Haciz İsteme Hakkı Ne Kadar Süre Kullanılabilir? Bir Yıllık Süre ve Dosyanın İşlemden Kaldırılması

Alacaklı ödeme emrini gönderdikten sonra borçlu ne ödeme yapar ne de itiraz ederse, artık takibin kesinleştiği söylenir ve sıra haciz talebine gelir. Ancak alacaklıların çoğu zaman gözden kaçırdığı önemli bir kural vardır: haciz isteme hakkının süresi sınırsız değildir. İcra ve İflas Kanunu’nun 78. maddesi, haciz talebi için bir yıllık süreyi ve bu sürenin hesaplanma esaslarını düzenler. Bu yazıda sürenin başlangıcını, durma hallerini ve sürenin geçmesi halinde ne olacağını anlatıyoruz.

Haciz Talebi Ne Zaman Yapılabilir?

İİK m. 78/1’e göre ödeme emrindeki müddet geçtikten ve borçlu itiraz etmişse itirazı kaldırıldıktan sonra alacaklı, mal beyanını beklemeksizin haciz konmasını isteyebilir. Bu, alacaklının artık borçlunun mal beyanını beklemek zorunda olmadığı anlamına gelir. Alacaklı dilerse haciz talebinde bulunmaksızın Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden, sisteme entegre bilişim sistemleri vasıtasıyla borçlunun mal, hak veya alacağını sorgulayabilir. Sorgulama sonunda borçlunun mal varlığı hakkında bilgi verilir ve bu durumda sistem üzerinden de haciz talep edilebilir. Bu elektronik yöntem için e-haciz nedir ve nasıl uygulanır yazısını inceleyebilirsiniz.

Bir Yıllık Sürenin Başlangıcı ve Sonu

İİK m. 78/2’ye göre haciz istemek hakkı, ödeme emrinin tebliği tarihinden itibaren bir sene geçmekle düşer. Süre, ödeme emrinin borçluya tebliğ edildiği günden başlar. İlamlı takipte ise icra emrinin tebliğ tarihi esas alınır. Bir yıl içinde haciz talebinde bulunmayan alacaklı, bu takip içinde haciz isteme hakkını kaybeder. Bu süre, alacaklıyı takibi sürüncemede bırakmamaya ve borçluyu belirsizlik içinde tutmamaya yöneltir. Ödeme emrinin tebliğ tarihini ve bir yıllık sürenin bitiş gününü takip etmek, alacaklı için önemlidir.

Süreye Sayılmayan Haller

Kanun, bazı dönemlerin bir yıllık süreye dahil edilmeyeceğini belirtir. İtiraz veya dava halinde bunların vukuundan hükmün kesinleşmesine kadar geçen süre hesaba katılmaz. Örneğin borçlu ödeme emrine itiraz etmişse ve alacaklı itirazın iptali veya kaldırılması için dava veya başvuruda bulunmuşsa, bu sürecin sonuçlanmasına kadar geçen süre bir yıllık süreye dahil edilmez. Bu konuda itirazın iptali davası, itirazın kesin kaldırılması ve itirazın geçici kaldırılması yazıları yararlıdır. Ayrıca alacaklıyla borçlunun icra dairesinde taksit sözleşmesi yapmaları halinde, taksit sözleşmesinin ihlaline kadar geçen süre de hesaba katılmaz. Taksit anlaşmaları için borcun taksitle ödenmesi taahhüdü (madde 111) yazısına bakabilirsiniz.

Haciz Talebinin Belgelendirilmesi

İİK m. 78/3’e göre alacaklı isterse haciz talebinin vukuuna dair bir vesika verilir. Bu vesika hiçbir harç ve resme tabi değildir. Alacaklı, haciz talebini yaptığını ispatlamak için bu belgeyi saklamalıdır. Elektronik takipte ise UYAP kaydı bu ispatı sağlar. Haciz talebinin tarihi, bir yıllık sürenin içinde yapılıp yapılmadığının belirlenmesinde önem taşır. Bu nedenle talebin usulüne uygun ve süresi içinde yapıldığını gösteren belge veya kayıt önemlidir.

Süre Geçerse: Dosyanın İşlemden Kaldırılması

Haciz talebi kanuni süre içinde yapılmaz veya geri alındıktan sonra bu süre içinde yenilenmezse dosya muameleden kaldırılır (İİK m. 78/4). Dosyanın işlemden kaldırılması, takibin sona ermesi değil, fiilen durdurulması anlamına gelir. Alacaklı bu durumdan sonra yeniden haciz istemek için yenileme talebinde bulunur. Yenileme talebi borçluya tebliğ edilir ve ilamsız takiplerde yeniden harç alınır; yenileme masraf ve harçları borçluya yüklenmez (m. 78/5). Yani bu maliyet alacaklıya aittir. Zamanaşımı ve yenileme konularında icra takibinde zamanaşımı ve yenileme emri yazısı ayrıntı sunar.

Haciz Talebinin Geri Alınması

Alacaklı haciz talebini geri alabilir; ancak geri aldıktan sonra kanuni süre içinde yenilemezse dosya yine işlemden kaldırılır. Bu nedenle haciz talebini geri alırken bir yıllık sürenin ne kadarının kaldığını hesaplamak gerekir. Takip talebinin tamamen geri alınması ise ayrı bir konudur; bu konuda takip talebinin iptali ve geri alınması yazısına bakabilirsiniz. Süre geçmeden yenileme yapan alacaklı, dosyanın işlemden kaldırılma riskinden kurtulur.

Haczin Yapılma Süresi

Haciz talep edildikten sonra icra dairesi, İİK m. 79’a göre talepten nihayet üç gün içinde haczi yapar. Haczolunacak mallar başka yerdeyse, haciz yapılması malların bulunduğu yerin icra dairesine hemen yazılır. Bu halde hacizle ilgili şikâyetler istinabe olunan icra dairesinin bağlı bulunduğu icra mahkemesince çözümlenir. Resmi sicile kayıtlı malların haczi ise takibin yapıldığı icra dairesince, kaydına işletilmek suretiyle doğrudan da yapılabilir. Bu hüküm, tapu veya araç sicilindeki mallar için işlemi hızlandırır. Haciz süreçleri için haciz nedir ve nasıl yapılır ve taşınmaz haczi ve tapu şerhi yazıları ayrıntı verir.

Alacaklı İçin Süre Takibi

Alacaklı açısından en önemli pratik, ödeme emrinin tebliğ tarihinden itibaren bir yıllık süreyi takvime işlemek ve haciz talebini bu süre dolmadan yapmaktır. Borçlunun malı olup olmadığı belirsizse, UYAP üzerinden mal sorgusu yapılarak haciz yeri belirlenebilir. Süre dolmak üzereyse ve borçlunun haczedilebilir malı henüz tespit edilmemişse, yine de haciz talebinde bulunarak süreyi korumak mümkündür. Alacaklı ayrıca taksit sözleşmesi yapıyorsa, sürenin taksit döneminde durduğunu ve ihlalden sonra yeniden işlediğini bilmelidir.

Borçlu İçin Süre Takibi

Borçlu açısından bir yıllık sürenin geçmesi, kendiliğinden borcun ortadan kalktığı anlamına gelmez. Yalnızca o takip dosyasında haciz istenemez. Alacaklı yeni takip başlatabilir veya yenileme talebinde bulunabilir. Borçlu, kendisine yenileme talebi tebliğ edildiğinde bunu dikkatle incelemeli ve gerekirse şikâyet yoluna başvurmalıdır. Sürenin dolduğunu ileri süren borçlu, icra mahkemesine şikâyet ederek dosyanın işlemden kaldırılması gerektiğini talep edebilir.

Sık Yapılan Hatalar

• Bir yıllık süreyi ödeme emrinin tebliğ tarihinden değil takip talebinden saymak,
• İtiraz sürecinde sürenin durduğunu bilmemek,
• Haciz talebini geri alıp süre içinde yenilememek,
• Yenileme harcını borçluya yükleyebileceğini sanmak,
• Taksit sözleşmesi ihlalinden sonra sürenin yeniden işlemeye başladığını unutmak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir alacaklı, ödeme emri tebliğ edildikten sonra borçlunun bir malı olmadığını düşünerek haciz talebinde bulunmaz. Aradan on üç ay geçer. Alacaklı haciz istediğinde, İİK m. 78 gereği haciz isteme hakkının düştüğü ve dosyanın işlemden kaldırıldığı ortaya çıkar. Alacaklı yenileme talebinde bulunur; yenileme talebi borçluya tebliğ edilir ve harç alacaklıya yüklenir. Oysa alacaklı sürenin dolmasından önce haciz talebinde bulunsaydı, bu maliyet ve zaman kaybı yaşanmayacaktı.

Sonuç

Haciz isteme hakkı, ödeme emrinin tebliğinden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır; itiraz, dava ve taksit dönemleri süreye sayılmaz. Süre geçerse dosya işlemden kaldırılır ve yenileme gerekir. Alacaklı ve borçlu için süre takibi önemli bir konudur. Haciz talebi ve süreler konusunda icra ve iflas hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim üzerinden bize telefon veya mesajla ulaşabilirsiniz.