Üniversite Okuyan Çocuk İçin Nafaka: 18 Yaşından Sonra Nafaka

Boşanma sonrasında çocuk için ödenen iştirak nafakası, çocuğun 18 yaşını doldurmasıyla kural olarak sona erer. Ancak günümüzde çocukların önemli bir kısmı 18 yaşından sonra üniversite veya meslek eğitimine devam eder ve bu dönemde ekonomik desteğe en çok ihtiyaç duyulan yıllar başlar. Türk hukuku bu durumu gözeterek eğitimi devam eden ergin çocuğa anne ve babasından bakım talep etme hakkı tanımıştır. Bu yazıda bu hakkın şartlarını ve dava sürecini açıklıyoruz.

İştirak Nafakası 18 Yaşında Neden Sona Erer?

İştirak nafakası, Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 182 uyarınca velayet kendisine verilmeyen ebeveynin çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılma payıdır. Velayet ise çocuğun ergin olmasıyla sona erer. TMK m. 11’e göre erginlik 18 yaşın doldurulmasıyla başlar. Evlenme ile de ergin olunur ve mahkeme kararıyla da ergin kılınma mümkündür.

Velayetin sona ermesiyle velayete bağlı iştirak nafakası da kendiliğinden sona erer. Bu noktadan sonra çocuk artık bir ebeveynin velayeti altında değildir ve kendi hukuki işlemlerini yapabilir. İştirak nafakasının genel kuralları için iştirak nafakası nedir yazımıza bakabilirsiniz.

TMK 328/2: Eğitimi Devam Eden Ergin Çocuk

TMK m. 328/1’e göre ana ve babanın bakım yükümlülüğü çocuğun ergin olmasına kadar devam eder. Aynı maddenin ikinci fıkrası önemli bir istisna öngörür:

Çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi devam ediyorsa, ana ve baba, durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde olmak üzere, eğitimi sona erinceye kadar ona bakmakla yükümlüdür.

Bu hükmün unsurları şunlardır:

Davayı Kim Açar?

Ergin olmayan çocuk için iştirak nafakasını velayet sahibi ebeveyn ister. Ancak çocuk ergin olduktan sonra durum değişir. Eğitimi devam eden ergin çocuğun bakım talebi, çocuğun kendisine ait bir haktır ve davayı ergin çocuk kendi adına açar.

Uygulamada sık yapılan bir hata, çocuğun 18 yaşını doldurmasından sonra da nafakanın velayet sahibi ebeveyn tarafından takip edilmeye çalışılmasıdır. Velayet sona erdiği için ebeveynin bu dönem için çocuk adına talepte bulunma yetkisi kalmaz. Ergin çocuk davayı kendisi açmalı veya kendi verdiği vekâletnameyle bir avukat aracılığıyla takip etmelidir.

Davanın hukuki dayanağı konusunda uygulamada TMK m. 328/2 ile birlikte yardım nafakasını düzenleyen TMK m. 364’e de başvurulmaktadır. Yardım nafakası hakkında yardım nafakası yazımıza bakabilirsiniz.

Nafaka Kimden İstenir?

Ergin çocuk, bakım talebini anne ve babasından birine veya her ikisine karşı ileri sürebilir. Boşanmış ebeveynler söz konusuysa uygulamada genellikle çocuğun birlikte yaşamadığı ebeveyne karşı dava açılır. Ancak kanun her iki ebeveyne de yükümlülük yükler. Mahkeme her ebeveynin mali gücüne göre katılım payını değerlendirebilir.

Nafaka Miktarı Nasıl Belirlenir?

Kanundaki “durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde” ifadesi, nafaka miktarının belirlenmesinde hâkime geniş bir takdir alanı tanır. Değerlendirmede şu unsurlar dikkate alınır:

• Eğitim giderleri: Okul ücreti, kitap, malzeme, ulaşım.
• Barınma giderleri: Özellikle başka bir şehirde okuyan öğrencinin yurt veya kira giderleri.
• Beslenme ve günlük giderler.
• Çocuğun kendi geliri: Burs, kredi, yarı zamanlı iş gelirleri.
• Ebeveynin mali gücü: Geliri, malvarlığı ve bakmakla yükümlü olduğu diğer kişiler.
• Ailenin yaşam standardı.

Çocuğun burs veya öğrenim kredisi alması nafaka talebini tamamen ortadan kaldırmayabilir; ancak nafaka miktarının belirlenmesinde dikkate alınır.

Eğitimin Makul Olması

TMK m. 328/2, eğitimin sınırsız biçimde uzatılmasına imkân vermez. Mahkeme şu durumları değerlendirebilir:

• Eğitimin kanıtlanmış olarak devam edip etmediği (öğrenci belgesi),
• Öğrencinin derslerine düzenli devam edip etmediği,
• Eğitimin makul sürede tamamlanıp tamamlanmadığı,
• Tekrar tekrar bölüm değiştirilip değiştirilmediği,
• Lisansüstü eğitimin çocuğun meslek hayatı bakımından gerekli olup olmadığı.

Yıllarca derslerine devam etmeyen veya eğitimini amacı dışında uzatan çocuğun talebi kısmen veya tamamen reddedilebilir.

Nafaka Ne Zaman Sona Erer?

Eğitimi devam eden ergin çocuk için belirlenen nafaka şu durumlarda sona erebilir veya kaldırılabilir:

• Eğitimin tamamlanması,
• Eğitimin bırakılması veya kayıt sildirilmesi,
• Çocuğun geçimini sağlayacak düzenli bir işe girmesi,
• Çocuğun evlenmesi ve yeni aile birliğinde bakımının sağlanması,
• Ebeveynin mali gücünün ortadan kalkması.

Nafaka ödeyen ebeveyn, bu durumlardan biri gerçekleştiğinde nafakanın kaldırılması için dava açmalıdır. Ödemenin kendiliğinden durdurulması icra takibi riskini doğurur.

Dava Süreci ve Belgeler

Dava aile mahkemesinde açılır. Dilekçeye eklenmesi önerilen belgeler şunlardır:

• Güncel öğrenci belgesi,
• Transkript ve eğitim süresine ilişkin bilgiler,
• Yurt veya kira sözleşmesi,
• Eğitim giderlerini gösteren belgeler,
• Burs veya kredi durumunu gösteren belgeler,
• Ebeveynin gelir durumuna ilişkin bilgiler.

Ebeveynin Savunmaları

Ergin çocuğun nafaka talebine karşı ebeveyn şu hususları ileri sürebilir:

• Kendi mali gücünün sınırlı olduğunu ve bakmakla yükümlü olduğu başka kişilerin bulunduğunu,
• Çocuğun burs, kredi veya çalışma gelirleriyle giderlerini karşılayabildiğini,
• Eğitimin fiilen devam etmediğini veya makul süreyi aştığını,
• Talep edilen miktarın gerçek ihtiyaçları aştığını,
• Diğer ebeveynin de mali gücü oranında katkı sunması gerektiğini.

Yargıtay uygulamasında ebeveyn ile ergin çocuk arasındaki ilişkinin niteliği de hakkaniyet değerlendirmesinde gündeme gelebilmektedir. Ancak ilişkinin kopuk olması tek başına bakım yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz; her dosya kendi koşullarına göre değerlendirilir.

İştirak Nafakasından Geçiş Dönemi

Çocuğun 18 yaşını doldurduğu tarih ile ergin çocuk olarak açacağı davanın sonuçlanması arasında bir boşluk oluşabilir. Bu dönemde iştirak nafakası sona ermiş, yeni nafaka ise henüz belirlenmemiştir. Nafaka kural olarak dava tarihinden itibaren başlatıldığından, bu boşluğun uzamaması için davanın çocuğun erginliğine yakın bir tarihte, eğitimin devam ettiği belgelenerek açılması önemlidir. Çocuk henüz 18 yaşını doldurmadan önce üniversite kaydı yapılmışsa, erginlik tarihiyle birlikte hızlı hareket etmek hak kaybını önler.

Pratik Öneriler

• Çocuk 18 yaşına yaklaşırken iştirak nafakasının sona ereceğini hesaba katarak planlama yapın.
• Üniversite kaydı tamamlandıktan sonra davayı gecikmeden açın; nafaka kural olarak dava tarihinden itibaren başlatılır.
• Eğitim giderlerini düzenli olarak belgeleyin.
• Ebeveynlerle uzlaşma mümkünse, anlaşmanın mahkeme kararına bağlanmasını değerlendirin.

Sonuç

Çocuğun 18 yaşını doldurması, eğitim giderlerine ilişkin ebeveyn sorumluluğunu tamamen ortadan kaldırmaz. Eğitimi devam eden ergin çocuk, TMK m. 328/2 uyarınca kendi adına dava açarak ana ve babasından makul ölçüde bakım talep edebilir. Aile hukuku alanında ergin çocuk için nafaka talebinizi değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.