Hız İhlalinde Sürücü Belgesi Ne Zaman Geri Alınır? 30, 60 ve 90 Gün Süreleri ile İade Şartları

Hız aşımı cezası yalnızca cüzdanı etkilemez; belirli bir aşım düzeyinden sonra sürücünün ehliyeti de geri alınır. Bu durum özellikle mesleği sürücülük olanlar veya işe ulaşımı için araç kullanan kişiler bakımından ağır sonuçlar doğurur. Karayolları Trafik Kanunu’nun 51. maddesi, en yüksek üç hız aşımı kademesi için sürücü belgesi geri alma sürelerini açıkça belirlemiş; belgenin iadesi için de ceza borcunu ve bazı hallerde psikolojik değerlendirme şartını aramıştır. Bu yazıda söz konusu süreleri, iade şartlarını ve geri alma işlemine karşı izlenecek yolu anlatıyoruz.

Hangi Kademelerde Belge Geri Alınır?

KTK m. 51/2’deki hız aşımı tablosu iki gruba ayrılmıştır: yerleşim yeri içi (a bendi) ve yerleşim yeri dışı (b bendi). Her iki bentte de 7., 8. ve 9. alt bentler en yüksek aşım aralıklarını kapsar. Kanunun üçüncü ve dördüncü fıkraları şunu söyler:

• Yerleşim yeri içinde (a) bendinin 7. alt bendinin ihlali halinde (46-55 km/s aşım) her seferinde 30 gün,
• 8. alt bendin ihlali halinde (56-65 km/s aşım) her seferinde 60 gün,
• 9. alt bendin ihlali halinde (66 km/s ve üzeri aşım) her seferinde 90 gün,
• Yerleşim yeri dışında (b) bendinin 7. alt bendinin ihlali halinde (51-60 km/s aşım) 30 gün,
• 8. alt bendin ihlali halinde (61-70 km/s aşım) 60 gün,
• 9. alt bendin ihlali halinde (71 km/s ve üzeri aşım) 90 gün

süreyle sürücü belgeleri geri alınır. Görüldüğü gibi düşük ve orta kademelerde yalnızca idari para cezası uygulanırken, yüksek kademelerde para cezasına ek olarak belge geri alma yaptırımı devreye girer. “Her seferinde” ifadesi, aynı ihlalin tekrarında sürenin ayrı ayrı uygulanacağını gösterir.

Geri Alma İşlemini Kim Yapar?

Kanun, sürücü belgesi geri alma işlemlerinin 6. maddede sayılan görevliler tarafından gerçekleştirileceğini belirtir. 6. madde trafik zabıtasını ve genel zabıtayı düzenler. Trafik zabıtası, kural olarak trafik hizmetleriyle sınırlı görev yapar; genel zabıta ise trafik zabıtasının bulunmadığı veya yeterli olmadığı yerlerde sorumluluk bölgesine göre trafiği düzenlemeye ve trafik suçlarına el koymaya yetkilidir. Bu nedenle geri alma işleminin yetkili görevlice yapılıp yapılmadığı, işlemin hukuka uygunluğu yönünden incelenebilir.

Belgenin İadesi İçin Aranan Şartlar

Geri alma süresi dolduğunda belge otomatik olarak iade edilmez. Kanunun 51. maddesindeki şart şudur: bu madde kapsamında geri alınan sürücü belgelerinin iade edilebilmesi için bu Kanun kapsamında verilen idari para cezalarının tamamının tahsil edilmiş olması şarttır. Yani hız cezasının yanı sıra başka ihlallerden kalan trafik cezaları da belge iadesini engeller. Sürücü, geri alma süresi biterken geçmiş ceza borçlarını sorgulamalı ve bunları ödemelidir. Aksi halde süre dolmuş olsa bile belgesini alamaz ve bu dönemde araç kullanması mümkün olmaz.

Beşinci Geri Almada Psiko-Teknik Şartı

Kanun, sık ihlal yapan sürücüler için ek bir güvenlik mekanizması kurmuştur: bu madde kapsamında son ihlalin gerçekleştiği tarihten geriye doğru bir yıl içerisinde beşinci kez geri alınan sürücü belgeleri, geri alma süresi sonunda sürücünün psiko-teknik değerlendirmeden ve psikiyatri muayenesinden geçirilerek sürücü belgesi almasına mani hali olmadığının anlaşılması şartıyla iade edilir. Bu düzenleme, tekrar eden yüksek hızlı ihlalin sürücünün psikolojik uygunluğuna dair kuşku doğurduğunu kabul eder. Sağlık ve psikoteknik sürecinin ayrıntıları yönetmelikle belirlenir.

Belge Geri Almanın Kabahatler Kanunu ile İlişkisi

Kabahatler Kanunu m. 19, diğer kanunlarda kabahat karşılığında öngörülen ruhsat veya ehliyetin geri alınması gibi yaptırımlara ilişkin hükümlerin, ilgili kanunlarda bu Kanuna uygun değişiklik yapılıncaya kadar saklı olduğunu söyler. Bu nedenle sürücü belgesi geri alma, Kabahatler Kanunu’nun genel yaptırım türleri arasında sayılmayan, özel kanundan doğan bir idari tedbirdir. Bu ayrım, itiraz ve süre tartışmalarında önem taşır. Trafik cezasına karşı sulh ceza mahkemesine başvuru süresi kararın tebliğinden itibaren on beş gündür (KK m. 27/1); geri alma işleminin niteliği ve bu işlemle bağlantılı idari yargı yolu ise somut olaya göre belirlenmelidir. Bu konuda ehliyet geri alma ve iptali yazısı alkol ve uyuşturucu bakımından benzer tartışmayı ele alır.

Geri Alma Süresi Boyunca Araç Kullanmak

Geri alma süresi içinde araç kullanan kişi, KTK m. 36’daki yaptırımlara maruz kalır. Kanun, sürücü belgesi mahkemelerce veya Cumhuriyet savcılıklarınca ya da kanunda belirtilen yetkililerce geçici olarak ya da tedbiren geri alındığı halde motorlu araç kullananlara ağır idari para cezası öngörür. Ayrıca bu kişilerin araç kullanmasına izin veren işletene de tescil plakası üzerinden idari para cezası verilir. Bu sebeple geri alma süresi bitmeden ve belge iade edilmeden araç kullanmak, ilk cezadan çok daha ağır sonuçlar doğurabilir. Ayrıntı için ehliyetsiz araç kullanma ve araç sahibine plaka cezası yazısına bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Geri alma süresi dolunca belgenin kendiliğinden iade edileceğini sanmak,
• Ödenmemiş eski trafik cezalarını kontrol etmemek,
• Belge geri alındıktan sonra “kısa mesafe” diyerek araç kullanmak,
• Kararın tebliğ tarihini not etmeyip başvuru süresini kaçırmak,
• Bir yıl içindeki geri alma sayısını takip etmemek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir sürücü, yerleşim yeri dışında ölçülen hıza göre 61-70 km/s aşımı kademesinden ceza alır ve ehliyeti 60 gün süreyle geri alınır. Süre sonunda belgesini almak için başvurduğunda, önceki aylardan ödenmemiş bir park cezası borcu bulunduğu görülür. Belge, tüm idari para cezaları tahsil edilene kadar iade edilmez. Sürücü, borcu ödedikten sonra belgesini teslim alır.

Sonuç

Hız ihlalinde belge geri alma, yalnızca en yüksek üç kademede ve 30, 60 veya 90 gün gibi sabit sürelerle uygulanır. İade için tüm idari para cezalarının ödenmiş olması gerekir; bir yılda beşinci geri almada ise psikiyatri muayenesi devreye girer. Elinizdeki geri alma işleminin hukuka uygunluğunu incelemek ve süresi içinde başvuru yapmak için idare hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim üzerinden bize ulaşabilirsiniz.