Boşanma Davasında Tanık Masrafını ve Yol Giderini Kim Öder?

Tanığın ücreti, yol ve konaklama giderleri yargılama giderlerinin bir parçasıdır. Mahkeme tarafından çağrılan tanığa kaybettiği zaman ile orantılı bir ücret, seyahat etmek zorunda kalmışsa yol, konaklama ve beslenme giderleri ödenir. Tanığın talebini sunan taraf, delilin ikamesi için mahkemece belirlenen avansı yatırır; nihai olarak bu giderlerin kimin üzerinde kalacağını ise hâkim, yargılama giderlerine ilişkin kurallara göre karar aşamasında belirler. Aşağıda bu zinciri adım adım anlatıyoruz. Tutar vermiyoruz çünkü tarife ve avans miktarları dosyaya ve yıla göre değişir.

Tanığa kim ödeme yapar?

Tanık göstermek isteyen kişi, tanığa kendi cebinden para vermesi gerektiğini düşünebilir. Kanunda öngörülen sistem farklıdır. Mahkeme tarafından çağrılan tanığa, her yıl Adalet Bakanlığınca hazırlanan tarifeye göre, kaybettiği zaman ile orantılı bir ücret verilir. Tanık hazır olmak için seyahat etmek zorunda kalmışsa yol giderleri ile tanıklığa çağrıldığı yerdeki konaklama ve beslenme giderleri de karşılanır.

Davetiyede de bu husus yazılır: tanıklara gönderilecek davetiyede, tarife gereğince ücret ödeneceği belirtilir. Yani tanık karşılıksız çalışmaz; ancak ücreti mahkeme kanalıyla, yatırılan avanstan karşılanır. Bu ücret ve giderler hiçbir vergi, resim ve harca tabi değildir. Tanığa doğrudan para vermek, tanığın tarafsızlığı konusunda kuşku yaratabileceği için önerilmez; kanunun öngördüğü ücret ve giderler mahkeme dosyası üzerinden karşılanır.

Avans nedir, kim yatırır?

Kanun, taraflardan her birinin ikamesini talep ettiği delil için mahkemece belirlenen avansı verilen kesin süre içinde yatırmak zorunda olduğunu söyler. Taraflar birlikte aynı delilin ikamesini talep etmişlerse gereken gideri yarı yarıya avans olarak öderler. Taraflardan biri avans yükümlülüğünü yerine getirmezse diğer taraf bu avansı yatırabilir. Aksi hâlde talep olunan delilin ikamesinden vazgeçilmiş sayılır. Kanun, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği dava ve işlere ilişkin hükümleri de saklı tutar.

Bu, tanık için şu anlama gelir: tanıkları siz gösteriyorsanız, onların davetiye, posta ve yol masraflarını karşılamak için mahkemenin belirlediği avansı yatırmanız gerekir. Genel kuralda avans süresini kaçırırsanız tanığın dinlenmesinden vazgeçilmiş sayılabilir. Bu risk özellikle tebligat masrafı yüksek olan ya da başka şehirden gelecek tanıklarda önem kazanır. Genel kural için delil giderleri avansı yazısına bakabilirsiniz.

Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği dava ve işlerde hâkimin resen başvurduğu deliller için gereken giderlerin ise bir haftalık sürede taraflardan biri veya belirtilecek oranda her ikisi tarafından ödenmesine karar verilir. Bir boşanma dosyasında bu hükmün uygulanıp uygulanmayacağını ve hangi giderler için geçerli olacağını mahkeme belirler.

Yol ve konaklama masrafı ne zaman doğar?

Tanık davaya bakan mahkemenin bulunduğu yerde oturuyorsa genellikle ücret söz konusudur. Başka bir şehirden gelen tanık için yol, konaklama ve beslenme masrafı gündeme gelir. Kanun bu giderlerin tanıklığa çağrıldığı yerdeki konaklama ve beslenmeyi de kapsadığını açıkça yazar.

Tanığınız başka şehirde yaşıyorsa, gelmesini istemeden önce şu soruyu düşünün: tanıklığı mahkemede mi yapacak, yoksa bulunduğu yer mahkemesince mi dinlenecek? Mahkemenin yargı çevresi dışında bulunan tanığın bulunduğu yer mahkemesi tarafından dinlenmesine karar verilebilir. Bu durumda ücret ve masraf kalemi değişebilir. Yurt dışında yaşayan tanık için ise yurt dışındaki tanığın dinlenmesi yazısına bakabilirsiniz.

Tanığı kendiniz hazır bulundurmayı seçerseniz davetiye ve tebligat gideri doğmaz; ancak tanığın dinlenmesi için gereken diğer giderlerin nasıl karşılanacağını mahkemenin uygulamasından öğrenmek gerekir.

Yargılama giderleri neleri kapsar?

Kanuna göre yargılama giderleri arasında başvurma, karar ve ilam harçları, tebliğ ve posta giderleri, dosya ve evrak giderleri, geçici hukuki koruma tedbirleri giderleri, keşif giderleri, tanık ile bilirkişiye ödenen ücret ve giderler, resmî dairelerden alınan belgeler için ödenen harç ve giderler, vekille takip edilen davalarda vekâlet ücreti ve yargılama sırasında yapılan diğer giderler sayılır. Yani tanık ücreti ve gideri, bu listede ayrı bir kalem olarak yer alır.

Bu giderler dava sonunda kimin üzerinde kalacağı yönünden önem taşır. Kanuna göre kural olarak yargılama giderleri aleyhine hüküm verilen taraftan alınır. Davada iki taraftan her biri kısmen haklı çıkarsa, mahkeme yargılama giderlerini tarafların haklılık oranına göre paylaştırır. Hâkim ayrıca gereksiz yere davanın uzamasına veya gider yapılmasına sebebiyet vermiş olan tarafı, lehine karar verilmiş olsa bile, karar ve ilam harcı dışında kalan yargılama giderlerinin tamamını veya bir kısmını ödemeye mahkûm edebilir.

Boşanma davasında “haklı çıkmak” kavramı her zaman basit değildir; boşanma kararı verilirken tarafların kusur durumu, talep edilen nafaka ya da tazminat gibi unsurlar birlikte ele alınabilir. Hâkimin giderleri nasıl paylaştıracağını önceden söylemek mümkün değildir.

Gelmeyen veya çekinen tanığın masrafı

Tanıkla ilgili masraf konusunun bir yönü de tanığın kendisine yüklenen giderlerdir. Usulüne uygun çağrıldığı hâlde mazeret bildirmeksizin gelmeyen tanık zorla getirtilir; gelmemesinin sebep olduğu giderlere ve disiplin para cezasına hükmolunur. Zorla getirtilen tanık, evvelce gelmemesini haklı gösterecek sebepleri sonradan bildirirse aleyhine hükmedilen giderler ve disiplin para cezası kaldırılır. Tanık kanuni bir sebep göstermeden tanıklıktan çekinir, yemin etmez veya gösterdiği sebep kabul edilmemesine rağmen tanıklık yapmaktan çekinirse, disiplin para cezasına ve bu yüzden doğan giderleri ödemesine hükmedilerek yargılama başka güne bırakılır.

Kanun, tanığın gelmemesinin sebep olduğu giderlerin tanığa yükletileceğini söyler; hangi kalemlerin bu kapsama gireceğini mahkeme belirler. Ayrıntı için tanık duruşmaya gelmezse yazısına bakabilirsiniz.

Masrafı azaltmanın kanuni yolları

Tanığın seyahati masrafın en büyük kalemi olabilir. Kanun, mahkemeye bu konuda esneklik tanır. Mahkeme, resen veya taraflardan birinin talebi üzerine tanığın aynı anda ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla bulunduğu yerden dinlenmesine karar verebilir. Mahkemenin yargı çevresi dışında bulunan tanık, bulunduğu yer mahkemesi tarafından da dinlenebilir. Bu yollar tanığın mahkemeye gelmesini gerektirmediği için yol ve konaklama gideri azalabilir; ancak başka masraf kalemleri doğabilir ve bu yöntemlerden hangisinin uygulanacağı mahkemenin takdirindedir. Bu yönde talepte bulunacaksanız, talebinizi tanığın bulunduğu yeri ve dinlemenin neden bu yolla yapılması gerektiğini açıklayarak sunmanız yararlıdır.

Tanıkların aynı duruşmada toplu olarak dinlenmesi de masrafı azaltır. Kanun, delillerin mümkün olduğu kadar birlikte ve aynı duruşmada incelenmesini esas alır. Tanıkların farklı günlere dağılması, her seferinde yeniden seyahat anlamına gelebilir. Bu yüzden tanık listesini ve davetiye adreslerini duruşma günü gelmeden kontrol etmek hem süre hem masraf kazandırır.

Kesin süre ve avansın yatırılması

Avans için verilen süre “kesin süre”dir ve kaçırıldığında telafisi çoğunlukla mümkün olmaz. Genel kuralda, süre içinde avansı yatırmayan taraf talep ettiği delilden vazgeçmiş sayılır. Diğer taraf isterse bu avansı yatırarak delilin ikamesini sağlayabilir; bu, karşı tarafın tanığı sizin için de yararlı olduğunda gündeme gelir. Avansın yatırıldığına dair dekontu ve mahkemenin avans kararını saklamak, ileride giderlerin hükümde nasıl hesaplandığını izlemenizi kolaylaştırır.

Tanık listesi ve masraf ilişkisi

Tanık gösteren taraf, tanıkların adı soyadı ile tebliğe elverişli adreslerini içeren listeyi mahkemeye sunar. Her tanık için davetiye ve tebligat gideri doğar; bu nedenle gereksiz yere uzun liste vermek hem masrafı artırır hem de mahkeme bir kısım tanığı dinlemekle yetinebileceğinden fazladan gider yaratır. Mahkeme gösterilen tanıklardan bir kısmının tanıklığı ile yeter derecede bilgi edinirse geri kalanların dinlenmemesine karar verebilir. Kaç tanık gösterileceği konusunda tek tanığın yeterli olup olmadığı yazısı yol gösterir; liste hazırlığı için ise tanık listesi ve adres bilgisi yazısına bakabilirsiniz.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Davacı, başka şehirde yaşayan kız kardeşini ve aynı apartmanda oturan komşusunu tanık gösteriyor. Mahkeme, tanıkların davetiye ve tebligat giderleri için bir avans belirliyor ve davacıya kesin süre veriyor. Davacı avansı süre içinde yatırıyor. Kız kardeş duruşmaya geliyor; mahkeme tarifeye göre ona kaybettiği zaman karşılığı ücret ve yol, konaklama giderlerini ödüyor. Komşu mazeret bildirmeden gelmediği için zorla getirtiliyor ve gelmemenin doğurduğu giderler komşuya yüklenerek yeni gün veriliyor.

Dava sonunda hâkim, yargılama giderlerinin kime yükleneceğine hüküm aşamasında karar veriyor. Taraflardan her biri kısmen haklı çıkmışsa giderler haklılık oranına göre bölüşülebiliyor. Örnek, yalnızca masraf zincirini göstermek içindir; gerçek bir dosyayı veya sonucu yansıtmaz.

Sık yapılan hatalar

• Avans süresini kaçırmak. Süre geçerse tanığın dinlenmesinden vazgeçilmiş sayılabilir.
• Tanığa doğrudan para ödemeyi masraf karşılığı gibi görmek; masraf mahkeme tarifesi ve avans üzerinden yürür.
• Başka şehirdeki tanık için yol masrafını önceden planlamamak.
• Gereksiz sayıda tanık göstermek ve masrafı artırmak.
• Gelmeyen tanık için yapılan giderin taraf değil tanığa yüklenebileceğini bilmemek.
• Dava sonunda yargılama giderlerinin hüküm gereği paylaştırılacağını unutmak.

Tanık masrafı için dosyanıza özel yol haritası

Hangi tanığın ne kadar gider doğuracağı, dosyanın aşamasına ve mahkemenin belirleyeceği avansa göre değişir. Durumunuzu telefonla arayarak ya da WhatsApp’tan yazarak anlatabilirsiniz; iletişim sayfasındaki bilgilerle bize ulaşabilir, aile hukuku alanındaki çalışmalarımızı inceleyebilirsiniz. Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve sonuç vaadi içermez.