Boşanma Sonrası Çocuğun Barınma Giderleri ve Kirası İştirak Nafakasına Dahil mi?

Çocuğun barınma gideri, kanundaki “bakım” kavramının içinde yer alır ve iştirak nafakasının belirlenmesinde dikkate alınabilir; ancak kanun, kira gibi kalemleri ayrı ayrı sayan bir liste vermez. Medeni Kanun m. 327’ye göre çocuğun bakımı, eğitimi ve korunması için gerekli giderler ana ve baba tarafından karşılanır. Velayeti kullanmayan ebeveyn de çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (TMK m. 182). Yani barınma, yemek, giyim, sağlık ve eğitim gibi ihtiyaçlar tek bir bakım borcunun parçalarıdır; her birinin ayrı bir nafakası yoktur.

Kanun “bakım” derken neyi kastediyor?

TMK m. 327 üç kavramı yan yana sayar: bakım, eğitim ve koruma. Kanun bu kavramları tek tek tanımlamaz; çocuğun gündelik hayatını sürdürmesi için gereken barınma, beslenme, giyim, sağlık ve ulaşım gibi giderler bakım ve koruma kavramları içinde değerlendirilir. Barınma bakımından çocuğun yaşadığı yerin kirası, yakıtı, elektriği gibi giderler gündeme gelir. Ancak kanun bunları tek tek saymadığı için “çocuğun odasının kirası” ayrı bir hak değildir. Hâkim nafakayı belirlerken çocuğun toplam ihtiyacına bakar.

Bu nedenle sorunun cevabı kısaca şudur: Evet, barınma gideri çocuğun ihtiyaçlarının bir parçasıdır ve nafaka miktarının hesabında rol oynayabilir. Hayır, kanunda “kira nafakası” diye ayrı bir kalem yoktur. İştirak nafakasının temel çerçevesi için iştirak nafakası nedir yazısına bakabilirsiniz.

Nafaka miktarı nasıl belirlenir?

TMK m. 330 ölçüyü açıkça koyar: nafaka miktarı çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirlenir. Çocuğun gelirleri de göz önünde bulundurulur. Nafaka her ay peşin ödenir. Hâkim istem hâlinde, irat biçiminde ödenmesine karar verilen nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini de karara bağlayabilir.

Burada üç ölçü birlikte çalışır:

• Çocuğun ihtiyacı: yaşı, okul durumu, sağlık durumu, yaşadığı yerin giderleri,
• Ebeveynlerin hayat koşulları: hangi şehirde, hangi gelir düzeyinde yaşadıkları,
• Ödeme güçleri: ikisinin de gelir ve malvarlığı.

Barınma gideri, çocuğun ihtiyacı kısmında somut belgelerle ortaya konulur. Kira sözleşmesi, kira ödeme dekontları, yakıt ve fatura kayıtları, hane içindeki kişi sayısı gibi veriler bu aşamada işe yarar. Nafaka miktarının nasıl belirlendiği nafaka miktarı nasıl belirlenir yazısında ayrıca anlatılıyor.

Evin kirasının tamamı çocuk gideri sayılır mı?

Bu soru en çok yanlış anlaşılan noktadır. Velayeti kullanan ebeveyn, çocukla birlikte yaşadığı eve kira öder. O evde ebeveyn de oturur. Dolayısıyla kiranın tamamı, çocuğun bakım gideri olarak değerlendirilmez; çocuğun o evdeki payına karşılık gelen kısım nafakanın hesabında dikkate alınabilir. Bu payın hesaplanma yöntemi kanunda yazılı değildir ve hâkimin takdirindedir. Bu yüzden “kira ne kadarsa o kadar nafaka” beklentisi gerçekçi değildir.

Çocuğun ayrı bir odası olması, evin çocuklu bir hane için seçilmiş olması gibi olgular, kira bedelinin çocuk açısından gerekçelendirilmesini kolaylaştırabilir. Ancak bu olgular da tek başına bir tutarı belirlemez; hâkim bütün ihtiyaçlar içinde değerlendirir.

Nafaka davasında barınma gideri nasıl ileri sürülür?

Nafaka talebinde en önemli nokta, ihtiyacın somut biçimde gösterilmesidir. Çocuğa fiilen bakan ana veya baba, diğerine karşı çocuk adına nafaka davası açabilir (TMK m. 329). Dilekçede çocuğun aylık giderleri kalem kalem yazılır ve her kalem belgeyle desteklenir. Barınma kalemi için kira sözleşmesi, kira ödemelerinin banka dekontları ve hane bilgisi eklenir. Hâkim, bu belgelerden yola çıkarak çocuğun ihtiyacını belirler.

Nafaka davası açılınca hâkim, davacının istemi üzerine dava süresince gerekli olan önlemleri alır (TMK m. 332). Boşanma davasıyla birlikte nafaka isteniyorsa geçici önlemler TMK m. 169 çerçevesinde gündeme gelir. Boşanma davası sürerken çocuk için tedbir nafakası ayrıca düzenlenir; bunu boşanma davasında çocuk için tedbir nafakası nasıl istenir yazısında anlattık.

Eski eş kirayı doğrudan ödüyorsa ne olur?

Bazı çiftler nafaka yerine, çocuğun yaşadığı evin kirasını doğrudan ödemeyi kararlaştırır. Bu düzenleme eşler arasında geçerli olabilir, fakat nafaka yükümlülüğünün yerine geçip geçmediği protokolün ifadesine bağlıdır. Protokolde “kirayı babası öder, ayrıca iştirak nafakası yoktur” gibi açık bir hüküm varsa tarafların iradesi böyledir. Böyle bir hüküm yoksa ve kira ödemesi ayrıca yapılıyorsa, bu ödeme nafakanın tamamlayıcısı olarak da yorumlanabilir. Bu belirsizliği önlemek için ödemenin amacının yazıyla belirtilmesi gerekir.

Çocuğun nafakasından vazgeçilip vazgeçilemeyeceği ayrı bir sorudur. Bu konuda protokol hükümleri ve hâkimin denetimi için boşanma protokolünde çocuğun nafakasından vazgeçilebilir mi yazısına bakabilirsiniz.

Aile konutu ve barınma düzeni nafakayla nasıl ilişkilenir?

Boşanma davası sürerken hâkim, eşlerin barınmasına ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re’sen alır (TMK m. 169). Çocuğun yaşadığı evin kiralık olması ya da eşlerden birine ait olması, bu önlemlerin içeriğini etkileyebilir. Evin kimde kalacağı ile çocuğun nafakası ayrı kararlardır, fakat birbirini etkiler: çocukla birlikte kalan ebeveynin barınma yükü, o ebeveynin hayat koşullarını, dolayısıyla nafakanın hesabında dikkate alınan tabloyu değiştirir. Kira borcunun dava süresince kim tarafından ödeneceği ayrıca boşanma davası sürerken ev kirasını kim öder yazısında ele alındı.

Çocuğun kendi geliri ya da malvarlığı varsa

TMK m. 330, nafaka miktarının belirlenmesinde çocuğun gelirlerinin de göz önünde bulundurulacağını söyler. Çocuğun mirastan ya da başka yoldan gelir elde etmesi, nafaka ihtiyacını azaltabilir. Ancak ebeveynler olağan giderleri çocuğun malından karşılayamaz; yalnızca yoksul oldukları, çocuğun özel durumu olağanüstü harcamalar gerektirdiği veya olağan dışı başka bir sebebin bulunduğu hâllerde ve hâkimin izniyle çocuğun mallarından belli bir miktar harcayabilirler (TMK m. 327/2). Dolayısıyla çocuğun gelirinin bulunması, ebeveynin bakım borcunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Kira artarsa nafaka artırılabilir mi?

Evet, durumun değişmesi hâlinde yolu vardır. TMK m. 331’e göre durumun değişmesi hâlinde hâkim, istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler veya nafakayı kaldırır. Kira bedelinin artması, taşınma zorunluluğu, çocuğun okul değişikliği nedeniyle yeni bir ev ihtiyacı gibi gelişmeler, çocuğun ihtiyaçlarındaki değişiklik olarak ileri sürülebilir. Ancak bu değişikliğin nafakayı etkileyecek ölçüde ve gerçekten çocuğun ihtiyacına bağlı olduğu gösterilmelidir. Artırım davasının koşulları için nafaka artırım davası yazısına bakabilirsiniz.

Çocuk ergin olunca ne olur?

Ana ve babanın bakım borcu, çocuğun ergin olmasına kadar devam eder. Çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi devam ediyorsa, ana ve baba durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde, eğitimi sona erinceye kadar çocuğa bakmakla yükümlüdür (TMK m. 328). Ancak boşanma kararında hükmedilen iştirak nafakası çocuğun ergin olmasıyla kendiliğinden sona erer; eğitimi süren ergin çocuk için nafakayı uygulamada artık çocuğun kendisi, ana veya babaya karşı dava açarak ister. Üniversite öğrencisi bir çocuğun barınma gideri bu dönemde özellikle gündeme gelir; çünkü çocuk başka bir şehirde eğitim görüyorsa kira ayrıca bir gider kalemi olarak ortaya çıkar. Bu konuyu üniversite okuyan çocuk için nafaka yazısında ele aldık.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Boşanmış bir anne, çocuğuyla birlikte iki odalı bir evde kirada oturuyor. Çocuk okula gidiyor ve ayrı bir odası var. Baba iştirak nafakası ödüyor; anne ise nafakanın kira masrafını karşılamadığını düşünüyor. Anne, nafaka artırım talebinde çocuğun aylık giderlerini yeniden hesaplayıp kira sözleşmesini ve dekontları sunar. Hâkim, çocuğun ihtiyaçları ile ebeveynlerin ödeme güçlerini birlikte değerlendirir. Kira bedelinin çocuğa düşen kısmının ne kadar sayılacağı mahkemenin takdirindedir. Bu örnekte hiçbir tutar ya da sonuç tahmini yapılmamıştır.

Sık yapılan hatalar

1. Kira sözleşmesini ve ödeme belgelerini saklamamak.
2. Kiranın tamamını çocuk gideri olarak ileri sürüp makul bir pay hesabı yapmamak.
3. Eski eşin doğrudan kira ödemesinin amacını yazıyla belirtmemek.
4. Giderler değiştiği hâlde artırım davası açmamak.
5. Nafakanın kapsamını protokolde belirsiz bırakmak.

Ödenmeyen nafaka için izlenecek yollar ayrı bir konudur; ödenmeyen nafaka: icra takibi yazısına bakmanızı öneririz.

Kendi giderlerinizi birlikte değerlendirelim

Barınma giderinin nafaka hesabına nasıl yansıyacağı, çocuğun yaşına, kira bedeline ve ebeveynlerin ödeme gücüne bağlıdır. Giderlerinizi ve belgelerinizi elinize alıp bizi arayabilir ya da WhatsApp’tan yazabilirsiniz; iletişim sayfasında bilgiler bulunuyor. Boşanma sürecinin diğer yönleri için aile hukuku sayfamıza da göz atabilirsiniz. Dosyanızdaki sonuç, belgelerin ayrıntısına göre değişir.