Şikâyete bağlı suçlarda altı aylık süre ne zaman başlar, hakaret suçunda iki yıl sınırı nedir, şikâyetten vazgeçme davayı nasıl etkiler? TCK 73 rehberi.
Kısaca
- Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet, fiilin ve failin öğrenildiği günden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır (TCK m. 73/1-2).
- Hakaret suçunda şikâyet süresi her hâlde fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez.
- Şikâyetten vazgeçme kural olarak davayı düşürür; ancak hüküm kesinleştikten sonraki vazgeçme infaza engel olmaz.
- Vazgeçme, kabul etmeyen sanığı etkilemez; iştirak hâlinde sanıklardan biri hakkındaki vazgeçme diğerlerini de kapsar.
- Kendiliğinden (re’sen) soruşturulan suçlarda şikâyetten vazgeçme kamu davasını düşürmez.
Ceza hukukunda bazı suçlar, mağdur şikâyet etmedikçe soruşturulamaz. Bu suçlarda şikâyet hakkı belirli bir süreyle sınırlıdır ve süre geçtikten sonra yapılan şikâyet, olayın gerçekten yaşanmış olmasına rağmen soruşturma yapılmasını engeller. Öte yandan şikâyetten vazgeçme de davayı düşürebilen güçlü bir hukuki işlemdir. Bu yazıda Türk Ceza Kanunu (TCK) m. 73 çerçevesinde şikâyet süresini ve şikâyetten vazgeçmenin sonuçlarını açıklıyoruz.
Şikâyete Bağlı Suç ve Re’sen Soruşturulan Suç
Suçlar, soruşturma başlatılması bakımından ikiye ayrılır:
- Re’sen soruşturulan suçlar: Savcılık, suçu herhangi bir yoldan öğrendiğinde kendiliğinden soruşturma başlatır. Mağdurun şikâyet etmemesi veya şikâyetinden vazgeçmesi soruşturmayı durdurmaz.
- Şikâyete bağlı suçlar: Soruşturma ve kovuşturma yapılabilmesi, mağdurun şikâyetine bağlıdır. Şikâyet yoksa veya süresinde yapılmamışsa ceza soruşturması yürütülemez.
Bir suçun şikâyete bağlı olup olmadığı, ilgili suç maddesinde “şikâyeti üzerine” veya “soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır” gibi ifadelerle belirtilir.
Şikâyete Bağlı Suçlara Örnekler
| Suç | Dayanak |
|---|---|
| Basit tıbbi müdahaleyle giderilebilen kasten yaralama | TCK m. 86/2 |
| Taksirle yaralama (bilinçli taksirle ağır neticeli hâller hariç) | TCK m. 89/5 |
| Malvarlığına zarar vereceğinden veya sair bir kötülük edeceğinden bahisle tehdit | TCK m. 106/1 |
| Konut dokunulmazlığının ihlali (temel hâl) | TCK m. 116/1 |
| Kişilerin huzur ve sükûnunu bozma | TCK m. 123 |
| Israrlı takip | TCK m. 123/A |
| Hakaret (kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hariç) | TCK m. 131 |
| Mala zarar verme (temel hâl) | TCK m. 151/1 |
| Güveni kötüye kullanma (temel hâl) | TCK m. 155/1 |
| Aile hukukundan doğan bakım, eğitim veya destek olma yükümlülüğünün ihlali | TCK m. 233/1 |
Aynı suçun nitelikli hâlleri çoğu zaman şikâyete bağlı değildir. Örneğin kasten yaralamanın eşe, boşanılan eşe, silahla veya kendini savunamayacak kişiye karşı işlenmesi hâlinde şikâyet aranmaz (TCK m. 86/3). Hayata, vücut veya cinsel dokunulmazlığa yönelik tehdit de şikâyete bağlı değildir.
Altı Aylık Şikâyet Süresi Nasıl İşler?
TCK m. 73/1’e göre soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olan suç hakkında yetkili kimse altı ay içinde şikâyette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz.
Sürenin başlangıcı ve sınırları şöyledir:
- Başlangıç: Şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği gün. Yalnızca fiili bilmek yetmez; failin kimliğinin de öğrenilmesi gerekir.
- Zamanaşımı sınırı: Bu süre, her hâlde dava zamanaşımı süresini aşamaz.
- Hakaret suçu için ek sınır: Şikâyete bağlı hakaret suçunda şikâyet süresi, her ne suretle olursa olsun fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez (TCK m. 73/2, 7531 sayılı Kanunla eklenen cümle). Yani hakareti iki yıldan uzun süre sonra öğrenen kişi, öğrenmeden itibaren altı ay içinde olsa bile şikâyette bulunamaz.
- Birden fazla hak sahibi: Şikâyet hakkı olan birkaç kişiden birinin süreyi kaçırması, diğerlerinin hakkını düşürmez (TCK m. 73/3).
Şikâyet süresi hak düşürücü niteliktedir ve savcılık ile mahkeme tarafından kendiliğinden gözetilir. Sürenin geçtiği anlaşılırsa kovuşturmaya yer olmadığına veya düşme kararı verilir.
Sürenin İspatı ve Pratik Öneriler
Uygulamada “failin ne zaman öğrenildiği” çoğu zaman tartışma konusu olur. Bu nedenle:
- Olayı ve faili öğrendiğiniz tarihi gösteren belge veya yazışmaları saklayın.
- Sosyal medya içeriklerinde, paylaşımın tarihini ve sizin gördüğünüz tarihi gösteren kayıtları alın.
- Şüpheye düşülen durumlarda son güne kalmadan şikâyette bulunun.
Dilekçe hazırlığı için savcılığa şikâyet dilekçesi nasıl yazılır yazımıza bakabilirsiniz.
Şikâyetten Vazgeçme ve Sonuçları
TCK m. 73/4’e göre kovuşturma yapılabilmesi şikâyete bağlı suçlarda, kanunda aksi yazılı olmadıkça, suçtan zarar gören kişinin vazgeçmesi davayı düşürür. Vazgeçmenin sonuçları şöyledir:
- Hüküm kesinleşmeden önce: Kamu davası düşer.
- Hüküm kesinleştikten sonra: Vazgeçme cezanın infazına engel olmaz.
- İştirak hâlinde: Suçu birlikte işleyen sanıklardan biri hakkındaki vazgeçme, diğerlerini de kapsar (TCK m. 73/5).
- Sanığın kabulü: Kanunda aksi yazılı olmadıkça vazgeçme, onu kabul etmeyen sanığı etkilemez (TCK m. 73/6). Sanık, beraat kararı almak amacıyla vazgeçmeyi kabul etmeyebilir ve yargılamanın devamını isteyebilir.
- Şahsi haklar: Vazgeçen kişi, vazgeçtiği sırada şahsi haklarından da vazgeçtiğini ayrıca açıklamışsa artık hukuk mahkemesinde tazminat davası açamaz (TCK m. 73/7).
Kovuşturmada Suçun Şikâyete Bağlı Olduğunun Anlaşılması
Bazen soruşturma re’sen yürütülen bir suç olarak başlar, ancak yargılama sırasında fiilin aslında şikâyete bağlı bir suç oluşturduğu anlaşılır. Örneğin silahla yaralama iddiasıyla açılan davada silah kullanılmadığı ve yaralamanın basit nitelikte olduğu ortaya çıkabilir. CMK m. 158/7’ye göre bu durumda mağdur açıkça şikâyetten vazgeçmediği takdirde yargılamaya devam olunur.
Şikâyetten Vazgeçme ile Uzlaştırma Arasındaki Fark
| Şikâyetten vazgeçme | Uzlaştırma | |
|---|---|---|
| Kapsam | Yalnızca şikâyete bağlı suçlar | Şikâyete bağlı suçlar (cinsel suçlar, ısrarlı takip ve hakaret hariç) ile CMK m. 253’te sayılan bazı re’sen soruşturulan suçlar |
| Karşılık | Tek taraflı irade beyanı; edim şartı yok | Genellikle bir edim (özür, ödeme, zararın giderilmesi) karşılığında anlaşma |
| Süreç | Doğrudan savcılık veya mahkemeye beyan | Uzlaştırmacı aracılığıyla yürütülür |
| Sonuç | Dava düşer | Edim yerine getirilince kovuşturmaya yer olmadığı veya düşme kararı |
Uzlaştırma kapsamındaki bir suçta süreç, kanunda öngörülen usule göre yürütülür. Ayrıntılar için uzlaştırma nedir ve hangi suçlarda uygulanır yazımıza bakabilirsiniz.
Vazgeçme Kararı Verirken Dikkat Edilecekler
- Baskı altında vazgeçmeyin. Özellikle aile içi olaylarda vazgeçme yönünde baskı yapılması sık görülür. Koruma ihtiyacınız varsa ayrı hukuki yollar mevcuttur.
- Şahsi haklar konusunda açık olun. Tazminat hakkınızı saklı tutmak istiyorsanız vazgeçme beyanında şahsi haklarınızdan vazgeçmediğinizi belirtin.
- Nitelikli hâlleri kontrol edin. Suç şikâyete bağlı değilse vazgeçme davayı düşürmez; bu durumu bilmeden karşı tarafa söz vermek sorun yaratabilir.
- Yazılı ve açık beyan verin. Vazgeçme beyanının tutanağa veya dilekçeye açıkça geçirilmesi gerekir.
Örnek Olay
Aşağıdaki örnek, kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz:
Bir kişi, eski iş arkadaşının kendisi hakkında bir mesajlaşma grubunda hakaret içeren ifadeler kullandığını paylaşımdan yaklaşık iki buçuk yıl sonra, gruptaki bir tanıdığının ekran görüntüsünü göndermesiyle öğrenir ve bir ay içinde şikâyette bulunur. Kişi, öğrenmeden itibaren altı aylık süre içinde başvurmuş olsa da hakaret suçu bakımından fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yıllık üst sınır geçtiğinden soruşturma yapılamaz. Aynı olay tehdit içerseydi ve tehdit hayata yönelik olsaydı, suç şikâyete bağlı olmadığından savcılık zamanaşımı süresi içinde soruşturma yürütebilirdi.
Sonuç
Şikâyete bağlı suçlarda altı aylık süre ve hakaret suçundaki iki yıllık üst sınır, mağdurun hakkını doğrudan etkiler. Şikâyetten vazgeçme ise sonuçları geri alınamayan bir işlemdir ve şahsi haklar bakımından da dikkatle kullanılmalıdır. Ceza hukuku alanında şikâyet süreleri ve vazgeçmenin dosyanıza etkisini değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Altı aylık süre olay tarihinden mi başlar?
Hayır. Süre, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği günden başlar. Ancak bu süre her hâlde dava zamanaşımı süresini aşamaz. Hakaret suçunda ise ayrıca fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yıllık üst sınır vardır.
Şikâyetten vazgeçtikten sonra tekrar şikâyetçi olabilir miyim?
Uygulamada şikâyetten vazgeçme geri alınamaz kabul edilir ve aynı fiil için yeniden şikâyette bulunulamaz. Bu nedenle vazgeçme kararı, sonuçları iyi değerlendirildikten sonra verilmelidir.
Şikâyetten vazgeçersem tazminat davası açabilir miyim?
Kural olarak açabilirsiniz. Ancak vazgeçme sırasında şahsi haklarınızdan da vazgeçtiğinizi ayrıca açıklamışsanız ve kamu davası bu nedenle düşmüşse, artık hukuk mahkemesinde dava açamazsınız (TCK m. 73/7).
Kasten yaralama davasında şikâyetimi geri alırsam dava düşer mi?
Yalnızca basit bir tıbbi müdahaleyle giderilebilecek hafif yaralamalar (TCK m. 86/2) şikâyete bağlıdır. Eşe, silahla veya kanunda sayılan diğer nitelikli hâllerde işlenen yaralamalar şikâyete bağlı değildir; bu davalarda şikâyetten vazgeçme davayı düşürmez.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 73 (soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar)
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 66 (dava zamanaşımı)
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 158/7 (kovuşturmada suçun şikâyete bağlı olduğunun anlaşılması)
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 253 (uzlaştırma)
Ceza Hukuku konusunda destek mi gerekiyor?
Durumunuzu anlatın, size en geç 24 saat içinde dönüş yapalım. Görüşme büroda veya online yapılabilir; paylaştığınız bilgiler gizli tutulur.