Boşanma Davasında Tanık Listesi ve Adresleri Nasıl Verilir?

Boşanma davasında tanık delili, bazı dosyalarda olayın doğrudan anlatıldığı tek kaynaktır. Ancak tanığı dinletmek, yalnızca kimin tanık olacağını bilmekle bitmez: tanığın adı, soyadı, tebliğe elverişli adresi ve tanıkla ispat edilecek olgunun mahkemeye süresinde bildirilmesi gerekir. Listede yer almayan kişi tanık olarak dinlenemez ve ikinci bir liste verilemez. Bu yüzden listeyi hazırlarken acele etmemek ve eksik bırakmamak dosyanın kaderini değiştirebilir.

Tanık listesinde neler yer almalıdır?

Hukuk Muhakemeleri Kanununa göre tanık gösteren taraf, tanık dinletmek istediği vakıayı ve dinlenmesi istenen tanıkların ad, soyad ile tebliğe elverişli adreslerini içeren listeyi mahkemeye sunar (HMK m. 240/2). Burada üç unsur vardır: ispat edilecek olgu, tanığın kimliği ve ulaşılabilir adres.

Vakıa. Tanığın neyi anlatacağı belirtilmelidir. “Tanık olarak dinlensin” demek yetmez; örneğin “eşimin ev dışında geçirdiği geceler”, “taraflar arasındaki tartışmaların nitelikleri” ya da “çocukların bakımı konusunda tarafların davranışları” gibi olguları yazmak gerekir. Çünkü taraflar, dayandıkları vakıaları ispata elverişli biçimde somutlaştırmak ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmek zorundadır (HMK m. 194).

Kimlik. Ad ve soyad, tanığın doğru tespit edilmesi içindir. Aynı adı taşıyan birden fazla kişi olabileceğinden, yakınlık derecesi ya da tanığın dava ile bağlantısı gibi ek bilgiler, karışıklığı önlemek için listeye yazılabilir.

Adres. Tanığın adresi “tebliğe elverişli” olmalıdır. Yalnızca semt, mahalle ya da “eşimin iş yeri” gibi belirsiz ifadeler, davetiyenin ulaşmasını engelleyebilir. Davetiyede tanığın adı, soyadı ve açık adresi yer alır (HMK m. 244), bu nedenle sokak, bina ve daire bilgisinin bulunması gerekir.

Listeyi veremezseniz ne olur? Adres yanlışsa sonuç nedir?

Kanun burada katıdır. Listede gösterilmemiş kimseler tanık olarak dinlenemez ve ikinci bir liste verilemez (HMK m. 240/2). Yani unuttuğunuz, ama dinletmek istediğiniz bir kişiyi sonradan eklemeniz mümkün değildir.

Adresle ilgili sorunlar için kanun bir esneklik tanır: tanık listesinde adres gösterilmemişse veya gösterilen adreste tanık bulunamamışsa, tarafa adres göstermesi için işin niteliğine uygun kesin süre verilir. Bu süre içinde adres gösterilmezse veya gösterilen yeni adres de doğru değilse, o tanığın dinlenilmesinden vazgeçilmiş sayılır (HMK m. 240/3). Bu hüküm iki şey söyler: bir kez şansınız vardır ve süreyi kaçırmamanız gerekir. Kesin süre, uzatılması beklenmeyen bir süredir.

Tanığı davetiyesiz getirmek mümkün mü?

Tanık, davetiye ile çağrılır. Ancak davetiye gönderilmeden taraflarca hazır bulundurulan tanık da dinlenir (HMK m. 243/1). Genel kural, listede gösterilmeyen kimsenin dinlenememesidir (HMK m. 240/2). Kanun buna dar bir istisna tanır: tanık listesi için kesin süre verilmiş ve dinlenme günü belirlenmişse, liste verilmemiş olsa bile taraf tanığı o duruşmada hazır bulundurursa tanıklar dinlenir (HMK m. 243/1). Bu istisna dardır; her durumda listesiz tanık getirmek mümkün değildir.

Davetiye ile çağrılan tanık için davetiyenin duruşma gününden en az bir hafta önce tebliğ edilmiş olması gerekir; acele hâllerde mahkeme tanığın daha önce gelmesine karar verebilir (HMK m. 243/2). Gerektiğinde telefon, faks, elektronik posta gibi araçlarla davet de yapılabilir, ancak davete rağmen gelmemeye bağlanan sonuçlar bu durumda uygulanmaz (HMK m. 243/3). Usulüne uygun çağrıldığı hâlde mazeret bildirmeden gelmeyen tanık zorla getirtilir ve gelmemesinin sebep olduğu giderlere ve disiplin para cezasına hükmolunur (HMK m. 245).

Tanığın dinlenme günü ve davetiye süreci

Listeyi vermek işin yarısıdır; ikinci yarısı tanığın duruşmaya gelmesidir. Mahkeme listeyi inceledikten sonra tanıklara davetiye çıkarır. Davetiyede tanığın adı ve açık adresi, tarafların adları, tanıklık yapacağı konu, hazır bulunacağı yer, gün ve saat, gelmemenin ya da tanıklıktan veya yeminden çekinmenin hukuki ve cezai sonuçları ile tanığa tarife gereği ücret ödeneceği yazılır (HMK m. 244). Yani tanığınız davetiyeyi aldığında neye çağrıldığını okuyabilir; ona önceden “bir duruşma olacak, konu şu” diye bilgi vermeniz, panik ve yanlış anlaşılmaları azaltır.

Tanığın duruşma gününde işi, hastalığı ya da başka bir mazereti olabilir. Mazeretini süresinde ve belgesiyle mahkemeye bildirmesi, zorla getirtme ve para cezası gibi sonuçları önler. Tanık bildirmeden gelmezse bu sonuçlar doğar; bu da hem tanığı hem sizi zor durumda bırakır. Tanığa adres bilgisi sorduğunuzda kendisine duruşma tarihinin bildirileceğini ve davetiyeyi alıp imzalaması gerektiğini de açıkça anlatın.

Kaç tanık göstermeliyim?

Kanun, tanık sayısı bakımından bir üst sınır koymaz. Ama mahkeme, gösterilen tanıklardan bir kısmının tanıklığı ile ispat edilmek istenen hususta yeterli bilgi edindiği takdirde, geri kalanların dinlenmemesine karar verebilir (HMK m. 241). Bu yüzden listede kalabalık görünmek yerine, her olgu için olayı gerçekten bilen birkaç kişi seçmek daha anlamlıdır. Aynı şeyi anlatan beş kişi yerine, farklı olgulara bilgi sahibi üç kişi daha dengeli olabilir.

Boşanma yargılamasında hâkim, kanıtları serbestçe takdir eder ve olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış saymaz (TMK m. 184/1 ve 184/4). Bu nedenle tanık sayısı değil, beyanların tutarlılığı ve olayla ilgisi belirleyicidir.

Listede tanığın hangi olgu için gösterildiği neden önemlidir?

Tanık listesindeki olgu bildirimi bir formalite değildir. Kanun, listede tanıkla hangi vakıanın ispat edileceğinin belirtilmesini ister (HMK m. 240/2); tanığa gönderilen davetiyede de tanıklık yapacağı konu yazılır (HMK m. 244). Olgu belirtilmeden gösterilen bir tanık, listenin eksik sayılmasına yol açabilir. Öte yandan dilekçede ileri sürülmemiş bir olguyu tanıkla ispatlamaya çalışmak da zorlaşabilir; çünkü taraflar dayandıkları vakıaları dilekçelerinde somutlaştırmak zorundadır (HMK m. 194/1).

Bu nedenle listeyi hazırlamadan önce dava veya cevap dilekçesini gözden geçirmek gerekir. Her tanığın karşısına, dilekçede yazan hangi olayı anlatacağını not etmek, hem listeyi toparlar hem de tanığı çağırırken ona hangi konuda konuşacağını önceden söylemenize olanak verir. Yine de tanığa içerik öğretmek ile konuyu bildirmek farklı şeylerdir; sınırı kendi vicdanınızla ve tanığın kendi gözlemiyle çizmek gerekir.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Bir eş, evliliğin son iki yılında yaşanan hakaretleri ve eve geç gelme olaylarını ispatlamak istiyor. Listeye annesini, yakın arkadaşını ve apartman komşusunu yazıyor; ama komşunun yalnızca soyadını ve apartman adını biliyor.

Mahkeme listeyi inceleyince komşunun adresinin eksik olduğunu görüyor ve tarafa kesin süre veriyor. Eş, bu süre içinde komşunun tam adını ve kapı numarasını öğrenip bildirirse sorun çözülür. Süreyi kaçırır ya da yanlış bir adres verirse komşunun dinlenmesinden vazgeçilmiş sayılır. Aynı örnekte eş, bir kardeşini listeye yazmayı unutmuşsa, ikinci liste verilemeyeceği için o kardeş tanık olarak dinlenemez. Böyle bir dosyada hâkimin neyi tartacağı bellidir: listede kimlerin olduğu, adreslerin doğruluğu ve beyanların olaylarla uyumu.

Tanık listesini hazırlarken dikkat edilecekler

• Olguyu önce yazın, sonra tanığı eşleştirin. Hangi olayı hangi kişinin bildiğini netleştirmek, listenin amacını açık kılar.
• Adresleri doğrulayın. Tanıkla konuşup açık adresini, kapı numarasını ve ulaşılabilir telefonunu alın. Taşınmış olabilir ya da iş yerinde bulunuyor olabilir.
• Yakınlık durumunu bilin. Anne, baba, kardeş gibi yakınlar tanıklıktan çekinebilir; bu konu ayrıca ele alınmalıdır. Ayrıntı için boşanma davasında anne, baba ve kardeşler tanıklıktan çekinebilir mi yazısına bakabilirsiniz.
• Tanığı hazırlayın, ama yönlendirmeyin. Tanığın ne zaman, nerede ve nasıl bir olaya şahit olduğunu hatırlamasına yardım edebilirsiniz; ancak ona ne söyleyeceğini öğretmek, hem güvenilirliği zedeler hem de yalan tanıklık riski doğurur.
• Süreleri takip edin. Kanunda belirtilen süreden sonra delil gösterilemez (HMK m. 145). Delil sunma sürelerini boşanma davasında deliller ne zamana kadar sunulur yazısında bulabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

En yaygın hata, listeyi son anda hazırlamaktır. İkincisi, adresi eksik veya tahmini yazmaktır; “Mahallede oturuyor” gibi ifadeler, davetiyenin tebliğ edilmesini imkânsız kılar. Üçüncüsü, tanığın hangi olguyu anlatacağını belirtmemektir. Dördüncüsü, aynı olguyu anlatacak çok sayıda tanık göstermek; mahkeme bir kısmıyla yetinebilir. Beşincisi, tanığa davetiye çıkmasını beklerken tanığın bunu bilmemesi, ya da tanığın duruşma gününde izin alamaması gibi pratik sorunları düşünmemektir.

Tanıkların nasıl dinlendiği, kimlerin tanık olabileceği ve beyanların nasıl değerlendirildiği için boşanma davasında tanık delili yazısına göz atabilirsiniz. Tanıkların güvenilirliği konusunda ise boşanma davasında akraba tanıkların beyanı güvenilir sayılır mı başlıklı yazı yardımcı olur.

Tanık listenizi birlikte gözden geçirelim

Tanık listesi, boşanma dosyasında sonradan düzeltilmesi güç olan adımlardan biridir. Kimin listeye girmesi gerektiği, hangi olgunun hangi kişiyle ispatlanacağı ve adreslerin nasıl yazılacağı davanın ayrıntısına bağlıdır.

Telefonla arayarak ya da WhatsApp’tan yazarak durumunuzu anlatabilirsiniz; iletişim sayfasında bilgiler yer alıyor. Boşanma ve diğer aile uyuşmazlıkları için aile hukuku sayfasını da inceleyebilirsiniz.