sık yapılan hatalar

• Mesajları silmek ya da konuşmayı dışarı aktarmadan cihazı değiştirmek. Orijinal kayıt kaybolursa elinizde yalnız ekran görüntüsü kalır.
• Tanık adresini bilmemek. Adres eksikliği tanığın dinlenmesinden vazgeçilmiş sayılmasına yol açabilir.
• Gizli kamera ya da dinleme cihazı kullanmak. Bu yöntemler hem delili hem de sizi zor durumda bırakabilir.
• Sadece tek bir delile güvenmek. Belge, tanık ve kurum kaydı birbirini desteklerse kanaat güçlenir.
• Delili sosyal medyada paylaşmak. Paylaşım ayrıca hukuki sorun doğurabilir; boşanma davasında sosyal medya paylaşımları delil olur mu yazısı bu konuyu işliyor.

Toplanan delillerin dilekçede nasıl listeleneceği için boşanma davasında delil listesi nasıl hazırlanır yazısına, hangi aşamada sunulacağı için boşanma davasında deliller ne zamana kadar sunulur yazısına bakabilirsiniz.

Dava öncesi hazırlığınızı birlikte planlamak ister misiniz?

Hangi delilin sizin dosyanız için anlamlı olduğu, hangisinin hukuka uygun yoldan elde edilebileceği ve hangisinin mahkemeden istenmesi gerektiği dosyanın ayrıntısına bağlıdır. Elinizdeki belgeleri telefonla arayarak ya da WhatsApp’tan yazarak büroya iletebilir, delil toplama planınızı birlikte gözden geçirebilirsiniz. İletişim için iletişim sayfasını, çalışma alanımız için aile hukuku sayfasını kullanabilirsiniz.