Yabancı Davacıdan Teminat İstenir mi? Dava ve İcra Takibinde Yabancıların Teminat Yükümlülüğü

Türkiye’de alacağını tahsil etmek isteyen yabancı bir şirket ya da Türk mahkemesinde dava açmak zorunda kalan yabancı bir birey, dava açtığında beklenmedik bir talep ile karşılaşabilir: mahkeme teminat gösterilmesini isteyebilir. Bu talep, haksız çıkması hâlinde karşı tarafın yargılama giderlerinin ve zararının karşılanacağının güvencesidir. MÖHUK m. 48 bu konuyu düzenler ve karşılıklılık ilkesine göre muafiyet imkânı tanır. Bu yazıda teminat yükümlülüğünün nedenini, kapsamını ve muafiyetini anlatıyoruz.

Teminat Yükümlülüğünün Nedeni

Türk mahkemesinde dava açan yabancının yargılama sonunda haksız çıkması hâlinde, karşı tarafa ödenecek yargılama giderleri ve tazminatın tahsili yabancının Türkiye’de mal varlığı yoksa zorlaşabilir. Teminat, bu riski önlemek için istenir. MÖHUK m. 48/1’e göre Türk mahkemesinde dava açan, davaya katılan veya icra takibinde bulunan yabancı gerçek ve tüzel kişiler, yargılama ve takip giderleriyle karşı tarafın zarar ve ziyanını karşılamak üzere mahkemenin belirleyeceği teminatı göstermek zorundadır. Bu hüküm, yabancıya karşı ayrımcı bir yaklaşım olarak değil, sınır ötesi tahsil zorluğuna karşı bir güvence olarak anlaşılmalıdır.

Kapsam: Kimler Teminat Gösterir?

Hüküm hem gerçek hem tüzel kişi yabancıları kapsar. Dava açan yabancı, davaya katılan yabancı (örneğin müdahil) ve icra takibinde bulunan yabancı teminat gösterme yükümlülüğü altındadır. Davalı olan yabancıdan teminat istenmez; çünkü davalı kendi rızasıyla yargılamaya girmemiştir. Ayrıca yabancı tüzel kişinin Türkiye’deki şubesi veya Türk hukukuna göre kurulmuş şirketi yabancı sayılmaz; bu nedenle şirketin gerçek statüsü incelenmelidir. Yabancıların dava açma ehliyeti hakkında ayrıntı için yabancının Türkiye’de dava açma ehliyeti yazısına bakabilirsiniz.

Teminat Miktarı ve Şekli

Teminatın miktarı, mahkemenin belirleyeceği tutardır. Mahkeme; dava değerini, beklenen yargılama giderlerini, vekâlet ücretini ve karşı tarafın olası zararını dikkate alarak bir tutar belirler. Teminat nakit olarak, banka teminat mektubu veya kanunun kabul ettiği diğer güvenceler biçiminde gösterilebilir. Mahkeme belirli bir süre vererek teminatın yatırılmasını ister; süresinde yatırılmazsa davanın açılmamış sayılması gibi sonuçlar doğabilir. Bu nedenle teminat kararını süresi içinde yerine getirmek çok önemlidir.

Karşılıklılık Esasına Göre Muafiyet

MÖHUK m. 48/2’ye göre mahkeme, dava açanı, davaya katılanı veya icra takibi yapanı karşılıklılık esasına göre teminattan muaf tutar. Yani yabancının vatandaşı olduğu ülkede Türk vatandaşlarından benzer teminat alınmıyorsa, Türkiye’de de yabancıdan teminat alınmaz. Karşılıklılığın ispatı için o ülkenin hukukundan veya uygulamasından belge sunulabilir; bazı ülkelerle yapılan anlaşmalar veya Adalet Bakanlığının yazıları bu konuda yol gösterir. Karşılıklılık, kanun hükmüne veya fiilî uygulamaya dayanabilir.

Vatansız ve Mülteciler

Vatansız kişiler ve mülteciler bakımından karşılıklılık şartı özel düzenlemelerle etkilenebilir. Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, vatansız kişi kimlik belgesi sahiplerini ve uluslararası koruma statüsü sahiplerini yabancılarla ilgili işlemlerde aranan karşılıklılık şartından muaf tutar. Bu nedenle bu kişilerin teminat yükümlülüğü değerlendirilirken ilgili hükümler de dikkate alınmalıdır. Vatansız kişi hakları için vatansız kişi kimlik belgesi ve haklar yazısına göz atabilirsiniz.

Adli Yardım ile İlişkisi

Ekonomik durumu yetersiz olan yabancılar için adli yardım imkânı bulunabilir. Adli yardım, yargılama giderlerinin geçici olarak karşılanmasını sağlar ve teminat konusunda da değerlendirmeye etki edebilir. Yabancıların adli yardım ve tercüman hakları için adli yardım ve tercüman hakkı yabancılar için yazısı yararlıdır.

İtiraz ve Muafiyet Talebi

Teminat kararına karşı, muafiyet şartlarının bulunduğunu düşünen taraf mahkemeye muafiyet talebinde bulunabilir. Talepte yabancının uyruğu, karşılıklılığın varlığına ilişkin belgeler ve gerekiyorsa Adalet Bakanlığından alınan yazılar sunulur. Karşı taraf ise teminatın istenmesi için gereken şartların bulunduğunu ileri sürebilir. Mahkemenin bu konudaki kararı, duruşma öncesinde verilen ara karar niteliğindedir.

Uygulamada Dikkat Edilecek Noktalar

Yabancı davacı, dava açmadan önce teminat ihtimalini hesaba katmalı ve muafiyet için belgeleri hazırlamalıdır. Teminat kararı verildiğinde, süresinde yerine getirilmemesi halinde davanın etkilenebileceği unutulmamalıdır. İcra takibinde de aynı şekilde teminat ihtimali olduğundan, alacaklı yabancı, takip masraflarını önceden planlamalıdır. Yabancıların Türkiye’de icra takibine maruz kalması durumu için yabancı uyruklu kişinin Türkiye’de icra takibine maruz kalması yazısına bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Teminat kararına süresinde uymamak,
• Karşılıklılık belgelerini hazırlamadan muafiyet iddia etmek,
• Şirketin yabancı olup olmadığını incelememek,
• Davalı yabancıdan da teminat istenebileceğini sanmak,
• Adli yardım ile teminat muafiyetini karıştırmak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Yabancı bir şirket, Türkiye’deki bir borçluya karşı alacak davası açar. Mahkeme, yargılama giderlerini ve olası zararı karşılamak üzere teminat gösterilmesini ister. Şirket, kendi ülkesinde Türk vatandaşlarından benzer teminat alınmadığını belgelerle gösterir. Mahkeme karşılıklılık esasına göre teminattan muaf tutar ve dava teminatsız devam eder.

Teminatın İadesi

Dava sonunda yabancı davacı haklı çıkarsa, gösterdiği teminat iade edilir. Haksız çıkması hâlinde ise karşı tarafın yargılama giderleri ve hükmedilen zararı teminattan karşılanır. Teminatın iadesi için mahkemeye başvurulması ve kararın kesinleşmesinin beklenmesi gerekir. Banka teminat mektubu kullanılmışsa, mektubun iadesi ilgili bankaya bildirilmelidir. Bu süreçte kur farkı veya faiz kaybı gibi maliyetler de planlanmalıdır.

Teminat İstemine Karşı Savunma Yolları

Yabancı davacı, teminat isteminin yerinde olmadığını düşünüyorsa itiraz edebilir. Örneğin kendisinin aslında Türk hukuku kapsamında kurulmuş bir şirket olduğunu, Türkiye’de yeterli malvarlığı bulunduğunu veya karşılıklılığın mevcut olduğunu ispat ederek muafiyet talep edebilir. Mahkeme takdir yetkisini kullanırken bu hususları değerlendirir. Belgelerin eksiksiz ve onaylı sunulması, muafiyet ihtimalini artırır.

Sonuç

Yabancı davacı ve icra takibi yapan yabancı kural olarak teminat göstermek zorundadır; karşılıklılık esasına göre muafiyet mümkündür. Teminat kararına süresinde uymak ve muafiyet belgelerini hazırlamak önemlidir. Türkiye’de dava veya takip planlayan yabancılar için yabancılar hukuku alanında dosyayı birlikte değerlendirebiliriz. İletişim sayfamızdan bize telefonla veya mesajla ulaşabilirsiniz.