Mala zarar vermede 4 ay-3 yıl hapis veya adli para cezası, kamu malında 1-4 yıl, yakarak işlemede artırım, şikâyet süresi, uzlaştırma ve etkin pişmanlık.
Kısaca
- Başkasının taşınır veya taşınmaz malını yıkan, tahrip eden, yok eden, bozan, kullanılamaz hâle getiren veya kirleten kişi, şikâyet üzerine dört aydan üç yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla cezalandırılır (TCK m. 151/1).
- Kamu malına, afet koruma tesislerine, ağaçlara veya kamu görevlisinden öç almak amacıyla işlenen mala zarar vermede ceza bir yıldan dört yıla kadar hapistir (m. 152/1).
- Yakarak, yakıcı veya patlayıcı madde kullanarak işlenmesi hâlinde ceza bir katına kadar artırılır; kamu hizmeti aksarsa ayrıca artırım yapılır.
- Basit mala zarar verme şikâyete bağlıdır ve uzlaştırma kapsamındadır; nitelikli hâller re’sen soruşturulur.
- Eş, üstsoy, altsoy veya birlikte yaşanan kardeş zararına işlenen mala zarar vermede cezaya hükmolunmaz (m. 167).
Otomobilin çizilmesi, cam kırılması, duvara yazı yazılması, komşu bahçesindeki ağaçların kesilmesi veya kira bitiminde evin tahrip edilmesi… Mala zarar verme, ceza mahkemelerinde sık görülen ve çoğu zaman komşuluk, kira veya aile anlaşmazlıklarından doğan bir suçtur. Türk Ceza Kanunu (TCK) m. 151-153 bu suçu düzenler. Bu yazıda suçun basit ve nitelikli hâllerini, şikâyet ve uzlaştırma kurallarını açıklıyoruz.
Basit Mala Zarar Verme (m. 151)
TCK m. 151/1’e göre başkasının taşınır veya taşınmaz malını:
- Kısmen veya tamamen yıkan,
- Tahrip eden, yok eden, bozan,
- Kullanılamaz hâle getiren,
- Kirleten
kişi, mağdurun şikâyeti üzerine dört aydan üç yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla cezalandırılır.
Suçun konusu başkasına ait maldır. Kişinin tamamen kendisine ait malına zarar vermesi bu suçu oluşturmaz; ancak paylı veya elbirliği mülkiyetindeki mala zarar verilmesi diğer paydaşlar bakımından suç oluşturabilir. Suç yalnızca kastla işlenebilir; dikkatsizlikle bir eşyanın kırılması ceza sorumluluğu doğurmaz, yalnızca hukuki tazminat sorumluluğu gündeme gelir.
Eski m. 151/2’deki sahipli hayvanı öldürme hükmü 7332 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmış, hayvanlara yönelik fiiller 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu’nda ayrı suçlar olarak düzenlenmiştir.
Nitelikli Hâller (m. 152)
| Hâl | Ceza |
|---|---|
| Kamu kurum ve kuruluşlarına ait, kamu hizmetine tahsis edilmiş veya kamunun yararlanmasına ayrılmış yer, bina, tesis veya eşyaya zarar verme | 1 yıldan 4 yıla kadar hapis |
| Yangın, sel, kaza ve felaketlere karşı korunmaya tahsis edilmiş eşya veya tesislere zarar verme | 1 yıldan 4 yıla kadar hapis |
| Devlet ormanı statüsündeki yerler dışında her türlü dikili ağaç, fidan veya bağ çubuğuna zarar verme | 1 yıldan 4 yıla kadar hapis |
| Sulama, içme suyu veya afetlerden korunma tesislerine zarar verme | 1 yıldan 4 yıla kadar hapis |
| Grev veya lokavt sırasında işveren, işçi veya sendikaların malına zarar verme | 1 yıldan 4 yıla kadar hapis |
| Siyasi partilerin veya meslek kuruluşlarının malına zarar verme | 1 yıldan 4 yıla kadar hapis |
| Görevi nedeniyle öç almak amacıyla kamu görevlisinin malına zarar verme | 1 yıldan 4 yıla kadar hapis |
| Yakarak, yakıcı veya patlayıcı madde kullanarak, sel veya toprak kaymasına neden olarak işleme (m. 152/2) | Ceza bir katına kadar artırılır |
| Haberleşme, enerji, demiryolu veya havayolu alanında kamu hizmetinin geçici de olsa aksaması (m. 152/3) | Ceza yarısından iki katına kadar artırılır |
İbadethanelere ve mezarlıklara zarar verme ayrıca m. 153’te düzenlenmiştir; yıkma, bozma veya kırma suretiyle zarar verme bir yıldan dört yıla, kirletme üç aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezası gerektirir.
Şikâyet ve Uzlaştırma
| Konu | Basit mala zarar verme (m. 151) | Nitelikli hâller (m. 152, 153) |
|---|---|---|
| Soruşturma | Şikâyete bağlı | Re’sen |
| Şikâyet süresi | Fiil ve failin öğrenilmesinden itibaren 6 ay | Süre yok |
| Şikâyetten vazgeçme | Davayı düşürür | Sonuç doğurmaz |
| Uzlaştırma | Kapsamda | Kapsamda değil |
Şikâyete bağlı suçlarda uzlaştırma süreci hakkında uzlaştırma nedir ve şikâyet süreleri hakkında şikâyet süresi ve şikâyetten vazgeçme yazılarımıza bakabilirsiniz.
Akrabalar Arasında Mala Zarar Verme (m. 167)
Mala zarar verme suçunun:
- Haklarında ayrılık kararı verilmemiş eşlerden birinin,
- Üstsoy, altsoy veya bu derecedeki kayın hısımlarından birinin, evlat edinen veya evlatlığın,
- Aynı konutta beraber yaşayan kardeşlerden birinin
zararına işlenmesi hâlinde ilgili akraba hakkında cezaya hükmolunmaz.
Ayrılık kararı verilmiş eş, aynı konutta yaşamayan kardeş veya aynı konutta yaşayan amca, dayı, hala, teyze, yeğen ve ikinci derece kayın hısımları zararına işlenmesi hâlinde ise ceza şikâyet üzerine yarı oranında indirilir. Boşanma sürecindeki eşler arasında ev eşyasına zarar verilmesi uygulamada sık görüldüğünden bu kural önemlidir.
Etkin Pişmanlık (m. 168)
| Zararın giderildiği aşama | İndirim |
|---|---|
| Kovuşturma başlamadan önce tamamen giderme | Cezanın üçte ikisine kadar |
| Kovuşturma başladıktan sonra, hüküm verilmeden önce tamamen giderme | Cezanın yarısına kadar |
| Kısmen giderme | Mağdurun rızası aranır |
Tazminat
Ceza yargılamasından bağımsız olarak mağdur, uğradığı zararın tazmini için hukuk mahkemesinde dava açabilir. Ceza dosyasındaki bilirkişi raporu, kamera kayıtları ve ifadeler hukuk davasında da delil olarak kullanılabilir.
Savunmada Önemli Noktalar
- Kast: Zararın bilerek ve istenerek mi, yoksa kaza sonucu mu verildiği.
- Malın aidiyeti: Malın başkasına ait olup olmadığı, paylı mülkiyet durumu.
- Şikâyet süresi: Altı aylık sürenin geçip geçmediği.
- Akrabalık ilişkisi: m. 167’deki cezasızlık veya indirim sebeplerinin varlığı.
- Zararın miktarı: Bilirkişi incelemesi ve ceza tayininde dikkate alınması.
- Nitelikli hâl tartışması: Eşyanın gerçekten kamunun yararlanmasına ayrılmış olup olmadığı.
Örnek Olay
Aşağıdaki örnek, kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz:
Otopark yeri yüzünden tartışan iki komşudan biri, gece diğerinin aracının boyasını anahtarla çizer ve lastiğini keser. Olay site kamerasına yansır. Araç sahibi dört ay sonra kayıtları savcılığa sunarak şikâyette bulunur. Fiil TCK m. 151/1 kapsamında basit mala zarar vermedir; şikâyet altı aylık süre içinde yapıldığından geçerlidir. Dosya önce uzlaştırmaya gönderilir; fail araç tamir bedelini ödemeyi kabul eder ve taraflar uzlaşırsa kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. Aynı kişi site yönetimine ait ortak aydınlatma direğini de kırsaydı, bu fiil kamunun yararlanmasına ayrılmış bir eşya olmadığından yine m. 151 kapsamında değerlendirilecek; ancak belediyeye ait bir sokak lambası söz konusu olsaydı m. 152/1-a uygulanacaktı.
Sonuç
Mala zarar verme, basit hâlinde şikâyete bağlı ve uzlaştırmaya elverişli bir suç olsa da nitelikli hâllerde bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası gerektirir. Şikâyet süresi, akrabalık ilişkisi ve zararın giderilmesi sonucu doğrudan etkiler. Ceza hukuku alanında mala zarar verme dosyalarında destek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Arabamı çizen komşumu şikâyet edebilir miyim, süre ne kadar?
Basit mala zarar verme şikâyete bağlıdır. TCK m. 73 uyarınca şikâyet, fiilin ve failin öğrenildiği tarihten itibaren altı ay içinde yapılmalıdır. Kamera kaydı, tanık ve hasar tespit belgeleri şikâyetle birlikte sunulmalıdır.
Mala zarar verme davasında zararı ödersem ne olur?
Önce uzlaştırma aşamasında mağdurla anlaşmak mümkündür; uzlaştırma gerçekleşirse kovuşturmaya yer olmadığına veya düşme kararı verilir. Uzlaşma olmasa bile zararın tamamen giderilmesi hâlinde TCK m. 168 uyarınca kovuşturma başlamadan önce cezanın üçte ikisine, sonra ise yarısına kadar indirim yapılır.
Belediyeye ait bankı kırmak hangi suçtur?
Kamunun yararlanmasına ayrılmış eşyaya zarar vermek TCK m. 152/1-a kapsamında nitelikli mala zarar vermedir ve bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası gerektirir. Bu hâl şikâyete bağlı değildir ve uzlaştırma kapsamında sayılmamıştır.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 151, 152, 153, 167, 168
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 73 (şikâyet süresi)
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 253 (uzlaştırma)
Ceza Hukuku konusunda destek mi gerekiyor?
Durumunuzu anlatın, size en geç 24 saat içinde dönüş yapalım. Görüşme büroda veya online yapılabilir; paylaştığınız bilgiler gizli tutulur.