Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması Nedeniyle Boşanma (TMK 166)

Türk hukukunda boşanma sebepleri özel ve genel sebepler olarak ikiye ayrılır. Zina, hayata kast veya terk gibi özel sebepler belirli ve sınırlı olaylara ilişkindir. Buna karşın evlilik birliğinin temelinden sarsılması, evliliği çekilmez hâle getiren her türlü olayı kapsayabilen genel boşanma sebebidir. Uygulamada “şiddetli geçimsizlik” olarak da bilinir ve çekişmeli boşanma davalarının büyük çoğunluğu bu sebebe dayanır. Bu yazıda Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 166’nın şartlarını, kusur kavramını ve ispat yöntemlerini açıklıyoruz.

Kanuni Düzenleme

TMK m. 166/1’e göre evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmış olursa eşlerden her biri boşanma davası açabilir. Aynı maddenin ikinci fıkrası ise kusur dengesine ilişkin önemli bir sınırlama getirir: davacının kusuru daha ağırsa davalının davaya itiraz hakkı vardır. Bu itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve evliliğin devamında davalı ile çocuklar için korunmaya değer bir yarar kalmamışsa boşanmaya karar verilebilir.

Maddenin üçüncü fıkrası anlaşmalı boşanmayı, dördüncü fıkrası ise fiili ayrılık nedeniyle boşanmayı düzenler. Anlaşmalı boşanma hakkında anlaşmalı boşanma şartları yazımıza bakabilirsiniz.

Davanın Şartları

TMK m. 166/1’e dayalı boşanma kararı verilebilmesi için şu unsurların birlikte bulunması gerekir:

1. Evlilik birliğinin sarsılması: Eşler arasındaki sevgi, saygı, güven ve dayanışma ilişkisinin ciddi biçimde zedelenmesi.
2. Sarsılmanın temelden olması: Geçici tartışmalar veya olağan anlaşmazlıklar değil, evliliğin özünü etkileyen bir çözülme.
3. Ortak hayatın beklenemeyecek olması: Olayların ağırlığı karşısında eşlerden birlikte yaşamayı sürdürmelerinin beklenemeyecek hâle gelmesi.
4. Somut olayların ispatı: Soyut beyanlar değil, tanık ve belgelerle desteklenen somut vakıalar.

Hâkim bu unsurları somut olayın tüm koşullarını birlikte değerlendirerek belirler. Aynı olay bir evlilikte önemsiz görülebilirken, olayların sıklığı ve süresi nedeniyle başka bir evlilikte temelden sarsılmaya yol açmış kabul edilebilir.

Uygulamada Kusur Sayılan Davranışlar

Yargıtay kararlarında kusurlu davranış olarak değerlendirilen olaylardan bazıları şunlardır:

Bu davranışların her biri, olayın koşullarına göre farklı ağırlıkta kusur olarak değerlendirilir. Tek bir olaydan çok, olayların bütünü önemlidir.

Kusurun Önemi

TMK m. 166/1’de boşanma kararı için eşlerden birinin kusurlu olması şart değildir; evliliğin temelinden sarsıldığının ispatı yeterlidir. Ancak kusur durumu boşanmanın sonuçlarını doğrudan belirler:

• Tazminat: Maddi ve manevi tazminat talepleri kusur durumuna bağlıdır (TMK m. 174). Kusursuz veya daha az kusurlu eş tazminat talep edebilir.
• Yoksulluk nafakası: Kusuru daha ağır olan eş yoksulluk nafakası isteyemez (TMK m. 175).
• Davalının itiraz hakkı: Davacı daha ağır kusurluysa davalı davaya itiraz edebilir.

Kusur değerlendirmesinin ayrıntıları için boşanmada kusur nasıl belirlenir rehberimize göz atabilirsiniz.

Davalının İtiraz Hakkı ve Hakkın Kötüye Kullanılması

TMK m. 166/2, daha ağır kusurlu eşin kendi kusuruyla yol açtığı sarsılmadan yararlanarak boşanma elde etmesini sınırlamayı amaçlar. Davalı eş davacının daha ağır kusurlu olduğunu ileri sürerek davaya itiraz edebilir.

Ancak bu itirazın mutlak bir koruması yoktur. Eşler uzun süredir ayrı yaşıyor, evliliği yeniden kurma ihtimali kalmamışsa ve davalı yalnızca diğer eşi cezalandırmak amacıyla boşanmaya karşı çıkıyorsa, itiraz hakkın kötüye kullanılması olarak değerlendirilebilir. Bu durumda evliliğin devamında davalı ve çocuklar için korunmaya değer bir yarar kalmadığı sonucuna varılırsa boşanmaya karar verilebilir.

Yargıtay uygulamasında tamamen kusurlu olan eşin açtığı davada, davalının itirazı karşısında boşanma kararı verilmediği görülmektedir.

İspat Yöntemleri

Evlilik birliğinin temelinden sarsıldığını ve kusurlu davranışları ispat yükü, bu iddiaya dayanan taraftadır (HMK m. 190). Boşanma davalarında sık kullanılan deliller şunlardır:

• Tanıklar: Olaylara bizzat tanık olmuş aile üyeleri, komşular ve arkadaşlar. Duyuma dayalı tanık beyanlarının ispat gücü sınırlıdır.
• Yazılı deliller: Mesajlar, e-postalar, sosyal medya paylaşımları (hukuka uygun elde edilmiş olmak şartıyla).
• Resmî kayıtlar: Kolluk tutanakları, hastane ve darp raporları, koruma kararları.
• Mali kayıtlar: Ekonomik baskı iddiaları için banka hareketleri.
• Uzman raporları: Psikolojik destek kayıtları.

Dilekçelerde olayların tarih ve yer belirtilerek somut biçimde anlatılması, tanıkların hangi olaylara ilişkin dinleneceğinin açıklanması ispatı kolaylaştırır. “Eşim bana kötü davranıyordu” gibi genel ifadeler yerine olayların ayrıntılı anlatılması gerekir.

Affetme ve Hoşgörü

Özel boşanma sebeplerinden farklı olarak TMK m. 166/1’de affetmeye ilişkin açık bir hüküm yoktur. Ancak Yargıtay uygulamasında, eşin öğrendiği bir olaydan sonra evliliği olağan şekilde sürdürmesi, o olayı affettiği veya en azından hoşgörüyle karşıladığı şeklinde yorumlanabilmektedir. Affedilen veya hoşgörüyle karşılanan olay, sonradan kusur olarak diğer eşe yüklenemeyebilir. Ancak affedilen olayla benzer nitelikte yeni olayların yaşanması, önceki olayların da değerlendirilmesine imkân verebilir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Dava aile mahkemesinde, aile mahkemesi bulunmayan yerlerde aile mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesinde görülür. Yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m. 168). Davanın aşamaları için çekişmeli boşanma davası süreci rehberimize bakabilirsiniz.

Sonuç

Evlilik birliğinin temelinden sarsılması, esnek yapısı nedeniyle en sık başvurulan boşanma sebebidir. Ancak bu esneklik, iddiaların somut olaylar ve güçlü delillerle desteklenmesi gerekliliğini ortadan kaldırmaz. Kusur değerlendirmesi, boşanma kararının yanında tazminat ve nafaka sonuçlarını da belirler. Aile hukuku alanında davanızın delil ve kusur stratejisini değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.