İdari Gözetime Alternatif Yükümlülükler Nelerdir? Adreste İkamet, Bildirim, Teminat ve Elektronik İzleme

Sınır dışı edilecek her yabancının geri gönderme merkezinde tutulması hem kişi özgürlüğü hem de idari maliyet bakımından sorunludur. Bu nedenle 2019’da yapılan bir kanun değişikliğiyle idari gözetime alternatif yükümlülükler sistemi getirilmiştir. Bu sistem, idarenin yabancıyı izleyebilmesini sağlarken kişinin tutulmadan hukuki sürecini sürdürebilmesine imkân tanır. Yükümlülüklerin ne olduğu, kimlere uygulandığı ve nasıl itiraz edilebileceği çoğu yabancı ve yakını tarafından bilinmez. Bu yazıda YUKK m. 57/A’yı ayrıntılı anlatıyoruz.

İdari Gözetim ve Alternatifin İlişkisi

YUKK m. 57/2’ye göre hakkında sınır dışı etme kararı alınanlardan; kaçma ve kaybolma riski bulunan, Türkiye’ye giriş veya çıkış kurallarını ihlal eden, sahte ya da asılsız belge kullanan, kabul edilebilir bir mazereti olmaksızın Türkiye’den çıkmaları için tanınan sürede çıkmayan, kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlar hakkında valilik tarafından idari gözetim kararı alınır ya da m. 57/A uyarınca idari gözetime alternatif yükümlülükler getirilir. Yani idari gözetim ile alternatif yükümlülükler, aynı grup için idarenin tercih edebileceği iki yöntemdir. İdari gözetimin devamında zaruret görülmeyenlere de alternatif yükümlülükler getirilir (m. 57/4).

Sayılan Yükümlülükler

YUKK m. 57/A/1’e göre alternatif yükümlülükler şunlardır: (a) belirli adreste ikamet etme; (b) bildirimde bulunma; (c) aile temelli geri dönüş; (ç) geri dönüş danışmanlığı; (d) kamu yararına hizmetlerde gönüllülük esasıyla görev alma; (e) teminat; (f) elektronik izleme. Bu yükümlülüklerden bir ya da birkaçı birlikte getirilebilir. Seçim, yabancının durumuna, kaçma riskine ve kamu düzeni bakımından oluşturduğu tehdide göre yapılır. Her birinin uygulama biçimi Bakanlıkça düzenlenir (m. 57/A/8).

Belirli Adreste İkamet ve Bildirim

Belirli adreste ikamet etme yükümlülüğü, yabancının idarece belirlenen adreste kalmasını gerektirir. Bildirimde bulunma ise belirli aralıklarla, örneğin haftada bir veya belirli günlerde, kolluk birimine veya göç idaresine giderek imza atma gibi bir uygulamadır. Bu yükümlülükler, kişinin gözetim altında tutulmadan idarenin erişimine açık kalmasını sağlar. Bildirim yükümlülüğünü yerine getirmemek, yükümlülükleri ihlal sayılır. Yabancı bu yükümlülüklere uyarken çalışma, eğitim ve aile durumunu idareye bildirerek uygun düzenleme talep edebilir.

Aile Temelli Geri Dönüş ve Danışmanlık

Aile temelli geri dönüş, yabancının ailesiyle birlikte ülkesine dönüş sürecinin planlandığı bir yöntemdir. Geri dönüş danışmanlığı ise yabancıya, dönüş sürecinde bilgi ve destek sağlayan bir hizmettir. Bu yükümlülükler, cezalandırıcı değil, yönlendirici niteliktedir ve gönüllü geri dönüşü teşvik eder. Gönüllü geri dönüş için ayni veya nakdi destek imkânı da vardır (m. 60/A). Bu konuda gönüllü geri dönüş ve uyum danışmanlığı yazısına bakabilirsiniz.

Gönüllülük Esaslı Kamu Yararına Hizmet

Kamu yararına hizmetlerde gönüllülük esasıyla görev alma, yabancının toplum yararına faaliyetlerde yer almasını ifade eder. Kanun bunu “gönüllülük esasıyla” nitelediğinden, yabancının rızasına dayanmalıdır. Bu yükümlülük, yabancının bekleme sürecinde topluma katkı sağlamasını mümkün kılar. Ancak bu hizmet, çalışma izni gerektiren bir işte çalışma anlamına gelmez; niteliği gönüllü hizmettir.

Teminat

Teminat, yabancının Türkiye’den çıkışının güvence altına alınması için alınan bir tutardır. Yabancıya teminat yükümlülüğü getirilmesi ve yabancının teminat süresi içerisinde mücbir sebepler ve mahkeme sürecinin sona ermemesi hâlleri saklı kalmak kaydıyla Türkiye’den çıkmaması durumunda teminat Hazineye irat kaydedilir (m. 57/A/7). Bu nedenle teminat yükümlülüğü getirilen yabancı, çıkışını süresinde yapmalı ve mücbir sebep veya devam eden mahkeme süreci varsa bunu belgelemelidir. Teminatın tutarı ve şekli Bakanlıkça belirlenen usule göre uygulanır.

Elektronik İzleme

Elektronik izleme, yabancının bir cihaz aracılığıyla takip edilmesini ifade eder. Elektronik izleme yükümlülüğüne tabi tutulan yabancı veya yasal temsilcisi ya da avukatı, bu karara karşı sulh ceza hâkimine başvurabilir. Başvuru yabancının tabi tutulduğu idari yükümlülüğü durdurmaz. Sulh ceza hâkimi incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır ve kararı kesindir (m. 57/A/5). Bu nedenle itiraz süresi kısa ve sonuç kesin olduğundan, başvuru gerekçeli ve belgeli yapılmalıdır. Elektronik izleme yüküne karşı yargı yolu için idari gözetim itirazlarına ilişkin idari gözetim kararına itiraz yazısı yol gösterir.

Süre Sınırı ve Tebliğ

Yabancıya birinci fıkradaki yükümlülüklerden bir ya da birkaçının getirilmesi durumunda, bu süre yirmi dört ayı geçemez (m. 57/A/2). Alternatif yükümlülüklere tabi tutulduğu, yabancıya veya yasal temsilcisine ya da avukatına gerekçeleri ile birlikte tebliğ edilir. Yabancı bir avukat tarafından temsil edilmiyorsa kendisi veya yasal temsilcisi, kararın sonucu, itiraz usulleri ve süreleri hakkında bilgilendirilir (m. 57/A/4). Bu bilgilendirme, kişinin hak arama imkânlarını bilmesini sağlar.

Zorunlu Alternatif Yükümlülük

57. maddenin ikinci fıkrası kapsamında olup da idari gözetim altına alınmayan yabancılara, birinci fıkrada sayılan yükümlülüklerden birinin ya da birkaçının getirilmesi zorunludur (m. 57/A/3). Yani sınır dışı kararı alınan ve riskli görülen yabancı gözetim altına alınmıyorsa, mutlaka bir alternatif yükümlülük uygulanır. Bu, idarenin denetimini sürdürmesini sağlayan bir kuraldır.

Yükümlülüklere Uymamanın Sonuçları

İdari gözetime alternatif yükümlülüklere uymayan yabancılar idari gözetim altına alınabilir (m. 57/A/6). Ayrıca 57/A maddesinin birinci fıkrasının (a), (b), (c), (ç), (d) ve (f) bentlerinde yer alan yükümlülüklere uymayanlara idari para cezası uygulanabilir (m. 102/1-e). Bu nedenle yükümlülüklere uyum, hem özgürlüğün korunması hem de cezalardan kaçınılması için önem taşır. Yükümlülüklerin uygulanmasında yaşanan güçlükler (hastalık, iş, mücbir sebepler) idareye zamanında ve belgeli bildirilmelidir.

Geri Gönderme Merkezi ile Karşılaştırma

Alternatif yükümlülükler, geri gönderme merkezlerindeki gözetime göre daha az kısıtlayıcıdır. Geri gönderme merkezlerinde haklar ve koşullar için geri gönderme merkezinde yabancının hakları yazısına bakabilirsiniz. Alternatif yükümlülük sisteminin amacı, gözetimin son çare olmasını ve yabancının hukuki sürecini özgür şekilde yürütmesini sağlamaktır.

Sık Yapılan Hatalar

• Bildirim yükümlülüğünü mazeretsiz kaçırmak,
• Elektronik izleme kararına karşı beş günlük itiraz fırsatını değerlendirmemek,
• Teminat süresi içinde çıkış yapmayıp mücbir sebebi belgelememek,
• Belirli adresi izinsiz değiştirmek,
• Yükümlülük süresinin yirmi dört ayı geçemeyeceğini bilmemek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Sınır dışı kararı alınan bir yabancı hakkında idari gözetim yerine belirli adreste ikamet ve haftalık bildirim yükümlülüğü getirilir. Yabancı, bir hafta hastalık nedeniyle bildirimde bulunamadığını doktor raporuyla belgeler ve idareyi zamanında bilgilendirir. Bu sayede yükümlülük ihlali sayılmaz. Sınır dışı kararına karşı da yargı yoluna başvurarak hukuki sürecini sürdürür.

Sonuç

İdari gözetime alternatif yükümlülükler, kişi özgürlüğüne daha az müdahale eden ve süresi yirmi dört ayla sınırlı bir sistemdir. Yükümlülüklere uyum ve itiraz yollarının bilinmesi önemlidir. Bu süreçle karşılaşıyorsanız yabancılar hukuku alanında dosyanızı birlikte değerlendirebiliriz. İletişim sayfamızdan bize telefonla veya mesajla ulaşabilirsiniz.