Aynı Malı İki Şirkette Sigortalatırsam Ne Olur? Çifte Sigorta ve Kısmi Sigorta Kuralları

Birçok kişi mal varlığını “daha güvenli olsun” diye iki ayrı sigorta şirketinde sigortalatmayı düşünür. Kimi zaman ise bankadan, işverenden veya kart sağlayıcısından gelen yan poliçeler nedeniyle farkında olmadan çifte sigorta oluşur. Hasar anında iki şirketten de tam tazminat alınabileceği sanılır; oysa sigorta hukuku zenginleşmeyi engelleyen tazminat ilkesine dayanır. Bu yazıda çifte sigorta ve kısmi sigorta kurallarını, geçerlilik şartlarını ve pratik sonuçlarını anlatıyoruz.

Tazminat İlkesi ve Birden Çok Sigorta

TTK m. 1459’a göre sigortacı, sigortalının uğradığı zararı tazmin eder; yani sigorta zararı gidermeyi amaçlar, kazanç sağlamayı değil. Bu ilke gereği aynı menfaatin aynı rizikolara karşı, aynı süre için, birden çok sigortacıya aynı veya farklı tarihlerde sigorta ettirilmesi halinde sigorta ettirene, sigorta bedelinden daha fazlası ödenmez (m. 1465/1). Yani iki poliçe olması, iki kat tazminat almanızı sağlamaz.

Bildirim Yükümlülüğü

Birden çok sigorta halinde sigorta ettiren, sigortacılardan her birine hem rizikonun gerçekleştiğini hem de aynı menfaat için yapılan diğer sigortaları bildirmek zorundadır (m. 1465/2). Bu hükme aykırılık halinde m. 1446 uygulanır; yani bildirimin yapılmaması veya geç yapılması ödenecek tazminatta artışa neden olmuşsa kusurun ağırlığına göre tazminattan indirim yapılır. Diğer poliçelerin gizlenmesi ise kötüniyet olarak değerlendirilebilir ve ciddi sonuçlar doğurabilir.

Müşterek Sigorta

Bir menfaat birden çok sigortacı tarafından aynı zamanda, aynı süreler için ve aynı rizikolara karşı sigorta edilmişse, yapılan birden çok sigorta sözleşmesinin hepsi ancak sigorta olunan menfaatin değerine kadar geçerli sayılır. Bu durumda sigortacılardan her biri, sigorta bedellerinin toplamına göre, sigorta ettiği bedel oranında sorumlu olur (m. 1466/1). Sözleşmelere göre sigortacılar müteselsilen sorumluysa, sigortalı uğradığı zarardan fazla para isteyemez; ödemeyi yapan sigortacı diğerlerine oranlarına göre rücu eder (m. 1466/2). Örneğin değeri yüz bin lira olan bir mal, iki şirkette ellişer bin liralık poliçeyle sigortalanmışsa zarar ellişer bin lira oranında paylaşılır. Konu ayrıca çoklu sigorta durumunda tazminat paylaşımı yazımızda ele alınmıştır.

Çifte Sigorta

TTK m. 1467’ye göre değerinin tamamı sigorta olunan bir menfaat, sonradan aynı veya farklı kişiler tarafından, aynı rizikolara karşı, aynı süreler için sigorta ettirilemez. Sigorta ettirilmişse sigorta ancak şu hal ve şartlarda geçerli sayılır: (a) sonraki ve önceki sigortacılar onay verirlerse, bu takdirde sözleşmeler aynı zamanda yapılmış sayılarak riziko gerçekleştiğinde sigorta bedeli m. 1466’da gösterilen oranda sigortacılar tarafından ödenir; (b) sigorta ettiren önceki sigortadan doğan haklarını ikinci sigortacıya devretmiş veya bu haklardan feragat etmişse ve bu devir veya feragat ikinci poliçeye yazılmışsa; (c) sonraki sigortacının yalnızca önceki sigortacının ödemediği tazminattan sorumlu olması şart kılınmışsa ve önceki sigorta ikinci poliçeye yazılmışsa. Poliçeye yazılmazsa ikinci sigorta sözleşmesi geçersiz sayılır.

Kısmi Sigorta

Sigorta olunan menfaatin değeri önceki sözleşmeyle tamamen teminat altına alınamamışsa, bu menfaat geri kalan değerine kadar bir veya birkaç defa daha sigorta ettirilebilir (m. 1468). Bu takdirde menfaati sonradan sigorta eden sigortacılar, bakiyeden dolayı sözleşmelerin yapılış tarihleri sırasıyla sorumlu olurlar. Aynı günde yapılmış sözleşmeler aynı anda yapılmış sayılır. Bu, sigorta bedelinin değerin altında kaldığı hallerde tamamlayıcı poliçe yaptırılmasının yasal yoludur. Kısmi sigorta, eksik sigortanın giderilmesi için kullanılabilir.

Sigortacının Değer İnceleme Hakkı

Sigortacı sigorta süresi içinde sigortalı menfaatin değerini inceleyebilir (m. 1469). Birden çok sigortanın varlığı halinde bu inceleme, toplam bedelin değeri aşıp aşmadığını tespit etmek için önem kazanır. Sigortalı, değeri gösteren belgeleri sunarak iş birliği yapmalıdır. Aşkın sigorta durumunda aşan kısım geçersiz olur ve fazla prim iade edilir (m. 1463).

Yan Poliçeler ve Farkında Olmadan Oluşan Çifte Sigorta

Bankalar kredi kartı veya konut kredisiyle birlikte sigorta sunar; işverenler grup poliçeleri yaptırır; araç kiralama şirketleri ek teminat satar. Bu poliçelerin çakışması çifte sigorta oluşturabilir. Sigortalı, elindeki poliçelerin teminat kapsamını karşılaştırarak gereksiz çakışmaları tespit etmeli ve hasar anında hangi poliçenin devreye gireceğini bilmelidir. Bu, hem prim tasarrufu hem de hasar sürecinde netlik sağlar.

Delil ve İzlenecek Yol

Çifte sigorta iddialarında poliçelerin tümü, düzenleme tarihleri, teminat tabloları, hasar ihbar yazışmaları ve sigortacıların ödeme yazıları belirleyicidir. Sigortacılar arası pay hesabı için poliçe bedelleri ve menfaat değeri gösterilir. Uyuşmazlık halinde önce sigortacılara yazılı başvuru yapılır; sonuç alınamazsa Sigorta Tahkim Komisyonu’na gidilebilir. Hasar sürecinde tüm sigortacılara eş zamanlı ve yazılı ihbar yapılması, bildirim yükümlülüğünün ihlaline dayalı indirim riskini ortadan kaldırır.

Sık Yapılan Hatalar

• Diğer poliçeleri sigortacılara bildirmemek,
• İkinci poliçeye önceki sigortayı yazdırmamak,
• İki poliçeden de tam tazminat alınacağını sanmak,
• Yan poliçelerin varlığından habersiz olmak,
• Hasar ihbarını yalnız tek sigortacıya yapmak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir işletme, değeri iki yüz bin lira olan makinesini bir şirkette yüz bin liralık poliçeyle sigortalatır. Daha sonra kalan yüz bin lira için başka bir şirkette ikinci poliçe yaptırır ve ilk poliçeyi ikinci poliçeye yazdırır. Yangında makine tümüyle zarar görür; her sigortacı kendi bedeli kadar ödeme yapar ve toplam tazminat makinenin değerini aşmaz. Poliçelerin doğru düzenlenmiş olması, uyuşmazlığı önler.

Sigortacılar Arası Rücu

Müteselsil sorumluluk halinde sigortalıya ödeme yapan sigortacı, diğer sigortacılara karşı rücu hakkına sahiptir; rücu, sigortacıların sigortalıya sözleşme hükümlerine göre ödemek zorunda oldukları bedeller oranındadır (TTK m. 1466/2). Bu, sigortalının yalnızca bir sigortacıya başvurması halinde bile paylaşımın sigortacılar arasında sonradan yapılmasını sağlar. Sigortalı açısından pratik sonuç, hasar ödemesinin geciktirilmemesi ve sigortacılar arasındaki paylaşım uyuşmazlığının sigortalıya yansıtılmamasıdır.

Sonuç

Aynı menfaatin birden çok sigortacıya sigorta ettirilmesi belirli şartlarda geçerlidir; ancak tazminat zarardan fazla olamaz ve bildirim yükümlülüğü esastır. Kısmi sigorta ise eksik teminatı tamamlamanın yasal yoludur. Poliçelerinizin çakışıp çakışmadığını öğrenmek için sigorta hukuku sayfamıza göz atabilir, iletişim sayfasından bizimle görüşebilirsiniz.