Boşanmada Eşin Cinsel Yolla Bulaşan Bir Hastalığı Bulaştırması Kusur Sayılır mı?

Eşinden cinsel yolla bulaşan bir hastalık kapan kişi, öfke ve utanç arasında sıkışır; bir yandan tedavi olmak, bir yandan da evliliğin geleceği hakkında karar vermek zorundadır. Hukuki cevap şudur: Kanunda “hastalık bulaştırma” adıyla ayrı bir boşanma sebebi yoktur, ama bu olay boşanma davası açmanıza engel de değildir. Mahkeme olayı, arkasındaki gerçeğe göre mevcut sebeplerden birine yerleştirir: zina, pek kötü veya onur kırıcı davranış ya da evlilik birliğinin temelinden sarsılması.

Hastalığa Yakalanmak ile Hastalığı Bulaştırmak Aynı Şey Değildir

Önce ayrımı yapmak gerekir. Bir kişinin cinsel yolla bulaşan bir hastalığı taşıması kendi başına kusur sayılmaz; hastalık, evlilikten önce ya da evlilik içinde fark edilmeden edinilmiş olabilir. Kusur tartışması, eşin davranışı üzerinden yürür: Hastalığı biliyor muydu? Size söyledi mi? Korunma ve tedavi konusunda sorumlu davrandı mı? Bulaşmanın başka bir kişiyle ilişkiden kaynaklandığı anlaşılıyor mu?

Mahkeme bu soruların cevabını sağlık kayıtları, tanık anlatımları, mesajlar ve gerekirse bilirkişi görüşüyle arar. Tıbbi kayıt bazen hastalığın varlığını gösterir ama bulaşmanın kimden geldiğini kesin biçimde göstermeyebilir; bu nedenle tek bir rapora yaslanmak yerine olayın bütününü kanıtlamak daha sağlam bir yoldur.

Hangi Boşanma Sebebine Dayanılır?

Dilekçede olay şu başlıklardan biri ya da birkaçı altında anlatılabilir:

• Zina (TMK m. 161): Hastalığın kaynağı eşin başka biriyle ilişkisiyse bu, zinanın dolaylı delili olabilir. Zina davasında hastalık raporu tek başına yeterli sayılmayabilir; ilişkiyi gösteren başka veriler aranır.
• Pek kötü veya ağır derecede onur kırıcı davranış (TMK m. 162): Eş hastalığını bildiği hâlde sizi bilgilendirmemiş, sizi sağlık riskine bilerek ya da umursamazlıkla maruz bırakmışsa bu değerlendirme gündeme gelir. Bunun onur kırıcı sayılıp sayılmayacağı olayın ayrıntısına ve hâkimin takdirine bağlıdır.
• Evlilik birliğinin temelinden sarsılması (TMK m. 166/1): Yukarıdaki iki sebep ispatlanamasa bile güven ilişkisinin çöktüğü ve ortak hayatın sürdürülemeyeceği gösterilebilir. Bu sebep için kanun ayrıca bir süre öngörmemiştir. Genel sebep ve kusur ilişkisini evlilik birliğinin temelinden sarsılması yazımızda ayrıca anlattık.

Bu üç sebebin birlikte ileri sürülmesi mümkündür; hâkim hangisinin kanıtlandığına bakar. Kusur dağılımı daha sonra tazminat ve nafaka hesabında önem kazanır. Bu konunun genel çerçevesi için boşanmada kusur nasıl belirlenir başlıklı yazıya göz atabilirsiniz.

Süreler: Altı Ay Kuralı Burada Önemli

Zina ve pek kötü davranış sebeplerinde dava hakkı, boşanma sebebini öğrenmeden itibaren altı ay ve her hâlde olayın üzerinden beş yıl geçmekle düşer (TMK m. 161 ve 162). Kanun başlangıç olarak boşanma sebebinin öğrenilmesini esas alır; bunun tanıyı aldığınız gün mü, yoksa hastalığın eşinizden kaynaklandığını anladığınız gün mü sayılacağı dosyada tartışma konusu olabilir.

Bir başka dikkat noktası aftır. Kanun, affeden tarafın dava hakkı bulunmadığını söyler. Hastalığın kaynağını öğrendikten sonra aynı evde yaşamaya devam etmek, somut olayda affa işaret eder mi, yoksa tedavi sürecinin zorunlu bir sonucu mu sayılır? Bu soru dosyaya göre değişir ve eşin savunmasında sıkça karşımıza çıkar. Bu yüzden karar verme sürecini uzatacaksanız bile kendi tutumunuzu bir yerde kayıt altına almak, örneğin güveninizin sarsıldığını eşinize yazılı olarak bildirmek faydalı olur.

Tazminat: Maddi, Manevi ve Tedavi Giderleri

Boşanmaya karar verilirse kusursuz ya da daha az kusurlu taraf, boşanma yüzünden menfaati zedelenmişse maddi tazminat isteyebilir; boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf da manevi tazminat talep edebilir (TMK m. 174). Sağlığına yönelik bir müdahale, kişilik hakkının ihlali olarak ileri sürülebilir. Ayrıntılar için boşanmada manevi tazminat ve boşanmada maddi tazminat yazılarına bakabilirsiniz.

Tedavi giderleri biraz farklıdır. Bunlar boşanmanın değil, bedensel zararın sonucu olduğu için genellikle haksız fiil hükümlerine dayandırılır: Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille zarar veren, zararı gidermekle yükümlüdür (TBK m. 49) ve bedensel zararlar arasında tedavi giderleri sayılır (TBK m. 54). Hangi kalemi boşanma davasında, hangisini ayrı bir davada isteyeceğiniz süreler bakımından da önemlidir. Evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava haklarında, boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıllık zamanaşımı vardır (TMK m. 178). Haksız fiil tazminatı ise zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her hâlde fiilden itibaren on yıl içinde istenir; fiil ceza kanunlarında daha uzun zamanaşımı öngörülen bir suçsa o süre uygulanır (TBK m. 72). Evlilik devam ettiği sürece eşlerin birbirinden alacakları için zamanaşımı işlemez (TBK m. 153). Bu yüzden hangi talebin hangi yoldan ve hangi süre içinde ileri sürüleceğini baştan planlamak gerekir.

Sağlık Kayıtlarını Delil Olarak Kullanmak

Burası, olayların en sık yanlış yönetildiği yerdir. Sağlık verisi mahremdir ve eşin kayıtlarına onun izni olmadan ulaşmak hem hukuka aykırı delil riski taşır hem de başka bir uyuşmazlık doğurabilir. Hukuka aykırı olarak elde edilmiş deliller, mahkeme tarafından bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz (HMK m. 189/2). Eşin telefonundan, e-posta hesabından ya da e-Nabız benzeri hesaplardan izinsiz bilgi almak bu riskin tipik örnekleridir.

Daha güvenli yol, kendi sağlık kayıtlarınızı toplamak ve karşı tarafın kayıtlarının mahkeme eliyle getirtilmesini istemektir. Mahkeme, üçüncü kişi veya kurumun elindeki bir belgenin ispat için zorunlu olduğuna karar verirse belgenin ibrazını emreder (HMK m. 221). Kendi tedavi sürecinize ait raporlar, hekimin yazdığı epikriz ve reçeteler de delil olarak sunulabilir. Delillerin genel değerlendirmesi için boşanma davasında ispat yükü ve deliller yazısı faydalı olacaktır.

Mahremiyet kaygınız varsa, duruşmanın gizli yapılmasını isteyebilirsiniz; hâkim, taraflardan birinin istemi üzerine duruşmanın gizli yapılmasına karar verebilir (TMK m. 184/6).

Ceza Hukuku Boyutu

Eşin hastalığı bilerek bulaştırması hâlinde, kişinin sağlığının bozulmasına neden olan kasten yaralama hükümleri (TCK m. 86) gündeme gelebilir. Burada belirleyici olan kasıttır: Eş hastalığı biliyor muydu, riskin farkında mıydı? Kasten yaralamanın eşe karşı işlenmesi nitelikli hâldir; bu hâlde şikâyet aranmaksızın verilecek ceza yarı oranında artırılır (TCK m. 86/3). Fiil mağdurun iyileşmesi olanağı bulunmayan bir hastalığa yakalanmasına neden olmuşsa ceza ayrıca ağırlaşır (TCK m. 87/2). Şikâyete bağlı basit yaralama hâlinde ise altı aylık şikâyet süresi söz konusu olur (TCK m. 73), ancak eşe karşı işlenen fiilde şikâyet süresi belirleyici değildir. Ceza davası ile boşanma davası ayrı yürür; birinin sonucu diğerini otomatik olarak bağlamaz, ama ceza dosyasındaki bilgiler boşanma davasında delil olarak sunulabilir.

Dava Sürerken Aynı Evde Kalmak Zorunda mısınız?

Hastalığı öğrendikten sonra aynı çatı altında yaşamak çoğu zaman mümkün olmaz. Kanun burada size bir güvence verir: Ortak hayat sebebiyle kişiliği, ekonomik güvenliği veya ailenin huzuru ciddi biçimde tehlikeye düşen eş, bu durum sürdüğü sürece ayrı yaşama hakkına sahiptir (TMK m. 197). Haklı bir sebebe dayanan ayrılıkta hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine parasal katkıya, konut ve ev eşyasından yararlanmaya ilişkin önlemleri alır. Dolayısıyla haklı sebebe dayanan ayrılık terk sayılmaz; ancak ayrılış gerekçenizi yazılı olarak ve belgeleyerek ortaya koymanız iyi olur. Evden ayrılmanın hukuki sonuçları için boşanma sürecinde evden ayrılmak terk sayılır mı yazısı yol gösterir.

Dava açıldığında hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan geçici önlemleri, özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, mal yönetimine ve çocukların bakımına ilişkin olanları kendiliğinden alır (TMK m. 169). Yani tedbir nafakası ve konutun kullanımı gibi konuları dava sonunu beklemeden talep edebilirsiniz. Geçici önlemlerin kapsamı için boşanma davasında geçici önlemler yazımız ayrıntı veriyor.

Çocuklu bir evlilikte tedavi sürecindeki ebeveynin çocukla ilişkisi de ayrıca düşünülmelidir. Hâkim çocukların bakım ve korunmasına ilişkin önlemleri de kendiliğinden alır; bu nedenle günlük düzenin nasıl kurulacağını dilekçede açıkça belirtmek yararlıdır.

Varsayımsal Bir Örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Bir eş, düzenli kontrolünde cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyon tespit ettiriyor. Doktor, eşinin de test yaptırmasını öneriyor. Eşin testi pozitif çıkıyor ve konuşma sırasında hastalığını daha önce bildiğini söylüyor. Bu durumda mahkemenin tartacağı noktalar şunlardır: Eşin hastalığı ne zamandan beri bildiği, bunu ne zaman ve nasıl açıkladığı, bulaşmanın ilişki kaynaklı olup olmadığı, tedavi sürecinde işbirliği yapıp yapmadığı ve öğrenme tarihinden itibaren altı ay içinde dava açılıp açılmadığı. Bu örnekte sonuç tahmini yapılamaz; her unsurun ispatı ayrı ayrı gerekir.

Sık Yapılan Hatalar

• Önce tedaviyi ertelemek. Sağlığınız her türlü hukuki adımdan önce gelir; ayrıca tedavi belgeleri aynı zamanda delildir.
• Mesajları silmek ya da toplamamak. Eşle yapılan yazışmalar, hastalığı bilip bilmediğini gösterebilir. Mesaj ve kayıt delillerinin değerine dair boşanmada mesaj ve ses kaydı delil olur mu yazımıza bakabilirsiniz.
• Sosyal medyada paylaşım yapmak. Eşin sağlık durumunu kamuya açıklamak, sizin aleyhinize kişilik hakkı ihlali davasına dönüşebilir (TMK m. 24).
• Süreyi kaçırmak. Altı aylık süre öğrenme gününden itibaren işler; bekleyip karar verirken süre dolabilir.
• Tek bir sebebe yaslanmak. Sadece zinaya dayanıp ispat edemezseniz, alternatif sebep gösterilmemişse davanın seyri zorlaşır.

Kendi Durumunuz İçin Ne Yapmalısınız?

Bu konu hem sağlığınızı hem de evliliğin geleceğini aynı anda ilgilendirdiği için aceleyle karar vermek yerine adımları sıraya koymak iyi olur. Önce tedavinizi başlatın ve tüm belgeleri saklayın. Sonra olayın hangi tarihte, nasıl öğrenildiğini kendi notlarınıza yazın. Ardından eşin tutumunu gösteren yazışmaları ve varsa tanıkları belirleyin. Dosyanızın hangi sebebe, hangi talepler ve hangi sırayla dayanacağı, ancak somut bilgilerle netleşir.

Durumunuza özgü ayrıntıları anlatarak büromuzu telefonla arayabilir ya da WhatsApp’tan yazabilirsiniz; iletişim sayfasında bilgiler yer alıyor. Boşanma ve aile uyuşmazlıklarına dair genel bilgi için aile hukuku sayfasına da göz atabilirsiniz. Her dosya kendi koşullarına göre değerlendirilir ve sonuç hakkında önceden vaatte bulunmak mümkün değildir.