Boşanma Sonrası Çocuğun Pasaportu ve Yurt Dışı Seyahat İzni

Boşanmadan sonra ebeveynlerin en sık yaşadığı pratik sorunlardan biri, çocuğun pasaport işlemleri ve yurt dışı seyahatleridir. Velayet sahibi ebeveyn çocuğu yaz tatilinde yurt dışına götürmek isteyebilir; yurt dışında yaşayan ebeveyn çocuğunu yanına almak isteyebilir; bazen de bir ebeveyn çocuğun diğer ebeveyn tarafından yurt dışına götürülüp geri getirilmemesinden endişe eder. Bu yazıda çocuğun pasaportu ve seyahat izni konusundaki hukuki çerçeveyi açıklıyoruz.

Temel İlke: Velayet ve Temsil

Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 342 uyarınca ana ve baba, velayetleri çerçevesinde üçüncü kişilere karşı çocuğu temsil eder. Pasaport başvurusu ve seyahat izni de çocuğun temsiliyle ilgili işlemlerdir. Bu nedenle kimin karar vereceği, velayetin kimde olduğuna bağlıdır:

Evli Ebeveynlerde Pasaport İşlemleri

Evlilik devam ederken velayet anne ve babaya birlikte ait olduğundan, uygulamada ergin olmayan çocuğun pasaport başvurusunda her iki ebeveynin birlikte başvurması veya başvuruya katılmayan ebeveynin noter onaylı muvafakatname vermesi istenir. Boşanma davası devam ediyor ancak henüz velayet kararı kesinleşmemişse de aynı kural uygulanır. Bu dönemde mahkemenin verdiği geçici velayet kararı işlemleri etkileyebilir.

Boşanma Sonrası Pasaport İşlemleri

Boşanma kararıyla velayet ebeveynlerden birine verilmişse, velayet sahibi ebeveyn kural olarak çocuğun pasaport başvurusunu tek başına yapabilir. Başvuru sırasında kesinleşmiş velayet kararının sunulması gerekir. Uygulamada kurumlar mahkeme kararının onaylı örneğini ve kesinleşme şerhini isteyebilir.

Ancak velayet sahibinin bu yetkisi sınırsız değildir. Çocuğun diğer ebeveynle kişisel ilişki hakkı mahkeme kararıyla güvence altındadır. Seyahat planları bu hakkı fiilen ortadan kaldıracak şekilde yapılamaz.

Yurt Dışı Seyahatlerde Dikkat Edilecekler

Velayet sahibi ebeveynin seyahati

Velayet sahibi ebeveyn çocuğu tatil amacıyla yurt dışına götürebilir. Bu durumda:

• Seyahatin diğer ebeveynin görüşme günlerine denk gelmemesine özen gösterilmeli,
• Görüşme günlerine denk geliyorsa diğer ebeveynle önceden anlaşılmalı ve telafi günleri belirlenmeli,
• Protokolde veya kararda seyahat için bildirim ya da izin şartı varsa bu şarta uyulmalıdır.

Kalıcı taşınma

Velayet sahibi ebeveynin çocukla birlikte kalıcı olarak yurt dışına taşınması, basit bir seyahat değildir. Bu durum çocuğun diğer ebeveynle ilişkisini ciddi biçimde etkiler. Taşınma kararı öncesinde diğer ebeveynle anlaşma sağlanması veya mahkemeden kişisel ilişki düzeninin yeniden belirlenmesi talep edilmelidir. Aksi hâlde diğer ebeveyn velayet değişikliği davası açabilir. Bu konuda velayet değişikliği davası yazımıza bakabilirsiniz.

Velayet sahibi olmayan ebeveynin seyahati

Velayet kendisine verilmeyen ebeveynin çocuğu kişisel ilişki süresi içinde yurt dışına götürmesi için genellikle velayet sahibi ebeveynin açık izni gerekir. İzin yazılı ve mümkünse noter onaylı olmalı; seyahat edilecek ülke, gidiş ve dönüş tarihleri açıkça belirtilmelidir.

Muvafakatname Nasıl Düzenlenmeli?

Seyahat izni için verilecek muvafakatnamede şu bilgilerin yer alması önerilir:

• Çocuğun kimlik bilgileri,
• İzin veren ve seyahat eden ebeveynin kimlik bilgileri,
• Seyahat edilecek ülke veya ülkeler,
• Gidiş ve dönüş tarihleri,
• Seyahatin amacı (tatil gibi),
• Konaklama adresi ve iletişim bilgileri.

Genel ve süresiz izinler, çocuğun geri getirilmemesi riskine karşı yeterli güvence sağlamaz. Bu nedenle muvafakatnamenin belirli bir seyahatle sınırlı tutulması önerilir.

Yurt Dışına Çıkış Yasağı Tedbiri

Çocuğun diğer ebeveyn tarafından yurt dışına götürülüp geri getirilmemesi riski bulunuyorsa, boşanma veya velayet davası sırasında mahkemeden çocuk hakkında yurt dışına çıkış yasağı tedbiri talep edilebilir. Tedbir için somut risk unsurlarının gösterilmesi önemlidir:

• Diğer ebeveynin yabancı uyruklu olması veya yurt dışında yaşaması,
• Yurt dışına yerleşme planlarını dile getirmesi,
• Daha önce çocuğu izinsiz götürme girişimi,
• Türkiye’deki bağlarını koparma işaretleri.

Çocuk yurt dışına götürülmüş ve geri getirilmemişse Lahey Sözleşmesi kapsamındaki iade süreci işletilebilir. Bu konuda çocuğun yurt dışına götürülmesi ve Lahey Sözleşmesi yazımıza bakabilirsiniz.

Protokolde Seyahat Düzenlemesi

Anlaşmalı boşanma protokolünde yurt dışı seyahatlere ilişkin açık hükümler konulması, ileride yaşanabilecek uyuşmazlıkları önemli ölçüde azaltır. Örnek düzenleme başlıkları:

• Yurt dışı seyahatlerde diğer ebeveyne kaç gün önceden bildirim yapılacağı,
• Hangi durumlarda yazılı izin gerekeceği,
• Pasaportun hangi ebeveynde bulunacağı,
• Tatillerin görüşme günlerine denk gelmesi hâlinde telafi düzeni,
• Seyahat sırasında çocukla iletişimin nasıl sağlanacağı.

Protokol hazırlığı için anlaşmalı boşanma protokolü yazımıza bakabilirsiniz.

Yurt Dışında Yaşayan Ebeveynin Kişisel İlişki Hakkı

Ebeveynlerden biri yurt dışında yaşıyorsa, kişisel ilişkinin nasıl sürdürüleceği ayrıca önem kazanır. Mahkeme veya protokol, bu durumda şu seçenekleri düzenleyebilir:

• Yurt dışındaki ebeveynin Türkiye’ye gelerek çocukla görüşmesi,
• Çocuğun tatil dönemlerinde belirli şartlarla yurt dışındaki ebeveynin yanına gitmesi,
• Görüntülü görüşmeler için belirli gün ve saatler,
• Seyahat giderlerinin hangi ebeveyn tarafından karşılanacağı,
• Çocuğa kimin eşlik edeceği,
• Dönüş tarihinin güvence altına alınması için gerekli önlemler.

Çocuğun yurt dışındaki ebeveyne gönderilmesi, özellikle o ülkenin Lahey Sözleşmesi’ne taraf olup olmadığı dikkate alınarak değerlendirilmelidir. Sözleşmeye taraf olmayan ülkelerde çocuğun geri getirilmemesi hâlinde iade süreci çok daha zor olabilir.

Uyuşmazlık Hâlinde Mahkemeye Başvuru

Ebeveynler seyahat konusunda anlaşamazsa aile mahkemesine başvurulabilir. Mahkeme; seyahatin amacını, süresini, çocuğun yararını, geri dönüş güvencelerini ve diğer ebeveynin kişisel ilişki hakkını değerlendirerek izin verilip verilmeyeceğine karar verir. Acil durumlar (örneğin yurt dışında sağlık tedavisi) için ivedi karar talep edilebilir.

Sonuç

Boşanma sonrasında çocuğun pasaport ve seyahat işlemleri velayet sahibinin yetkisindedir; ancak bu yetki diğer ebeveynin kişisel ilişki hakkıyla dengelenmelidir. Açık yazılmış muvafakatnameler, protokoldeki seyahat hükümleri ve gerektiğinde yurt dışına çıkış yasağı tedbiri, hem çocuğun hem de ebeveynlerin haklarını korur. Aile hukuku alanında çocuğunuzun seyahat izni veya yurt dışı riskine ilişkin sorunlar için bizimle iletişime geçebilirsiniz.