Saklı Pay Nedir? Saklı Pay Sahibi Mirasçılar Kimlerdir?

Mirasbırakan, malvarlığı üzerinde tamamen serbestçe tasarruf edemez. Kanun, bazı yakın mirasçılara saklı pay adı verilen bir güvence tanımıştır. Bu yazıda saklı payın ne olduğunu, kimlerin saklı pay sahibi sayıldığını ve oranların nasıl hesaplandığını açıklıyoruz.

Saklı Pay Kavramı

TMK m. 505’e göre altsoyu, ana-babası veya eşi bulunan mirasbırakan, mirasının yalnızca saklı paylar dışında kalan kısmında vasiyetname veya miras sözleşmesiyle tasarrufta bulunabilir. Bu mirasçılardan hiçbiri yoksa mirasbırakan mirasının tamamı üzerinde dilediği gibi tasarruf edebilir.

Saklı Pay Sahibi Kimlerdir?

TMK m. 506’ya göre saklı pay sahipleri şunlardır:

• Altsoy (çocuklar, torunlar): yasal miras payının yarısı
• Ana ve baba: her biri için yasal miras payının dörtte biri
• Sağ kalan eş: altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olduğunda yasal miras payının tamamı; diğer hâllerde yasal miras payının dörtte üçü

Kanunun ilk hâlinde kardeşler için de saklı pay öngörülmüştü; ancak bu hüküm 5650 sayılı Kanun’la 2007 yılında yürürlükten kaldırılmıştır. Bugün kardeşlerin saklı payı yoktur; mirasbırakan, kardeşlerini vasiyetnameyle mirastan tamamen dışlayabilir.

Saklı Payın Hesaplanması

Saklı pay, önce ilgili mirasçının yasal miras payı (zümre sistemine göre düşecek pay) belirlenerek, ardından bu paya kanunda öngörülen oranın uygulanmasıyla bulunur. Örneğin tek çocuğu olan bir mirasbırakanın çocuğunun yasal miras payı mirasın tamamıdır; saklı payı ise bunun yarısı, yani terekenin yarısıdır. Zümre sistemi ve yasal miras payları hakkında ayrıntılı bilgi için yasal mirasçılar ve zümre sistemi yazımıza bakabilirsiniz.

Tasarruf Edilebilir Kısmın Hesabı

Tasarruf edilebilir kısım, terekenin mirasbırakanın ölüm günündeki durumuna göre hesaplanır. Hesap yapılırken mirasbırakanın borçları, cenaze giderleri, terekenin yazım ve mühürleme giderleri ile mirasbırakanla birlikte yaşayan kişilerin üç aylık geçim giderleri terekeden düşülür (TMK m. 507). Ayrıca mirasbırakanın tenkise tâbi sağlararası bağışları da hesaba dahil edilir (TMK m. 508).

Saklı Payın İhlali: Tenkis Davası

Mirasbırakan, vasiyetname veya miras sözleşmesiyle ya da sağlığında yaptığı bağışlarla saklı payı aşan bir tasarrufta bulunmuşsa, saklı pay sahibi mirasçılar tenkis davası açarak fazlalığın iadesini isteyebilir. Tenkis davasının koşulları ve süreleri için tenkis davası nedir, nasıl açılır yazımıza bakabilirsiniz.

Saklı Paydan Yoksun Bırakma Yolları

Mirasbırakan, saklı paylı bir mirasçıyı ancak kanunda sayılı sebeplerle (mirasçılıktan çıkarma) veya o mirasçının kendi rızasıyla imzaladığı mirastan feragat sözleşmesiyle saklı pay hakkından mahrum bırakabilir. Bunların dışında yapılan her tasarruf, saklı payı aşan ölçüde tenkise açıktır.

Saklı Pay Hesaplamasında Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar

Saklı pay hesabı yapılırken yalnızca ölüm anındaki tereke değil, mirasbırakanın sağlığında yaptığı ve tenkise tâbi sayılan bağışlar da hesaba katılır (TMK m. 508). Bu nedenle “net tereke” değil, bağışlarla birlikte hesaplanan “genişletilmiş tereke” üzerinden saklı pay oranları uygulanır. Uygulamada bu hesaplama, taşınmaz değerlemesi ve geçmiş yıllardaki bağışların tespiti gerektirdiğinden bilirkişi incelemesine ihtiyaç duyulur.

Saklı Pay ile Yasal Miras Payı Farkı

Yasal miras payı, mirasbırakanın hiç tasarrufta bulunmaması hâlinde mirasçıya düşecek payı ifade eder; saklı pay ise bu yasal payın kanunla korunan, mirasbırakanın tasarrufuyla dokunulamayan kısmıdır. Örneğin tek mirasçısı bir çocuk olan mirasbırakanın çocuğunun yasal payı mirasın tamamıdır, saklı payı ise bunun yarısı olan ikide birdir; mirasbırakan kalan ikide birlik kısım üzerinde dilediği gibi tasarruf edebilir.

Miras Planlamasında Saklı Payın Rolü

Miras planlaması yapmak isteyen kişiler, genellikle saklı pay sınırları içinde kalarak vasiyetname veya miras sözleşmesi düzenler. Aile şirketi devri, tek bir çocuğa taşınmaz bırakma veya hayır kurumuna bağış gibi taleplerde, öncelikle saklı pay hesaplaması yapılmalı ve tasarrufun bu sınırı aşıp aşmadığı kontrol edilmelidir. Aksi hâlde, mirasbırakanın arzusu doğrultusunda yapılan planlama, ölümden sonra açılacak bir tenkis davasıyla büyük ölçüde geçersiz kılınabilir.

Saklı Payın Yurt Dışındaki Mallara Uygulanması

Mirasbırakanın yurt dışında da malvarlığı bulunması hâlinde, saklı pay hesaplaması açısından hangi ülke hukukunun uygulanacağı önem kazanır. Türk vatandaşı bir mirasbırakanın yurt dışındaki taşınır malları için genellikle Türk hukuku, bulunduğu ülkedeki taşınmazları için ise o ülkenin miras hukuku kuralları geçerli olabilir; bu nedenle sınır ötesi miraslarda saklı pay hesaplaması ayrı bir uzmanlık gerektirir.

Saklı Payın Vazgeçilebilir Olması

Saklı pay, mirasçının kişisel bir hakkı olduğundan, mirasçı bu haktan mirastan feragat sözleşmesiyle önceden vazgeçebilir ya da mirasın açılmasından sonra tenkis davası açmayarak fiilen kullanmayabilir. Ancak saklı paydan önceden feragat, mutlaka mirasbırakanla yapılacak yazılı bir sözleşmeyle ve resmi vasiyetname şeklinde gerçekleştirilmelidir; sözlü bir beyan veya adi yazılı belge bu amaçla geçerli sayılmaz.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek, kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz. Bir mirasbırakan, tüm malvarlığını vasiyetname ile bir vakfa bırakmıştır. Geride eşi ve iki çocuğu kalmıştır. Çocukların yasal miras payı toplamda mirasın dörtte üçü, saklı payları ise bunun yarısı olan sekizde üçtür; eşin yasal payı dörtte bir, saklı payı ise bunun tamamıdır (çünkü altsoyla birlikte mirasçıdır). Vakfa yapılan kazandırma, mirasçıların toplam saklı payını aşan ölçüde tenkise tâbi olur.

Saklı Pay Konusunda Sık Yapılan Yanlış Anlamalar

Uygulamada saklı payın “malın belirli bir parçası” olduğu yanlış kanısı yaygındır; oysa saklı pay somut bir eşya değil, terekenin parasal değeri üzerinden hesaplanan soyut bir orandır. Bu nedenle bir taşınmazın tamamı vasiyet edilmiş olsa bile, saklı pay sahibi mirasçı doğrudan taşınmazın bir kısmının kendisine verilmesini değil, saklı payına karşılık gelen değerin tenkis yoluyla iadesini talep edebilir; malın aynen bölünüp bölünmeyeceği ayrı bir değerlendirme konusudur.

Sonuç

Saklı pay kurumu, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğü ile yakın mirasçıların korunması arasında kanunun kurduğu bir dengedir. Bir vasiyetname veya bağışın saklı payı ihlal edip etmediğinin doğru hesaplanması, uzmanlık gerektiren bir konudur. Miras hukuku hizmetlerimiz hakkında bilgi almak için miras hukuku sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.