İdari Yargıda Dava Açma Süresi: Altmış ve Otuz Gün, Tatil Günleri ve Adli Tatil (İYUK 7-8)

İdari yargıda haklar ancak süresi içinde kullanılabilir. Dava açma süresi, kanunun en katı süreleri arasındadır ve kaçırıldığında dava, esasa girilmeden reddedilir. İdari işlemin hukuka aykırı olması, süre geçirildiğinde sonuç vermez. Bu nedenle sürenin ne kadar olduğunu, ne zaman başladığını ve tatil günlerinden nasıl etkilendiğini bilmek büyük önem taşır. İYUK m. 7 ve 8, dava açma süresi ve süre hesabına ilişkin genel esasları düzenler. Bu yazıda bu kuralları örneklerle anlatıyoruz.

Dava Açma Süresi

İYUK m. 7/1’e göre dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış, vergi mahkemelerinde otuz gündür. Altmış günlük süre genel idari işlemler için geçerlidir; örneğin kamu görevlisi işlemleri, imar işlemleri, ruhsat iptalleri ve idari para cezaları gibi. Vergi mahkemelerinde ise süre otuz gündür ve vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlere ilişkin uyuşmazlıklara uygulanır. Bazı özel kanunlar farklı süre öngörür; örneğin ihale, kamulaştırma veya yabancılar hukukundaki bazı işlemler için özel süreler bulunabilir. Bu nedenle uyuşmazlığa uygulanacak özel kanun hükümleri de ayrıca kontrol edilmelidir.

Sürenin Başlangıcı

İYUK m. 7/2’ye göre süreler, idari uyuşmazlıklarda yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. Vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezalarından doğan uyuşmazlıklarda başlangıç anı, vergi türüne göre farklılık gösterir: tahakkuku tahsile bağlı vergilerde tahsilatın, tebliğ yapılan hallerde veya tebliğ yerine geçen işlemlerde tebliğin, tevkif yoluyla alınan vergilerde istihkak sahiplerine ödemenin, tescile bağlı vergilerde tescilin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. İdarenin dava açması gereken konularda ise ilgili merci veya komisyon kararının idareye geldiği tarihi izleyen günden başlar. Yazılı bildirim yapılmamışsa veya işlem başka yollarla öğrenilmişse süre öğrenme tarihinden başlar; ancak bu halde öğrenme tarihinin ispatı önem kazanır.

İlan ve Düzenleyici İşlemler

Adresleri belli olmayanlara özel kanunlarındaki hükümlere göre ilan yoluyla bildirim yapılan hallerde, özel kanununda aksine bir hüküm bulunmadıkça süre, son ilan tarihini izleyen günden itibaren on beş gün sonra işlemeye başlar (m. 7/3). İlanı gereken düzenleyici işlemlerde ise dava süresi, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar. Ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilir; düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması, bu düzenlemeye dayalı işlemin iptaline engel olmaz (m. 7/4). Yani yönetmelik ilan edildiğinde süre içinde dava açılmadıysa bile, o yönetmeliğe dayanılarak yapılan somut işleme karşı süresinde dava açılabilir.

Süre Hesabının Genel Esasları

İYUK m. 8’e göre süreler, tebliğ, yayın veya ilan tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlar. Tebliğ günü sayılmaz; örneğin 10 Mart’ta tebliğ edilen bir işlem için altmış günlük süre 11 Mart’tan itibaren başlar. Tatil günleri sürelere dahildir; yani hafta sonları ve resmi tatiller de süre içinde sayılır. Ancak sürenin son günü tatil gününe rastlarsa, süre tatil gününü izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar. Örneğin son gün Pazar ise süre Pazartesi günü çalışma saati sonuna kadar devam eder. Bu düzenlemenin kısa süreli uzatma niteliği vardır ve diğer tatil günlerine de uygulanır.

Adli Tatil (Çalışmaya Ara Verme)

Bu Kanunda yazılı sürelerin bitmesi çalışmaya ara verme zamanına rastlarsa, bu süreler, ara vermenin sona erdiği günü izleyen tarihten itibaren yedi gün uzamış sayılır (m. 8/3). Adli tatil, her yıl belirli tarihler arasında yargı faaliyetlerine verilen ara dönemidir. Adli tatile rastlayan süreler ara vermenin bitiminden sonra yedi gün uzar. Adli tatilde de yürütmenin durdurulması gibi acil işler görülebilir; ancak dava açma süresinin uzaması için sürenin bitiminin tatil dönemine rastlaması gerekir.

İdareye Başvurmanın Süreye Etkisi

İdari işlem hakkında dava açmadan önce üst makama başvurulabilir; bu başvuru işlemeye başlamış olan idari dava açma süresini durdurur (m. 11/1). İdare otuz gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır. İsteğin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması halinde dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvurma tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır (m. 11/3). Yani başvuru yapıldığı gün kalan süre korunur. Ayrıca doğrudan idareden bir işlem veya eylem talep edilmiş ve otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır; ilgililer otuz günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde dava açabilir (m. 10).

Görevsiz Yargı Yerine Başvuru

Çözümlenmesi idari yargının görevine girdiği halde adli yargı yerlerine açılmış bulunan davaların görev noktasından reddi halinde, bu kararların kesinleşmesini izleyen günden itibaren otuz gün içinde görevli mahkemede dava açılabilir; görevsiz yargı merciine başvurma tarihi, idari yargıya başvurma tarihi olarak kabul edilir (m. 9/1). Yanlış mahkemede dava açmak bu nedenle tamamen hak kaybına yol açmaz; ancak kararın kesinleşmesini izleyen otuz günlük süre içinde doğru mahkemeye başvurmak gerekir.

Sürenin Kaçırılması

Dava açma süresi geçirildikten sonra açılan dava, ilk inceleme aşamasında süre aşımı nedeniyle reddedilir. Bu ret, işlemin hukuka uygun olduğu anlamına gelmez; yalnızca dava hakkının süresinde kullanılmadığını gösterir. Süre aşımı nedeniyle işlemin kesinleşmesi, ancak işlem hükümsüz sayılan çok ağır hukuka aykırılıklarda (yok hükmünde işlem) tartışma konusu olur. Bu nedenle süre kaçırılmamalıdır.

Sık Yapılan Hatalar

• Süreyi tebliğ gününden başlatıp bir gün eksik hesaplamak,
• Tatil günlerinin sürelere dahil olduğunu unutmak,
• Vergi mahkemesinde altmış gün sanmak,
• İdareye başvurunun süreyi durdurduğunu bilmeyip başvuru tarihini belgelememek,
• Adli yargıda açılan davanın süreyi koruduğunu sanıp kesinleşme sonrası otuz günü kaçırmak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir işletmeye ait iş yeri açma ve çalışma ruhsatının iptaline ilişkin işlem, işletmeye 15 Ocak’ta yazılı olarak tebliğ edilir. Altmış günlük dava açma süresi 16 Ocak’tan itibaren işlemeye başlar. Sürenin son günü bir Pazar gününe rastladığı için süre izleyen Pazartesi günü çalışma saati bitimine kadar uzar. İşletme sürenin son iş gününde dilekçesini idare mahkemesine verir ve dava süresinde açılmış sayılır.

Sonuç

İdari yargıda dava açma süresi idare mahkemelerinde altmış, vergi mahkemelerinde otuz gündür; süre tebliği izleyen günden başlar, tatil günleri dahildir ve tatile rastlayan son gün uzar. İdareye başvuru süreyi durdurabilir. Sürenin doğru hesaplanması hak kaybını önler. İdari işleminiz için süre ve dava planlaması yapmak isterseniz idare hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim üzerinden bize ulaşabilirsiniz.