Boşanma Davasında Islah Ne Zamana Kadar Yapılabilir?

Islahı kaçırdığınızı fark ettiğiniz an çoğu zaman duruşma salonunda gelir: dilekçede yazdığınız tazminat miktarı artık gerçek durumu yansıtmıyordur ya da bir talebi eksik yazmışsınızdır. Kanun burada size bir kapı bırakır ama o kapının kapanacağı an belli: ıslah, tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir (HMK m. 177/1). Tahkikat bittikten sonra, yani dosya sözlü yargılama aşamasına geçtikten sonra, ıslah yoluna gidilemez.

Islah tam olarak nedir?

Islah, bir tarafın daha önce yaptığı usul işlemini, yani dilekçesindeki bir beyanı, talebi ya da savunmayı sonradan düzeltmesidir. Kanuna göre taraflardan her biri yaptığı usul işlemlerini kısmen veya tamamen ıslah edebilir (HMK m. 176/1). Boşanma davasında bu en sık karşımıza fer’î taleplerde çıkar: maddi veya manevi tazminat miktarının artırılması, nafaka talebinin yeniden biçimlendirilmesi gibi.

Islah bir pişmanlık ilanı değildir; hukuken eksik ya da yanlış yapılmış bir işlemin yerine yenisini koymaktır. Dilekçeyi baştan yazmak gerekmez; düzeltmek istediğiniz noktayı, hangi işlemin yerine geçeceğini belirterek ortaya koyarsınız. Boşanma davasında ıslahı çoğu zaman miktar belirleyen talepler için düşünürüz, çünkü bilirkişi raporu ve gelir araştırmasının sonuçları tazminat ile nafaka taleplerinin gerçekçi büyüklüğünü ancak yargılama sırasında gösterir. Kötü niyetle, davayı uzatmak veya karşı tarafı rahatsız etmek için yapıldığı anlaşılan ıslah ise farklıdır: mahkeme böyle bir ıslahı dikkate almadan karar verir ve ayrıca kötü niyetle başvuran taraf, karşı tarafın bu yüzden uğradığı zararı ödemeye ve disiplin para cezasına mahkûm edilir (HMK m. 182).

Tahkikat ne zaman biter?

Süreyi doğru okumak için tahkikatın ne olduğunu bilmek gerekir. Tahkikat, delillerin toplandığı aşamadır: tanıklar dinlenir, bilirkişi raporu alınır, müzekkereler yazılır. Duruşma davetiyesinde de görüleceği gibi, mahkeme tahkikatın sona erdiği duruşmada sözlü yargılamaya geçer (HMK m. 147/2). Sizin için kritik an, hâkimin “tahkikat bitmiştir, sözlü yargılamaya geçiyoruz” dediği duruşmadır. O andan sonra yapılan bir ıslah talebi süre yönünden geç kalmış olur.

Pratik sonuç şudur: ıslah gerektiren bir durum fark ettiğinizde beklemeyin. Bilirkişi raporu geldikten sonra ya da yeni bir delil ortaya çıktıktan sonra düzeltme yapmak isteyebilirsiniz; ama tahkikatın hangi duruşmada biteceğini önceden kestirmek zordur. Raporu aldığınız gün avukatınızla konuşmak, ıslahı süre baskısı olmadan planlamanızı sağlar.

Bozma sonrası ıslah yeniden açılır mı?

Dosya istinafa ya da temyize gitmiş ve Yargıtay bozma, bölge adliye mahkemesi kaldırma kararı vermişse, dosya yeniden ilk derece mahkemesine döner. Bu durumda ilk derece mahkemesi tahkikata ilişkin bir işlem yaparsa, tahkikat sona erinceye kadar yeniden ıslah yapılabilir (HMK m. 177/2). Ancak bozma kararına uymakla ortaya çıkan hukuki durum ıslahla ortadan kaldırılamaz.

Bu hüküm özellikle nafaka ve tazminat miktarı yönünden önemlidir. Karar bozulurken yeni bir hesaplama gerekebilir; ıslah, bu yeni durumu dava dilekçesine yansıtmanın yoludur. Bozma sonrası ıslah hakkının “bir kez ıslah” kuralıyla (HMK m. 176/2) nasıl birlikte işleyeceği dosyanın seyrine bağlıdır; kanun bu konuda ayrıca bir ayrım yapmamıştır, bu yüzden dosyayı bilen bir hukukçuyla değerlendirmek gerekir.

Bir kez hakkınız var: sayı sınırı

Aynı davada taraflar ancak bir kez ıslah yoluna başvurabilir. İlk ıslahta unuttuğunuz bir noktayı ikinci ıslahla düzeltemezsiniz. Bu nedenle ıslah dilekçesini hazırlarken yalnızca bugün fark ettiğiniz hatayı değil, önümüzdeki aylarda ortaya çıkabilecek diğer düzeltmeleri de göz önüne almalısınız. Örneğin tazminat miktarını artırıyorsanız, bilirkişi raporunun henüz gelmediği bir aşamada yaptığınız ıslah, rapor geldiğinde yeterli çıkmayabilir.

Kısmen ıslah ile tamamen ıslah arasında da fark vardır. Kısmen ıslaha başvuran tarafa ıslah ettiği işlemi yapması için bir haftalık süre verilir; bu sürede işlem yapılmazsa ıslah hiç yapılmamış gibi dava devam eder (HMK m. 181). Davasını tamamen ıslah ettiğini bildiren taraf ise bildirimden itibaren bir hafta içinde yeni bir dava dilekçesi vermek zorundadır; vermezse ıslah hakkı kullanılmış sayılır ve ıslah yokmuş gibi davaya devam edilir (HMK m. 180). Yani tamamen ıslah, davayı baştan kurmak gibidir ve bu bir haftalık süre çok kısadır.

Teminat: bir hafta içinde yatırmak zorunlu

Islahın bedeli bir hafta içinde ödenen teminattır. Islah eden taraf, ıslah yüzünden geçersiz hâle gelen işlemler için yapılan yargılama giderleri ile karşı tarafın uğradığı ve uğrayabileceği zararı karşılamak üzere hâkimin takdir edeceği teminatı mahkeme veznesine yatırır; aksi hâlde ıslah yapılmamış sayılır (HMK m. 178). Karşı tarafın zararı kesin olarak belirlendikten sonra yatırılan miktar eksikse tamamlattırılır, fazla ise iade edilir.

Bu hafta kaçarsa ıslahın tamamı boşa gider. Duruşmada ıslah yaptığınız gün, teminat tutarını sormak ve nereye yatıracağınızı öğrenmek, tutanak imzalanmadan hallolması gereken işlerin başında gelir.

Islah neleri geçersiz kılar, neleri kılmaz?

Islah, ıslah edilen noktadan itibaren yapılmış bütün usul işlemlerinin yapılmamış sayılması sonucunu doğurur (HMK m. 179/1). Kanun burada önemli bir istisna koymuştur: ikrar, tanık ifadeleri, bilirkişi rapor ve beyanları, keşif ve isticvap tutanakları ıslah ile geçersiz kılınamaz; yeminin teklifi, reddi veya iadesi de, yerine getirilmişse ya da karşı tarafın yerine getireceğini ıslahtan önce bildirmişse aynı şekilde korunur (HMK m. 179/2). Ancak ıslahtan sonra yapılacak tahkikat sonucuna göre bu işlemlerin göz önünde tutulması gerekmiyorsa, bunlar da yapılmamış sayılır (HMK m. 179/3).

Burada dikkat çekmek istediğim bir nokta var. Islah çoğu zaman “mahkeme baştan başlayacak” korkusu yaratır. Kanunun lafzı bu korkuyu büyük ölçüde azaltır: ikrar, tanık ifadeleri ve bilirkişi raporu gibi deliller kural olarak ortadan kalkmaz. Bir bilirkişi raporu hazırlanmışsa, ıslah sonrası ek rapor istenebilir; ilk rapor da kural olarak dosyada kalır.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Ayşe Hanım, boşanma davasında dilekçesine belirli bir maddi tazminat miktarı yazmıştır. İki duruşma sonra bilirkişi raporu gelir ve eşinin gelir ve mal varlığının tahmin ettiğinden büyük olduğu anlaşılır. Ayşe Hanım tahkikat bitmeden ıslah dilekçesi verir, tazminat talebini yükseltir ve hâkimin belirlediği teminatı bir hafta içinde yatırır. Karşı taraf, ıslah yüzünden geçersiz kalan işlemleri ve zararını teminattan karşılar; tanık ifadeleri ve bilirkişi raporu ise dosyada kalır.

Aynı örnekte Ayşe Hanım teminatı yatırmazsa, ıslah yapılmamış sayılır ve dosya ilk dilekçedeki miktarlarla ilerler. Bu örnekte en kritik adım, sürenin ve teminatın takibidir; kanun, teminatın bir hafta içinde yatırılmamasının sonucunu açıkça yazmıştır ve bu sonuç, dilekçedeki bütün emeği boşa çıkarır. Aynı şekilde Ayşe Hanım ıslahı tahkikat bittikten sonraki duruşmada yapmaya kalksaydı, süre geçtiği için talebi sonuçsuz kalırdı. Örnekteki iki hatanın ortak noktası, ıslahın bir hak olduğu kadar bir süre ve usul meselesi olduğunun gözden kaçmasıdır.

Sık yapılan hatalar

Birkaç hatayı tekrar tekrar görürüz. İlki, ıslahı son duruşmaya bırakmaktır: tahkikat bittiği anda kapı kapanır. İkincisi, ıslah dilekçesini yazıp teminatı unutmaktır. Üçüncüsü, kısmi ıslahla tamamen ıslahı karıştırmaktır; tamamen ıslahta yeni dava dilekçesi vermek gerekir. Dördüncüsü de ıslahı “ikinci bir şans” gibi görüp birkaç kez denemektir; kanun yalnız bir ıslah hakkı tanır.

Ayrıca kısmi dava açmış olanlar için ayrı bir kural vardır: alacağın yalnız bir kısmı dava edilmişse, 7589 sayılı Kanunla eklenen düzenleme gereği talep konusu aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere iddianın genişletilmesi yasağına takılmadan tahkikatın sona ermesine kadar artırılabilir (HMK m. 109/4). Bu yol ıslahtan ayrıdır; hangisinin işinize yaradığı, talebin nasıl kurulduğuna bağlıdır.

Dosyanızda hangi yol doğru?

Islah, kimin hangi miktarı ne zaman düzelteceği sorusunu sorar; cevabı ise dosyanın aşamasına, tahkikatın nerede olduğuna ve talebin niteliğine göre değişir. Ne zaman ıslah gerektiğini anlamak için boşanma davasında ıslahın ne olduğunu, tahkikatın nasıl işlediğini tahkikat aşaması yazısından, avukatın bu işlemi yapabilmesi için gereken yetkiyi ise vekaletname ve özel yetki yazısından okuyabilirsiniz. Bilirkişi raporu sonrası düzeltme düşünüyorsanız bilirkişi raporuna itiraz konusu da ilginizi çekebilir.

Islah süreniz yaklaşıyorsa ya da dosyanızda ıslah gerekip gerekmediğini netleştirmek istiyorsanız, iletişim sayfasından telefonla arayabilir ya da WhatsApp’tan durumunuzu yazabilirsiniz. Aile davalarındaki çalışma alanımız için aile hukuku sayfasına bakabilirsiniz. Dosyanızdaki ayrıntılar, hangi yolun uygun olduğunu belirler.