Haczedilen Malın Satışı İçin Bir Yıllık Süre: Satış İsteme, Süre Uzaması ve Düşme Riski

İcra takibinde haciz koymak, alacaklı için sürecin ilk aşamasıdır; asıl amaç haczedilen malı satarak alacağı tahsil etmektir. Ancak haciz sonsuza kadar geçerli kalmaz: kanun, satış talep etme için süre koymuştur. Bu süreyi kaçıran alacaklı haczini kaybedebilir. 2021 tarihli 7343 sayılı Kanun bu konuda önemli düzenlemeler getirmiş ve süre kuralını yeniden düzenlemiştir. Bu yazıda haczedilen malın satışı için bir yıllık süreyi, uzama halini, masraf yükümlülüğünü ve taksit sözleşmesinin etkisini anlatıyoruz.

Satış İsteme Süresi

İİK m. 106’ya göre alacaklı veya borçlu, hacizden itibaren bir yıl içinde haczolunan malın satışını isteyebilir. Borçlunun üçüncü şahıslardaki alacağı da bu hükme tabidir. Yani haciz uygulandıktan sonra bir yıl içinde satış talep edilmelidir; aksi halde haciz düşer. Bu düzenleme, alacaklının haczi uzun süre etkin kullanmadan bekletmesini önlemek ve borçlunun malının sonsuza dek haciz altında kalmasına engel olmak için getirilmiştir. Süre haciz tarihinden başlar; birden fazla haciz varsa her haciz için ayrı hesaplanır.

Süre Uzaması

Bir yıllık süre içinde satışı istenip de artırma sonucu satışı gerçekleştirilemeyen mahcuz hakkındaki satış isteme süresi, satış isteyen alacaklı bakımından birinci fıkrada belirtilen sürenin sona ermesinden itibaren bir yıl daha uzar. Yani alacaklı süresi içinde satış talep etmişse ve satış (örneğin alıcı çıkmaması nedeniyle) gerçekleşmemişse, ikinci bir yıl süre kazanır. Bu, alacaklının satışı yeniden isteyebilmesi için ek bir imkân sağlar. Uygulamada satışın ilk artırmada gerçekleşmemesi, sık karşılaşılan bir durumdur.

Kıymet Takdiri ve Masrafların Yatırılması

Satış talebiyle birlikte kıymet takdiri ve satış giderlerinin tamamının peşin olarak yatırılması zorunludur. Kıymet takdiri, haczedilen malın değerinin bilirkişice belirlenmesidir; bu değer ihale bedelinin alt sınırını etkiler. Satış giderleri arasında bilirkişi ücreti, ilan masrafı, muhafaza gideri ve diğer işlem giderleri yer alır. Talep sırasında bu tutarlar yatırılmazsa satış talebi geçerli sayılmayabilir. Sicile kayıtlı motorlu kara araçları için muhafaza, kıymet takdiri ve satışa ilişkin özel usul de öngörülmüştür. Ayrıntı için acik artirma ile satis usulu ve kıymet takdirine itiraz yazılarına bakabilirsiniz.

Haciz Düşerse Ne Olur?

Bir yıllık süre içinde satış istenmezse haciz düşer. Bu, malın haciz altında olmaktan çıkması ve borçlunun mal üzerindeki tasarruf yetkisini geri kazanması anlamına gelir. Alacaklı ise alacağını kaybetmez; ancak haciz sırası ve rüçhan hakkı bakımından dezavantaj yaşar; çünkü sonradan haciz koyan diğer alacaklılar önceliği elde edebilir. Ayrıca alacaklı yeniden haciz talebinde bulunabilir; ancak yeni haciz tarihi esas alınır. Bu nedenle satış talebini süresinde yapmak önem taşır.

Taksit Sözleşmesi ve Süreler

İİK m. 111’e göre borçlu alacaklının satış talebinden evvel borcunu muntazam taksitlerle ödemeyi taahhüt eder ve birinci taksiti de derhal verirse icra muamelesi durur; ancak borçlunun yeterli miktarda malının haczedilmiş bulunması, her taksitin borcun dörtte biri miktarından aşağı olmaması, aydan aya verilmesi ve müddetin üç aydan fazla olmaması gibi şartlar aranır. Borçlu ile alacaklının borcun taksitlendirilmesi için icra dairesinde yapacakları sözleşmelerin devamı süresince 106. maddedeki süreler işlemez. Ancak bu sözleşmelerin toplam süresinin on yılı aşması halinde, aştığı tarihten itibaren süreler kaldığı yerden işlemeye başlar. Taksitlerden biri zamanında verilmezse icra muamelesi ve süreler kaldığı yerden devam eder. Ayrıntı için borcun taksitle ödenmesi taahhüdü madde 111 yazısına bakabilirsiniz.

Hangi Mallar İçin Geçerlidir?

Bu süre kuralı taşınır, taşınmaz ve alacak haczi için geçerlidir. Taşınmazlarda tapu kaydına şerh konulmuş olsa bile bir yıl içinde satış istenmezse haciz düşer. Banka hesabı ve maaş haczinde ise satış işlemi söz konusu olmadığından süre farklı işler; bunlarda üçüncü kişilere haciz ihbarnamesi gönderilir ve tahsilat yapılır. Bu nedenle satış isteme süresi özellikle mal haczinde önem taşır. Ayrıntı için taşınır mal haczi ve taşınmaz haczi ve tapu şerhi yazılarına bakabilirsiniz.

Alacaklının Stratejisi

Alacaklı, haciz koydurduğu malın satışının ekonomik olup olmadığını değerlendirmelidir. Değeri düşük veya satışı zor mallar için satış masrafları (bilirkişi, muhafaza, ilan) alacağın tahsil edilecek miktarını aşabilir. Bu durumda alacaklı, daha değerli varlıkların haczine yönelmelidir. Ayrıca birden fazla haciz olduğunda sıralama önemlidir; önce koyulan haciz, satış bedelinden öncelikli pay alır. Alacaklı bu nedenle süreleri takip etmeli ve satış talebini zamanında yapmalıdır. Sıra cetveli konusunda sıra cetveli nedir yazısına bakabilirsiniz.

Borçlunun Stratejisi

Borçlu açısından da satış isteme hakkı bulunur. Borçlu, borcunu ödemek için bir malını satmak ve daha yüksek bedelle satmak isterse, satış talebinde bulunabilir. Ayrıca alacaklı satış istemezse ve bir yıl geçerse haciz düşer; borçlu bu durumu icra dairesine bildirerek haczin kaldırılmasını talep edebilir. Borçlu, haciz düşmüş ise mal üzerindeki tasarruf yetkisini geri kazanır. Ancak alacaklı yeniden haciz koyabileceği için borçlunun ödeme planı yapması yararlıdır. Ayrıntı için hacizde kısmi kaldırma şartları yazısına bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Bir yıllık süreyi takip etmeyip haczin düşmesine sebep olmak,
• Satış talebinde kıymet takdiri ve giderleri peşin yatırmamak,
• Taksit sözleşmesi devam ederken sürelerin işlemeyeceğini bilmemek,
• Sicile kayıtlı araçlar için özel usulü göz ardı etmek,
• Haciz düştükten sonra rüçhan hakkını korumaya çalışmamak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Alacaklı, borçlunun aracına haciz koydurur ve haciz tarihinden başlayarak bir yıl içinde satış talep ederek kıymet takdiri ve giderleri yatırır. İlk artırmada alıcı çıkmaz; bu durumda süre bir yıl daha uzar ve alacaklı ikinci artırma talep eder. Başka bir olayda alacaklı süreyi kaçırır ve haciz düşer; borçlu aracı serbestçe devredebilir. Bu örnekler, süreyi takip etmenin alacaklı için önemini gösterir.

Sonuç

Haczedilen malın satışı için hacizden itibaren bir yıllık süre vardır; satış istenip gerçekleşmezse bir yıl daha uzar. Satış talebinde kıymet takdiri ve giderler peşin yatırılmalıdır; taksit sözleşmesi ise süreleri durdurur. Süreyi kaçırmak haczin düşmesine yol açar. İcra takibinizde haciz ve satış sürecini yönetmek için icra ve iflas hukuku kapsamında dosyanızı birlikte inceleyebiliriz. İletişim sayfamızdaki telefon numarasından veya mesajla ulaşabilirsiniz.