Boşanma İstinaf Aşamasında Karşı Dava veya Islah Yapılabilir mi?

Boşanma kararı çıktı, istinaf aşamasındasınız ve fark ettiniz ki ilk derecede hiç talep etmediğiniz bir şey var: karşı bir boşanma davası, ek bir tazminat kalemi ya da büyüttüğünüz bir alacak. İstinafta bunları ileri sürebilir misiniz? Kanun açık: hayır. HMK m. 357/1, bölge adliye mahkemelerinde karşı dava açılamayacağını, davaya müdahale talebinde bulunulamayacağını ve davanın ıslah edilemeyeceğini söyler. Aşağıda yasağın ne anlama geldiğini, doğru zamanın ne olduğunu ve elinizde kalan yolların neler olduğunu anlatıyoruz.

Neler Yapılamaz?

HMK m. 357/1 üç şeyi birden kapatır. Karşı dava açılamaz. Davaya müdahale talebinde bulunulamaz. Davanın ıslahı ve, 166. maddenin birinci fıkrası saklı kalmak üzere, davaların birleştirilmesi istenemez. Aynı maddenin ikinci fıkrası bir de bölge adliye mahkemeleri için yetki sözleşmesi yapılamayacağını söyler (HMK m. 357/2).

Her birini boşanma davası bakımından kısaca açalım. Karşı dava, davalının davacıya karşı açtığı bağımsız bir davadır. Müdahale, dava dışı bir kişinin davaya taraf olarak katılmasıdır. Islah, tarafın yaptığı usul işlemini kısmen veya tamamen düzeltmesi, çoğunlukla talebi artırmasıdır. Birleştirme, aralarında bağlantı bulunan iki davanın tek dosyada görülmesidir.

İstinaf, ilk derece kararının denetlenmesidir; kanun bu aşamada yeni bir dava kurulmasına izin vermez. İlk derecede yapılmamış bir işlem, istinafta yeni bir dava açar gibi telafi edilemez.

Karşı Dava İçin Doğru Zaman: İlk Derece

Boşanma davasında davalı olarak karşı dava açmak istiyorsanız zaman, ilk derece mahkemesindeki cevap aşamasıdır. HMK m. 133/1’e göre karşı dava, cevap dilekçesiyle veya esasa cevap süresi içinde ayrı bir dilekçe verilmek suretiyle açılır. Süresinden sonra karşı dava açılması hâlinde mahkeme, davaların ayrılmasına karar verir (HMK m. 133/2).

Karşı dava açılabilmesi için asıl davanın açılmış ve hâlen görülmekte olması, karşı davada ileri sürülecek talep ile asıl davadaki talep arasında takas veya mahsup ilişkisi bulunması ya da bu davalar arasında bağlantı olması gerekir (HMK m. 132/1). Boşanma davasında karşı boşanma davası bu şartları taşır; çünkü iki dava aynı evlilik birliğinin sona erdirilmesine ilişkindir.

Bu nedenle ilk derecede cevap dilekçesini hazırlarken karşı dava seçeneğini ayrıca değerlendirmek gerekir. Boşanma davasını açma konusunda genel bilgi için boşanma davası nasıl açılır yazısına bakabilirsiniz.

Islah Neden İstinafta Mümkün Değil?

Islah, taraflardan her birinin yapmış olduğu usul işlemlerini kısmen veya tamamen düzeltebilmesini sağlar. Aynı davada taraflar ancak bir kez ıslah yoluna başvurabilir (HMK m. 176). Islah, tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir (HMK m. 177/1). Bölge adliye mahkemesinin kaldırma kararından sonra dosya ilk derece mahkemesine gönderildiğinde, mahkemenin tahkikata ilişkin bir işlem yapması hâlinde tahkikat sona erinceye kadar ıslah yapılabilmesi ise ayrıca düzenlenmiştir (HMK m. 177/2).

Kısaca, ıslah ilk derece yargılamasının aracıdır; bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinde istenemez (HMK m. 357/1). Boşanma davasında ıslah; maddi tazminat, nafaka ya da benzeri talepler yönünden gündeme gelebilir. Eğer ilk derecede bir miktarı eksik talep ettiyseniz ve ıslah yapmadıysanız, istinafta bu eksikliği ıslahla gidermek mümkün olmaz. Eksik talebin sonraki sonuçları dosyanın durumuna ve talebin niteliğine bağlıdır.

Varsayımsal Bir Örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim. Bir eş, boşanma davasında yalnızca boşanma ve nafaka talep etmiş. Mahkeme boşanmaya hükmetmiş ama tazminat talebi hiç ileri sürülmediği için karar tazminat içermiyor. Davacı, istinaf aşamasında “maddi tazminat da isteyeceğim” diyor.

Bu durumda bölge adliye mahkemesinde yeni bir talep ileri sürmek, kural olarak ilk derecede ileri sürülmemiş yeni bir talep olduğu için HMK m. 357/1 kapsamında değerlendirilir. Davacının elindeki yol, hakkın ayrı bir dava konusu yapılıp yapılamayacağını araştırmaktır; boşanmadan doğan dava haklarının zamanaşımı ise boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıldır (TMK m. 178). Burada süre boşanma hükmünün kesinleşmesinden işler. İstinaf yalnızca nafaka gibi bağlı hükümlere yöneltilmiş ve boşanma hükmüne itiraz edilmemişse, boşanma hükmü uygulamada istinafın sonucunu beklemeden ayrıca kesinleşebilir; bir yıllık süreyi istinafın bitişinden saymak bu yüzden hak kaybına yol açabilir.

Bu örnek tamamen kurgudur; gerçek bir dosyayı anlatmaz. Hangi talebin ayrı dava konusu olabileceği her dosyada ayrıca incelenmelidir.

Karşı Dava ile Katılma Yoluyla İstinaf Karıştırılmasın

İstinafta karşı dava açılamasa da karşı tarafın istinaf dilekçesi size tebliğ edildiğinde elinizde başka bir araç var: tebliğden itibaren iki hafta içinde verilecek cevap dilekçesiyle istinaf yoluna başvurmak (HMK m. 347/2, 348/1). Bu yola katılma yoluyla başvurma denir. Başvuru hakkınız bulunmasa veya başvuru süresini geçirmiş olsanız bile bu imkândan yararlanabilirsiniz.

İkisi arasındaki fark şu: Karşı dava yeni bir talep ileri sürer; katılma yoluyla başvuru ise mevcut ilk derece kararına itiraz eder. Yani katılma yoluyla başvuruda ilk derecede karara bağlanmış bir hükme itiraz ederken, ilk derecede hiç ileri sürülmemiş bir talebi istinafta öne süremezsiniz. Katılma yolunun bağımlı niteliği ve sınırları için katılma yoluyla istinaf nedir yazısına bakabilirsiniz.

Müdahale ve Birleştirme

Davaya müdahale, bir üçüncü kişinin davanın taraflarından birinin yanında yer almak üzere davaya girmesi anlamına gelir. Bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinde müdahale talebinde bulunulamaz (HMK m. 357/1). Boşanma davası eşler arasında görüldüğü için üçüncü kişinin müdahalesi bu davalarda pratikte pek gündeme gelmez.

Birleştirmede ise HMK m. 357/1, 166. maddenin birinci fıkrasını saklı tutar. Bu fıkra, aynı yargı çevresinde yer alan aynı düzey ve sıfattaki hukuk mahkemelerinde açılmış davaların, aralarında bağlantı bulunması durumunda, davanın her aşamasında ilk davanın açıldığı mahkemede birleştirilebileceğini söyler. Bölge adliye mahkemesinde yeni bir birleştirme talebinin dosyanızda mümkün olup olmadığı, davaların hangi mahkemelerde görüldüğüne bağlıdır ve ayrıca değerlendirilmelidir.

Cevap Dilekçesi Hazırlarken Karşı Dava Kontrolü

İlk derecede cevap dilekçenizi hazırlarken kendinize şu soruları sorun. Ben de boşanmak istiyor muyum? Kendi talep ettiğim nafaka ya da tazminat var mı? Asıl davadaki iddialara verecek cevabım karşı dava gerektirecek kadar bağımsız bir talep içeriyor mu? Bu soruların cevabı cevap dilekçesi aşamasında verilmelidir, çünkü kanun karşı davanın zamanını cevap dilekçesi ve esasa cevap süresi olarak çizmiştir (HMK m. 133/1).

Karşı dava açıldıktan sonra asıl davanın herhangi bir sebeple sona ermesi, karşı davanın görülüp karara bağlanmasına engel oluşturmaz (HMK m. 134/1). Yani karşı tarafın davasını geri çekmesi sizin açtığınız karşı davayı otomatik olarak düşürmez. Bu hüküm, karşı davanın bağımsız bir dava olduğunu hatırlatır ve cevap dilekçesinde bu seçeneği göz ardı etmemenin önemini gösterir.

Karşılıklı İstinafta Kendi Başvurunuz

Karşı dava açılamadığı için, ilk derece kararından memnun olmayan taraf için asıl yol süresinde kendi istinaf dilekçesini vermektir. İstinaf süresi ilamın usulen tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m. 345). Karşı tarafın da istinaf ettiği durumlarda iki ayrı dilekçe işler. Bu tabloyu iki eş de istinaf ederse yazısında ayrıca ele aldık. Süre kaçırıldıysa elinizdeki imkân, karşı tarafın istinafına cevap dilekçesiyle katılmaktır; ayrıntısı katılma yoluyla istinaf yazısında.

Boşanma Davalarında Karşı Dava Neden Önemlidir?

Davalı taraf yalnızca davayı savunduğunda, mahkeme ancak davacının talepleri çerçevesinde karar verir. Davalı karşı dava açtığında ise kendi talepleri de karara bağlanır; örneğin kendi nafaka ya da tazminat talepleri, ayrı bir mahkeme sürecine gerek kalmadan aynı dosyada görülür. Bu nedenle ilk derecede cevap dilekçesi aşamasında ne yapılacağını planlamak, istinafta kapalı kalacak bir imkânı baştan değerlendirmek anlamına gelir.

İstinaf Dilekçesinde Talep Nasıl Sınırlanır?

İstinaf dilekçenizde yalnızca ilk derece kararındaki hükümlere itiraz edebilirsiniz. Hangi hükmün kaldırılmasını ya da değiştirilmesini istediğinizi açık yazın. Yeni bir talep eklemeye çalışmak, dilekçenin o bölümünün dikkate alınmamasına yol açabilir ve asıl itirazlarınızın ağırlığını da zayıflatabilir. Bölge adliye mahkemesi, istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle bağlı kalarak inceleme yaptığı için (HMK m. 355), dilekçenin sınırlı ama net olması, itirazınızın incelenme ihtimalini güçlendirir.

Sık Yapılan Hatalar

Birinci hata, ilk derecede karşı dava açmayı atlayıp “istinafta yaparım” diye düşünmektir. İstinafta bu seçenek yoktur.

İkinci hata, ıslahı istinafa bırakmaktır. Islah tahkikatın sonuna kadar yapılabilir ve aynı davada yalnızca bir kez kullanılabilir; bu hakkı ilk derecede kullanmak gerekir.

Üçüncü hata, katılma yoluyla başvuruyu karşı dava sanmaktır. İki kurum farklı işlev görür. Katılma yoluyla başvuru yalnızca ilk derece kararındaki hükümlere itirazdır.

Dördüncü hata, ayrı bir dava açma imkânını hiç araştırmamaktır. Boşanmadan doğan dava haklarının zamanaşımı kesinleşmeden itibaren bir yıldır (TMK m. 178). Mal rejimi tasfiyesi ise ayrı bir dava konusudur ve bu bir yıllık süreye tabi değildir; uygulamada genel zamanaşımı süresi kabul edilir (TBK m. 146).

Beşinci hata, yetki konusunda bölge adliye mahkemeleriyle anlaşma yapılabileceğini düşünmektir. Bölge adliye mahkemeleri için yetki sözleşmesi yapılamaz (HMK m. 357/2). İstinaf dilekçesinin nereye verileceği ise istinaf dilekçesi nereye verilir yazısında anlatılıyor.

Talebiniz İlk Derecede Eksik Kaldıysa

Hangi talebin ilk derecede ileri sürülmediği, istinafta yapabileceğiniz işlemlerin neler olduğu ve ayrı bir dava konusu olup olmadığı, dosyadaki dilekçelere ve karara bakılarak belirlenir. İlk derece kararını ve dilekçeleri yanınıza alıp durumunuzu telefonla anlatabilir ya da WhatsApp’tan yazabilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında, büronun çalıştığı alanlar aile hukuku sayfasında yer alıyor. İstinaf aşamasının genel akışını boşanma davasında istinaf süreci yazısında özetledik.