Boşanmada Nafaka Ayın Hangi Günü Ödenir? Peşin Ödeme Kuralı

Hükümde nafaka miktarı yazıyor, ama ayın kaçında ödeneceği belirtilmemiş. Alacaklıysanız parayı ne zaman bekleyeceğinizi, borçluysanız ne zaman göndereceğinizi bilmek istersiniz. Kanunun cevabı kısa: çocuk nafakası her ay peşin olarak ödenir (TMK m. 330). “Peşin” sözü, ayın sonunu beklemeden, o ay için baştan ödeme demektir. Ayın hangi günü olduğu ise hükme ve tarafların yazılı düzenlemesine bağlıdır.

Burada peşin ödeme kuralının ne anlama geldiğini, gün belirsizse nasıl hareket edileceğini ve gecikmenin hangi sonuçlara yol açtığını sırayla anlatıyoruz.

“Her ay peşin” kuralı tam olarak ne söylüyor?

Medeni Kanun’un çocuk nafakasını düzenleyen maddesi, nafaka miktarının çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirlendiğini söyler. Aynı madde sade bir cümleyle şunu ekler: nafaka her ay peşin olarak ödenir (TMK m. 330).

Metin “ayın birinde”, “ayın beşinde” ya da “maaş gününde” gibi bir ifade kullanmaz. Yani kanun ödeme günü yerine ödeme zamanının mantığını belirler: Nafaka, ihtiyacın doğduğu aydan önce ya da o ayın başında alacaklının eline geçmelidir. Çocuğun kira payı, okul servisi, yemek ve ulaşım giderleri ay içinde ortaya çıkar; bu giderleri karşılayacak paranın ayın sonunda gelmesi, kuralın amacına uymaz.

Madde ayrıca hâkimin, istem hâlinde, irat biçiminde ödenmesine karar verilen nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabileceğini söyler. Bu konu ayrı bir başlıktır ve nafaka artırım davası yazısında ele alınmıştır.

Ödeme günü nasıl belirlenir?

Kanun gün göstermediği için günü iki kaynak belirler. Birincisi hükümdür; bazı kararlar “her ayın başında” ya da “her ayın birinde” gibi bir ibare taşır. İkincisi tarafların anlaşmasıdır. Boşanma anlaşmalıysa protokolde ödeme günü yazılabilir; çekişmeli boşanmada ise sonradan ödeme günü konusunda yazılı bir mutabakat yapılabilir.

Ödeme günü hükümde açık yazıyorsa, o gün esastır. Bu durumda “maaşım ayın yirmisinde yatıyor” gerekçesi, kararın lafzını ortadan kaldırmaz. Hükümde gün yoksa, kanundaki “peşin” ilkesi yol gösterir. Uygulamada aylık dönemler, nafakanın işlemeye başladığı tarihten (örneğin boşanmanın kesinleştiği günden) itibaren sayılır ve her dönemin nafakası o dönemin ilk gününde istenebilir hâle gelir. Bu güne ya da ay başına yakın bir ödeme, her iki tarafın da sorun yaşamayacağı en güvenli seçimdir.

Gün konusunda anlaşıyorsanız, bunu mesaj veya imzalı bir belgeyle kayıt altına alın. Çünkü ileride bir tartışma çıkarsa “biz zaten böyle konuşmuştuk” demek yeterli olmaz. Ödeme biçimi ve makbuz konusunu nafaka nasıl ödenir yazısında ayrıca ele aldık.

Yoksulluk nafakasında da aynı kural geçerli mi?

TMK m. 330 çocuğa bakım borcunu düzenleyen bölümde yer alır ve “nafaka her ay peşin olarak ödenir” cümlesi o bölüme aittir. Yoksulluk nafakası için aynı cümle kendi maddesinde (TMK m. 175 ve 176) yazılı değildir. Bu iki madde nafakanın şartlarını ve irat biçimini düzenler; ödemenin zamanı hükme bırakılır.

Hükümde ödeme günü belirtilmiş olabilir. Yoksulluk nafakası alıyorsanız, hükümde yazan ödeme gününe bakın. Yazmıyorsa, düzenli bir ödeme günü üzerinde yazılı bir anlaşma yapmak sorunları önler.

Gecikme hâlinde ne olur?

Nafaka alacağı muaccel olduğunda, yani ödeme günü geldiğinde, borç ödenmeli. Muaccel bir borcun borçlusu, alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer (TBK m. 117). İhtar noter yoluyla ya da başka bir yazılı bildirimle yapılabilir. Ancak nafaka gibi irat borçlarında özel bir kural vardır: temerrüt faizi, icra takibine girişildiği veya dava açıldığı günden başlayarak işler (TBK m. 121); ihtar tek başına faizi başlatmaz. Faiz oranı sözleşmede kararlaştırılmamışsa faiz borcunun doğduğu tarihte yürürlükte olan mevzuata göre belirlenir (TBK m. 120). Ayrıntı için nafaka alacağına faiz işler mi yazısına bakabilirsiniz.

Ödenmeyen nafaka için icra yolu da açıktır. Nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine, üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir; hapsin tatbikine başlandıktan sonra kararın gereği yerine getirilirse borçlu tahliye edilir (İİK m. 344). Şikâyet, ödenmemenin öğrenilmesinden itibaren üç ay ve her hâlde bir yıl içinde yapılmalıdır (İİK m. 347). Borçlu nafakanın kaldırılması veya azaltılması için dava açmışsa, ileri sürdüğü sebepler göz önünde bulundurularak tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir. Süreci adım adım ödenmeyen nafaka ve tazyik hapsi yazısında anlattık.

Ayrıca Türk Ceza Kanunu’nun 233. maddesi, aile hukukundan doğan bakım, eğitim veya destek olma yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişiyi şikâyet üzerine üç aydan iki yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırır (TCK m. 233). Nafaka borcunun bu hükme girip girmediği ve olayın nasıl değerlendirileceği dosyanın özelliklerine bağlıdır.

Varsayımsal bir örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim. Boşanma kararında çocuk için aylık nafaka hükmedilmiş ama ödeme günü yazılmamış. Baba maaşını ayın yirmisinde alıyor ve nafakayı her ay yirmi birinde gönderiyor. Anne ise okul, yemek ve ulaşım giderlerinin ay başında doğduğunu, paranın ayın sonuna doğru geldiğini ve bu yüzden kredi kartına başvurmak zorunda kaldığını söylüyor.

Bu durumda kanunun ölçütü “peşin”dir. Baba aylık düzeni kendi maaş gününe göre kurmuş, ama kanunun amacı nafakanın ay başında hazır olmasıdır. İki tarafın yapabileceği en makul şey, ödeme gününü yazılı bir anlaşmayla ayın başına çekmek ya da bir ara gün üzerinde uzlaşmaktır. Anlaşma sağlanamazsa alacaklı ihtar çekebilir ya da doğrudan icra yoluna gidebilir. Bu örnekte kimin haklı çıkacağını söylemek mümkün değil, çünkü hükmün ifadesi ve diğer bütün unsurlar sonucu etkiler.

Sık yapılan hatalar

İlk hata, “ayın sonunda öderim” diye düşünmektir. Peşin ilkesi bunun tersini söyler: Ay biterken değil, ay başlarken ödemek gerekir.

İkinci hata, ödeme günü konusundaki sözlü anlaşmaya güvenmektir. Yazılı olmayan anlaşma, taraflar arasındaki ilişki bozulduğunda ispatlanamaz.

Üçüncü hata, maaş günü değişince ödeme günü değişmiş sanmaktır. Hükümde belirtilen gün, borçlunun işveren değişikliğiyle kendiliğinden değişmez.

Dördüncü hata, ödemeyi gecikmeli yapıp “nasılsa yatırdım” demektir. Gecikmiş her ay temerrüt ve icra riskine kapı aralar.

Beşinci hata, alacaklı tarafta ihtarla yetinip takibi ertelemektir. Nafaka iradında faiz ancak icra takibi veya dava tarihinden işler (TBK m. 121) ve tazyik hapsi şikâyeti süreye bağlıdır (İİK m. 347); beklemek alacaklının aleyhine işler.

Altıncı hata, çocuk ergin olduğunda nafakanın akıbetini hükümden okumamaktır. Ana ve babanın bakım borcu çocuğun ergin olmasına kadar devam eder; ergin olduğu hâlde eğitimi sürüyorsa, ana ve baba durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde eğitimi sona erinceye kadar çocuğa bakmakla yükümlüdür (TMK m. 328). Bu konunun ayrıntısı için üniversite okuyan çocuk için nafaka yazısına bakabilirsiniz.

Peşin kuralı ile ödeme gücü arasındaki gerilim

Nafaka borçlusunun pratik sorunu çoğu zaman “gelirim ay ortasında yatıyor” cümlesinde toplanır. Hukuk açısından bu bir mazeret değil, çözülmesi gereken bir düzen sorunudur. Peşin ödeme kuralı alacaklının ihtiyacı üzerine kuruludur; borçlunun gelir takvimi bu kuralın dışında kalır. Borçlunun yapabileceği, ödeme gününü kendi gelir gününe çekmek için alacaklıyla anlaşmak ya da gelir gelmeden önce bir önceki aydan avans niteliğinde ödeme yapmaktır.

Alacaklı bu anlaşmaya yanaşmayabilir; kanun onu zorlamaz. O durumda borçlunun elinde kalan seçenek, ödemeyi kararın ya da kanunun öngördüğü zamana çekmektir. Temerrüde düşen borçlu, temerrüde düşmekte kusuru olmadığını ispat etmedikçe, borcun geç ifasından dolayı alacaklının uğradığı zararı gidermekle yükümlüdür (TBK m. 118); yani ispat yükü borçludadır. Bu savunma ancak somut olayla birlikte değerlendirilir.

Çocuk nafakasında “peşin” kuralının çocuğa yansıması

Kuralın arkasındaki mantık, çocuğun bakım ihtiyacının her ay aynı anda ve süreklilik içinde doğmasıdır. Kira, gıda, okul servisi, ders araç gereçleri ve sağlık giderleri ay başında ya da ay içinde karşılanır. Nafaka ayın sonuna kalırsa, bakımı üstlenen ana veya baba bu giderleri kendi imkânlarıyla öne çekmek zorunda kalır. Çocuğa fiilen bakan ana veya baba, diğerine karşı çocuk adına nafaka davası açabilir (TMK m. 329).

Bu nedenle ödeme günü konusunda yazılı bir düzen kurmak, çocuğun yararına olan bir uzlaşmadır. Hâkimin ödeme gününü kararda göstermemesi, taraflar arasındaki anlaşmayı geçersiz kılmaz; tersine, anlaşmanın yazılı olması dosyada ilerideki bir tartışmayı çözer.

Ödeme günü yazılı anlaşmayla nasıl belirlenir?

Anlaşma kısa bir belgeyle yapılabilir: tarafların adı, nafaka türü, ödenecek gün ve ödemenin yapılacağı hesap. Belgeyi iki tarafın da imzalaması, ileride “böyle bir şey konuşmadık” savunmasını ortadan kaldırır. Anlaşma, mahkeme hükmünü değiştirmez; yalnızca ödemenin zamanını kolaylaştırır. Hükümdeki miktarı azaltan veya kaldıran bir anlaşma ise başka bir hukuki sorudur ve imza atmadan önce bir avukata danışılmalıdır.

Anlaşmaya rağmen ödeme gecikirse, alacaklının ihtar çekme ve icra yoluna başvurma hakkı saklıdır. Bu yüzden anlaşmanın sınırlarını netleştirmek, özellikle toleransın ne kadar süreceğini yazıya geçirmek yararlıdır. Nafakanın ödenmemesi hâlinde kullanılabilecek yolların listesi için boşanmada tazminat ve nafaka alacağının tahsili yazısına bakabilirsiniz.

Tatil ve bayram günlerine denk gelen ödeme

Ödeme günü bir resmî tatile ya da hafta sonuna denk geldiğinde, bankalar işlemi sonraki iş gününe aktarabilir. Hükümde ya da anlaşmada belirlenen gün tatile denk geliyorsa, ödemeyi bir önceki iş gününe çekmek, gecikme tartışmasını baştan engeller. Peşin ödeme ilkesi gereği, ödeme ayın başında alacaklıya ulaşmış olmalıdır; havale saatlerini de hesaba katın.

Havalenin “gönderildi” görünmesine rağmen alıcı hesaba geç geçmesi de yaşanabilen bir sorundur. Dekonttaki işlem tarihi ve saatini saklayın.

Ödeme düzeninizi dosyanıza göre kurmak için

Nafakanın ayın hangi günü ödeneceği, hükmün ifadesine, protokolün içeriğine ve geçmiş ödeme alışkanlıklarına göre değişir. Elinizdeki karara bakarak ödeme günü konusunda ne yapılabileceğini konuşmak ya da gecikmiş bir alacak için hangi adımın atılacağını öğrenmek istiyorsanız büroyu telefonla arayabilir veya WhatsApp’tan yazabilirsiniz. Başvuru için iletişim sayfasına, genel bilgi için aile hukuku sayfasına göz atabilirsiniz.