İdari Sözleşmelerden Doğan Uyuşmazlıklar Hangi Mahkemede Görülür? İYUK m. 2/1-c

Bir belediyeyle yapılan çöp toplama sözleşmesi, bir kamu kurumuyla yapılan yemek hizmeti sözleşmesi veya bir imtiyaz sözleşmesi çoğu zaman uzun süreli ve yüksek bedelli işlerdir. Bu sözleşmelerde fiyat farkı, süre uzatımı, cezai şart, fesih veya teminat uyuşmazlıkları çıktığında, dava hangi mahkemede açılacaktır? Bu sorunun cevabı, sözleşmenin idari sözleşme niteliği taşıyıp taşımadığına bağlıdır. Yanlış mahkemede açılan dava, zaman kaybına ve bazen hak kaybına yol açar. Bu yazıda idari sözleşmelerden doğan uyuşmazlıklarda idari yargının görevini, tahkim istisnasını ve dava yolunu anlatıyoruz.

Kanundaki Düzenleme

2577 sayılı İYUK m. 2/1-c’ye göre idari dava türlerinden biri, tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalardır. Bu hüküm iki şeyi belirler: birincisi, uyuşmazlığın konusu kamu hizmetinin yürütülmesi için yapılan idari sözleşme olmalıdır. İkincisi, tahkim yolu öngörülmüş imtiyaz sözleşmeleri kapsam dışıdır. Dolayısıyla her kamu sözleşmesi bu hükme girmez.

İdari Sözleşmenin Ölçütleri

İdari sözleşme, idarenin bir tarafı oluşturduğu ve kamu hizmetinin yürütülmesine ilişkin olarak yapılan sözleşmedir. Ölçüt olarak genellikle şunlar aranır: sözleşmenin taraflarından birinin idare olması, sözleşmenin kamu hizmetinin yürütülmesiyle ilgili olması ve sözleşmede idareye kamu gücü yetkisi tanıyan hükümlerin bulunması. Uygulamada sözleşmeye “idari şartname” eklenmesi ve mevzuatın bu tür sözleşmeleri idari sözleşme olarak nitelemesi de önemli göstergelerdir. Örneğin belirli kamu hizmetlerinin özel kişilere gördürülmesi, kamu kurumlarına yapılan hizmet alımları ve yapım işleri bu niteliği taşıyabilir. Ancak sözleşmenin adı tek başına belirleyici değildir; içeriği ve amacı incelenir.

Özel Hukuk Sözleşmelerinden Farkı

İdarenin taraf olduğu her sözleşme idari sözleşme sayılmaz. İdarenin taşınmaz kiralaması, mal alımı veya kamu yararı bakımından doğrudan kamu hizmetiyle ilgisi bulunmayan işlemleri özel hukuk sözleşmesi olarak nitelendirilebilir. Bu sözleşmelerden doğan uyuşmazlıklar kural olarak adli yargıda görülür. Örneğin bir idarenin taşınmazını kiralaması adli yargıda çözülecek bir kira uyuşmazlığı olabilir. Bu nedenle davayı açmadan önce sözleşmenin niteliği belirlenmeli, görevli yargı kolu doğru tespit edilmelidir. Kamu taşınmazlarının ihale yoluyla kiralanması konusunda bilgi için Devlet İhale Kanunu ile ilgili yazılarımıza bakabilirsiniz.

Davanın Niteliği

İdari sözleşmeden doğan davalar, taraflar arasındaki hak ve borçlara ilişkin tam yargı niteliği taşır. Yüklenici; alacak, fiyat farkı, tazminat veya teminatın iadesi taleplerini, idare ise cezai şart ve zarar taleplerini bu davalarda ileri sürer. Bu davalarda mahkeme, sözleşme hükümlerini, ilgili mevzuatı ve şartnameleri birlikte değerlendirir. Bilirkişi incelemesi çoğu zaman gereklidir; özellikle hakediş hesapları ve gecikme cezaları teknik konular oluşturur.

Yetkili Mahkeme ve Süre

İdari sözleşme uyuşmazlıklarında yetkili mahkeme İYUK’un yetki kurallarına göre belirlenir. Dava süresi konusunda İYUK m. 7 genel kural olarak idare mahkemelerinde altmış gündür. İdarenin işlemlerinden doğan zararlarda İYUK m. 12, idari eylemlerden doğan zararlarda ise m. 13 dava öncesi başvuru şartını düzenler. Sözleşmeden doğan uyuşmazlıkta uygulanacak süre ve dava öncesi başvuru şartı, davanın konusuna göre değişebilir; bu nedenle sürenin başlangıcı, sözleşme hükümleri ve ilgili mevzuata bakılarak belirlenmelidir. Süreler için idari yargıda dava açma süresi yazısına, yetki için ise idari davada yetkili mahkeme yazısına bakabilirsiniz.

İhale Süreci ve Sözleşme Aşaması

Kamu ihalelerinde uyuşmazlıklar iki aşamada ortaya çıkar. İhale sürecine ilişkin itirazlar, şikâyet ve itirazen şikâyet yollarıyla Kamu İhale Kurumu nezdinde incelenir; ardından idari yargı yolu açıktır. Sözleşmenin imzalanmasından sonraki uygulama uyuşmazlıkları ise sözleşmeden doğan uyuşmazlıklardır. Bu iki aşama birbirinden ayrı hukuki süreçlerdir: ihale kararına karşı açılan iptal davasıyla sözleşmenin uygulanmasından doğan alacak davası farklı mahkemelerde veya farklı usullerle görülebilir. İhale sürecinin ayrıntıları için kamu ihale mevzuatına ilişkin diğer yazılarımızı inceleyebilirsiniz.

Tahkim İstisnası

İYUK m. 2/1-c, tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıkları kapsam dışında tutar. Bu, imtiyaz sözleşmelerinde tarafların uyuşmazlıkları tahkim yoluyla çözmeyi kabul edebilmesi anlamına gelir. Tahkim şartı bulunan sözleşmelerde idari yargıya dava açmak yerine tahkim yoluna başvurmak gerekir. Tahkim şartının geçerliliği ve kapsamı sözleşme metnine ve ilgili mevzuata göre değerlendirilir. Sözleşmede tahkim şartı olup olmadığı, dava açmadan önce mutlaka kontrol edilmelidir.

Sözleşmenin Feshi ve İdarenin Yetkileri

İdari sözleşmelerde idare, kamu yararı gerektirdiğinde sözleşmeyi tek yanlı olarak yönlendirme veya feshetme yetkisine sahip olabilir. Bu yetkiler mevzuatta ve sözleşmede düzenlenir. Sözleşmenin idare tarafından feshi, aynı zamanda bir idari işlem niteliği taşıyabilir ve iptal davasına konu olabilir. Yüklenici, feshin haksız olduğunu düşünüyorsa, feshe karşı iptal davası ve doğan zararlar için tam yargı davası açabilir. Bu ikili yapı, hangi talebin hangi dava türüyle ileri sürüleceğini belirlemeyi zorunlu kılar.

Delil ve Belgeler

İdari sözleşme davalarında sözleşme ve ekleri, şartnameler, hakediş raporları, yazışmalar, ihtar ve bildirimler, teminat mektupları, iş programları ve bilirkişi raporları önemlidir. Sözleşmenin uygulanması sırasında yapılan yazışmaların düzenli saklanması, ileride çıkacak uyuşmazlıkta ispat kolaylığı sağlar. Özellikle süre uzatımı ve ek iş taleplerinin yazılı yapılması gerekir.

Sık Yapılan Hatalar

• Sözleşmenin niteliğini incelemeden dava açmak,
• Tahkim şartının bulunup bulunmadığını kontrol etmemek,
• Uygulama sırasındaki yazışmaları saklamamak,
• İdarenin fesih işlemini iptal davası yönünden değerlendirmemek,
• Sürelere dikkat etmemek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir yüklenici, bir kamu kurumuyla yaptığı hizmet alımı sözleşmesinde idare tarafından fesih ve teminat gelir kaydı ile karşılaşır. Yüklenici önce sözleşmenin idari nitelikte olup olmadığını ve tahkim şartı bulunup bulunmadığını kontrol eder. Sözleşme kamu hizmetinin yürütülmesine ilişkin idari sözleşme niteliğinde olduğundan idari yargıda dava açar; fesih işlemine karşı iptal, teminat ve zarar için ise tazminat talebinde bulunur.

Sonuç

Kamu hizmetinin yürütülmesi için yapılan idari sözleşmelerden doğan uyuşmazlıklar idari yargıda görülür; tahkim yolu öngörülen imtiyaz sözleşmeleri ise kapsam dışındadır. Sözleşmenin niteliği, süre ve dava öncesi başvuru şartları dava öncesinde dikkatle değerlendirilmelidir. Kamu sözleşmenizden doğan uyuşmazlık için idare hukuku kapsamında dosyanızı birlikte inceleyebiliriz. İletişim sayfasındaki telefon numarasından veya mesajla ulaşabilirsiniz.