Askerdeki Eş Boşanmada Nafaka Öder mi? Ödeme Gücü Nasıl Değerlendirilir?

Eşin askerde olması, boşanma davasında nafaka sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Hâkim nafakayı, kişinin askerlikteki durumuna değil, genel ödeme gücüne ve karşı tarafın ihtiyacına göre belirler. Askerlik gelir tablosunu değiştirebilir; ancak bu, nafakanın bağlanmayacağı anlamına gelmez; olsa olsa miktarın tartılmasında bir etken olur.

Askerlik Nafaka Yükümlülüğünü Ortadan Kaldırır mı?

Hayır. Kanunda nafaka borcunu askerlik süresine bağlayan ya da askıya alan bir hüküm yoktur. Nafakanın üç türü de ödeme gücüne bağlıdır: dava sırasında hâkimin hükmettiği tedbir nafakası, boşanma sonrasında yoksulluğa düşen eşe bağlanan yoksulluk nafakası ve çocuğun bakımı için ödenen iştirak nafakası.

Askerlik çoğu zaman geçicidir. Hâkim bu geçiciliği değerlendirir; askere gitmeden önceki iş, kazanç ve malvarlığı dosyaya yansıyorsa onları da görür. Askerlikte alınan harçlık ya da maaş yasal düzenlemeye göre değişir; hâkimin önüne gelen şey, o kişinin gerçekte hangi gelirinin bulunduğudur.

Dava Sürerken Tedbir Nafakası

Boşanma davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan geçici önlemleri kendiliğinden alır. TMK m. 169, özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin önlemleri sayar. Tedbir nafakası bu geçici önlemlerden biridir. Ayrıntısı için tedbir nafakası nedir yazısına bakabilirsiniz.

Askerdeki eş davalıysa, hâkim onun o günkü gelirine ve karşı tarafın geçim ihtiyacına bakar. Tedbir nafakasında dosya, çoğu zaman kısa sürede ve dar bir belge setiyle değerlendirilir; bu nedenle nafaka isteyen taraf tedbir nafakasında ihtiyaç ve gelir başlığındaki unsurları baştan toparlamalıdır.

Yoksulluk Nafakasında Ödeme Gücü

Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla, diğer taraftan malî gücü oranında nafaka isteyebilir (TMK m. 175). Maddenin ikinci fıkrası, nafaka yükümlüsünün kusurunun aranmayacağını söyler. Yani askerdeki eşin kusursuz olması onu nafakadan kurtarmaz.

Önemli bir güncelleme de var: Anayasa Mahkemesi Haziran 2026’da TMK m. 175’teki “süresiz olarak” ibaresinin iptaline karar vermiştir; iptal hükmü kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından dokuz ay sonra yürürlüğe girecek, bu süre içinde yasama düzenlemesi beklenmektedir. O güne kadar mevcut hüküm uygulanır ve kesinleşmiş nafaka kararları kendiliğinden kalkmaz. Konuyu süresiz nafaka ve Anayasa Mahkemesi kararı yazısında ayrıca ele aldık; ayrıca yoksulluk nafakası şartları başlığı da faydalıdır.

Hâkim Hangi Unsurlara Bakar?

Nafaka davasında tek bir rakam belirleyici olmaz. Hâkim önce nafaka isteyen tarafın ihtiyacını görür: kira, fatura, çocuğun okul ve sağlık giderleri, geçimini sağlayacak bir işinin bulunup bulunmadığı. Sonra yükümlü tarafın gücüne bakar. Askerdeki eş bakımından bu güç; askerlik öncesinde çalıştığı iş ve kazanç düzeni, banka hesapları, kira geliri gibi düzenli girdiler, tapu ve araç kayıtları, askerlik süresinin ne kadar süreceği ve dönüşte eski işine dönüp dönemeyeceği gibi başlıklardan okunur.

Yoksulluk nafakasında ayrıca iki şart vardır: nafaka isteyen tarafın boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olması ve kusurunun karşı tarafınkinden ağır olmaması (TMK m. 175). Askerlik bu şartlardan hiçbirini değiştirmez; yalnız yükümlünün gücüne ilişkin tabloyu etkiler. Dolayısıyla askerlikten söz eden bir savunmanın tek başına nafakayı sıfıra indirmesini beklemek gerçekçi olmaz, ama delillerle desteklenmiş bir gelir düşüşü hâkimin dikkate alacağı bir olgudur.

Çocuk İçin İştirak Nafakası

Çocuğun bakımı, eğitimi ve korunması için gerekli giderler ana ve baba tarafından karşılanır (TMK m. 327). Bu bakım borcu çocuk ergin olana kadar sürer; çocuğun eğitimi devam ediyorsa, ana ve babadan beklenebilecek ölçüde eğitim bitene kadar devam eder (TMK m. 328). Boşanmada çocuk kendisine bırakılmayan eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (TMK m. 182).

Miktarı belirlerken hâkim çocuğun ihtiyaçlarını, ana ve babanın hayat koşullarını ve ödeme güçlerini birlikte tartar; çocuğun gelirleri de göz önünde bulundurulur (TMK m. 330). Askerdeki baba için bu, fiili gelirin ve askerlik sonrası beklentinin birlikte okunması demektir. Kavramın ayrıntıları iştirak nafakası nedir yazısında anlatılıyor.

Askerlik Başladıktan Sonra Nafakayı Azaltmak

Nafaka kararı verildikten sonra eş askere giderse, ödeme gücünün düştüğü gerekçesiyle azaltma istenebilir. Yoksulluk nafakası ve maddi tazminat irat biçiminde bağlanmışsa, tarafların malî durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde iradın artırılmasına ya da azaltılmasına karar verilebilir (TMK m. 176/4). Çocuk nafakasında da durumun değişmesi hâlinde hâkim, istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler veya nafakayı kaldırır (TMK m. 331).

Burada kritik nokta şudur: azaltma kendiliğinden gerçekleşmez. Mahkeme kararı gelene kadar eski miktar borç olarak işlemeye devam eder. Bu yüzden askere gidecek eşin dava açmasını bekleyip ödemeleri keserek birikim yaratması riskli bir yoldur. Süreç ve deliller için nafaka indirim ve kaldırma davası yazısına göz atın.

Askerdeki Eşle Anlaşmalı Boşanma

Taraflar anlaşarak boşanmak istiyorsa evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekir ve hâkim tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmek zorundadır (TMK m. 166/3). Bu, askerdeki eşin de duruşmada hazır bulunup hâkim tarafından dinlenmesi gerektiği anlamına gelir. Nafaka, çocuğun velayeti ve mal paylaşımı protokolde baştan yazılırsa, tek celselik bir süreç mümkün olabilir; ancak bu hâkimin protokolü uygun bulmasına bağlıdır. Ayrıntılar için anlaşmalı boşanma şartları ve anlaşmalı boşanma tek celsede biter mi yazılarına bakın.

Protokolde askerlik süresi için ayrı bir nafaka miktarı belirlemek de mümkündür; örneğin terhis sonrası miktarın yeniden gözden geçirileceğini yazmak taraflar için tartışmayı önleyebilir. Hâkim, protokolü onaylarken tarafların ve çocukların menfaatini gözetir ve gerekli gördüğü değişiklikleri önerebilir.

Askerlikten Döndükten Sonra Nafaka

Askerlik biter ve kişi eski işine ya da daha yüksek gelirli bir işe döndüğünde tablo tersine dönebilir. Bu kez nafaka alacaklısı, tarafların malî durumunun değiştiğini ileri sürerek artış isteyebilir (TMK m. 176/4, 331). Askerlik süresince indirilen bir miktarın, dönüşte kendiliğinden eski haline gelmeyeceğini de bilmek gerekir; her iki yönde de değişiklik mahkeme kararıyla olur. Artış sürecine dair bilgileri nafaka artırım davası yazısında bulabilirsiniz.

Varsayımsal Bir Örnek

Varsayımsal bir örnek düşünelim: Evli ve bir çocuk sahibi bir kişi, yedek askerlik için üç ay sonra kışlaya gidecek; boşanma davası ise yeni başlamış. Eşi, çocukla birlikte kendi ailesinin yanında yaşıyor ve gelir getiren bir işi yok.

Hâkim bu dosyada önce tedbir nafakasını değerlendirir. Askerlik harçlığının miktarı kadar, kişinin askere gitmeden önceki işi, bu işe dönüp dönemeyeceği, varsa kira geliri ya da birikimi de önem taşır. Çocuk için ayrıca bir tutar belirlenebilir. Sonucu tahmin etmek mümkün değildir; ama dosyaya hangi belgelerin girdiği, tartıyı doğrudan etkiler.

Askerlik Sürecinde Sık Yapılan Hatalar

• Nafakanın askerlik süresince düşeceğini varsayıp ödemeyi kendi kararıyla kesmek. Borç işlemeye devam eder ve ileride icra takibine konu olabilir.
• Askerlik belgesini mahkemeye hiç sunmamak. Gelir değişikliği ancak belgelendiğinde dikkate alınır.
• Adres bildirmemek. Askerdeki eşe tebligat yapılamazsa dava uzar; adres değişikliğini mahkemeye yazılı bildirmek gerekir.
• Nafaka alacaklısı tarafında, eşin askerde olduğunu öğrenince tedbir talebinden vazgeçmek. Gelirin düşük olması talebi ortadan kaldırmaz.
• Çocuk nafakası ile eşe bağlanan nafakayı karıştırmak. İkisinin dayanağı ve ölçüsü ayrıdır.

Nafaka Ödenmezse Ne Olur?

Nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilebilir; hapsin uygulanmasına başlandıktan sonra karar yerine getirilirse borçlu tahliye edilir (İİK m. 344). Şikâyet, icra takibinin yapıldığı yerdeki icra mahkemesine (İİK m. 348), fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır; bu süre geçerse şikâyet hakkı düşer (İİK m. 347). Borçlu, nafakanın kaldırılması veya azaltılması için dava açmışsa, ileri sürdüğü sebepler dikkate alınarak tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir. Süreci ödenmeyen nafaka ve tazyik hapsi yazısında adım adım bulabilirsiniz.

Belgeleri Önceden Hazırlamak

Askerdeki eşle ilgili boşanma dosyasında hazırlanması gerekenler şunlardır: terhis ya da sevk belgesi, askerlik öncesi çalıştığı yere ait bordro, varsa ek gelir kalemleri, çocuğun okul ve sağlık giderleri, kira ve fatura gibi sabit giderler. Dava sürerken hâkimin bu bilgilere hızlı ulaşabilmesi, geçici önlemlerin sağlıklı kurulması bakımından önemlidir. Dava sürecinde alınabilecek diğer önlemleri boşanma davasında geçici önlemler yazısında okuyabilirsiniz.

Askerlik Süreniz ve Nafaka Dosyanız İçin

Askerdeki ya da askere gidecek eşin nafaka dosyası, gelirin geçiciliği, çocuğun yaşı ve karşı tarafın ihtiyacı gibi ayrıntılara göre farklı biçimlerde ilerler. Kendi durumunuzu anlatmak ve olası adımları konuşmak için iletişim sayfasındaki telefon ya da WhatsApp hattından büroya yazabilirsiniz. Genel çerçeve için aile hukuku sayfası da yol gösterir.