Mirasçılıktan Çıkarılan Çocuğun Çocukları Saklı Pay İsteyebilir mi?

Bazı mirasbırakanlar, ağır bir kırgınlık veya çatışma nedeniyle çocuklarından birini mirasçılıktan çıkarmak ister. Kanun bu imkanı tanır ancak sıkı şartlara bağlar ve çıkarılan kişinin altsoyunu korur. Bu yazıda mirasçılıktan çıkarmanın sonuçlarını, özellikle çıkarılanın çocuklarının saklı pay hakkını inceliyoruz.

Mirasçılıktan Çıkarma Nedir?

Mirasçılıktan çıkarma, saklı paylı bir mirasçının ölüme bağlı tasarrufla saklı payından da yoksun bırakılmasıdır. TMK m. 510’a göre mirasbırakan, mirasçının mirasbırakana veya yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemesi ya da mirasbırakana veya ailesine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesi halinde saklı paylı mirasçısını çıkarabilir. Bu iki sebep dışında çıkarma yapılamaz. Ayrıntılı çerçeve için mirasçılıktan çıkarma sebepleri yazısına bakabilirsiniz.

Çıkarılanın Hukuki Durumu

TMK m. 511/1’e göre mirasçılıktan çıkarılan kimse, mirastan pay alamayacağı gibi tenkis davası da açamaz. Yani vasiyetle payının azaltılması veya sıfırlanması durumunda, klasik saklı pay korumasından yararlanamaz. Mirasbırakan başka türlü tasarrufta bulunmamışsa, çıkarılanın payı o kimse mirasbırakandan önce ölmüş gibi çıkarılanın altsoyuna, yoksa mirasbırakanın yasal mirasçılarına kalır (TMK m. 511/2).

Altsoyun Saklı Pay Hakkı

Kanun, çıkarma cezasının masum torunlara yansımasını engeller. TMK m. 511/3’e göre mirasçılıktan çıkarılan kimsenin altsoyu, o kimse mirasbırakandan önce ölmüş gibi saklı payını isteyebilir. Bu, çıkarılan çocuğun çocuklarının, ebeveynlerinin yerine geçerek saklı pay sahibi olduğu anlamına gelir. Mirasbırakan torunlarını da mirastan mahrum etmek istiyorsa, bunu çıkarma yoluyla değil, başka yollarla ve saklı pay sınırları içinde denemek zorundadır; ancak saklı pay torunlar için de korunur.

Sebebin Belirtilmesi Şarttır

TMK m. 512/1’e göre mirasçılıktan çıkarma, mirasbırakan ancak buna ilişkin tasarrufunda çıkarma sebebini belirtmişse geçerlidir. “Nankör olduğu için çıkarıyorum” gibi soyut ifade yetmez; somut olay ve kanundaki sebebe bağlantı gösterilmelidir. Sebep belirtilmemişse tasarruf, mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir. Yani çıkarılan kişi saklı payını almaya devam eder.

İspat Yükü Kimde?

TMK m. 512/2’ye göre çıkarılan kimse itiraz ederse, belirtilen sebebin varlığını ispat çıkarmadan yararlanan mirasçıya veya vasiyet alacaklısına düşer. Bu ispat yükünün dağılımı, çıkarılan kişiyi korur. Sebep ispat edilemezse çıkarma sonuçsuz kalır ve çıkarılan saklı payını alır. Mirasbırakan hayattayken ispat için delil toplaması yararlı olur: mahkeme kararları, tanık beyanları, yazışmalar, tutanaklar gibi belgeler saklanmalıdır.

Yanılma Hali

Mirasbırakan çıkarma sebebi hakkında düştüğü açık bir yanılma yüzünden tasarruf yapmışsa, çıkarma geçersizdir (TMK m. 512/3). Örneğin mirasbırakan, çocuğunun kendisini aradığı bir suça karıştığını yanlış öğrenmişse ve buna dayanarak çıkarmışsa, çıkarma hükümsüz sayılır. Bu hüküm, mirasbırakanın hatalı bilgiye dayalı kararının çocuğa zarar vermesini önler.

İptal Davası ve Süre

Çıkarılan kişi veya altsoyu, çıkarma tasarrufunun iptalini isteyebilir. İptal davası ve tenkis davası ilişkisi için ölüme bağlı tasarrufların iptali davası ve tenkis davasında süre ve zamanaşımı yazılarına bakabilirsiniz. Süreleri kaçırmamak için tasarrufun açılış tarihinden itibaren hızlı hareket etmek gerekir.

Sık Yapılan Hatalar

• Çıkarılanın çocuklarının hak sahibi olmadığını düşünmek,
• Sebebi vasiyette yazmadan çıkarma yapmak,
• İspat yükünü çıkarılana yüklemek,
• Çıkarma ile mirastan yoksunluğu karıştırmak,
• Süreleri kaçırmak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir kişi, çocuklarından birini ağır suç işlediği gerekçesiyle vasiyetnamede açıkça sebep göstererek mirasçılıktan çıkarır. Çıkarılan çocuğun iki çocuğu vardır. Terekenin 800.000 birim olduğunu ve diğer çocuğun sağ olduğunu varsayarsak, yasal pay 400.000’er birimdir; saklı pay bunun yarısı, yani 200.000 birimdir. Torunlar, ebeveynlerinin yerine geçerek toplam 200.000 birim saklı payı isteyebilir; mirasbırakan, tasarruf edilebilir kısım içinde kalan kısmı başkasına bırakabilir.

Çıkarmadan Yararlananlar Kimlerdir?

Mirasçılıktan çıkarılan kişinin payı, mirasbırakan aksini öngörmemişse, önce çıkarılanın altsoyuna, altsoy yoksa mirasbırakanın diğer yasal mirasçılarına kalır. Yani çıkarmadan ilk yararlanan, çoğu zaman çıkarılan kişinin kendi çocuklarıdır. Mirasbırakan isterse çıkarılan kişinin payını vasiyetle üçüncü bir kişiye, örneğin başka bir çocuğuna, bir vakfa veya bir yakınına bırakabilir. Ancak bu durumda çıkarılanın altsoyunun saklı payı yine korunur. Çıkarmadan yararlanan mirasçı, çıkarılan kişi itiraz ederse çıkarma sebebini ispat etmek zorunda kalır. Bu nedenle çıkarmadan yararlanan, yani lehine tasarruf yapılan kişi, sebebin belgelerini toplamak ve dava sürecine hazırlıklı olmak durumundadır.

Çıkarma Sebebi Olarak Ağır Suç

TMK m. 510/1’de sayılan ağır suç sebebi, mirasçının mirasbırakana veya mirasbırakanın yakınlarından birine karşı işlediği ağır bir suçu kapsar. Bu suçun ne olduğu kanunda sayılmamıştır; mahkeme, suçun ağırlığını, mağdurun kimliğini ve olayın koşullarını değerlendirir. Örneğin mirasbırakana yönelik kasten yaralama, tehdit, hakaret gibi suçlar ağırlığa göre bu kapsama girebilir. Çıkarma için mahkumiyet kararı şart değildir; ancak ispat açısından kesinleşmiş ceza kararı çok güçlü bir delildir. Suçun mirasbırakanın yakınlarından birine karşı işlenmesi halinde, yakın kavramı somut olaya göre belirlenir ve genellikle eş, çocuk, kardeş ve ana-baba gibi kişileri kapsar.

Aile Hukuku Yükümlülüklerinin İhlali

TMK m. 510/2’deki ikinci sebep, mirasçının aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesidir. Bu, özellikle bakım yükümlülüğü, nafaka borcu, yardım ve ilgi gösterme gibi konulara ilişkindir. Örneğin yaşlı ve muhtaç durumdaki ebeveynine yıllarca bakmayan, hiç yardımcı olmayan bir çocuk için bu sebep gündeme gelebilir. Ancak yükümlülüğün önemli ölçüde ihlal edilmiş olması aranır; küçük ihmaller veya geçici kırgınlıklar yeterli sayılmaz. Mirasbırakanın kendi kusurlu davranışları da mahkeme tarafından değerlendirilir; örneğin çocuğu ile ilişkisini kendisi koparmışsa, çıkarma sebebi zayıflayabilir.

Sonuç

Mirasçılıktan çıkarma ağır bir yaptırımdır; sebep açıkça yazılmalı ve ispatlanabilir olmalıdır. Çıkarılanın altsoyu ise saklı payını korur. Çıkarmayı planlıyor veya çıkarmaya karşı hakkınızı kullanmak istiyorsanız miras hukuku sayfamıza göz atabilir, iletişim üzerinden bizimle görüşebilirsiniz.