Önödeme Nedir? Hangi Suçlarda Uygulanır, Nasıl Hesaplanır?

Önödeme, hafif nitelikteki bazı suçlarda failin kanunda belirlenen bir miktarı ödemesiyle kamu davasının açılmamasını veya açılmış davanın düşmesini sağlayan bir kurumdur. Hem yargının iş yükünü azaltmayı hem de hafif suçlarda uzun yargılamaların önüne geçmeyi amaçlar. Son yıllarda yapılan değişikliklerle önödeme kapsamına hakaret suçu da alınmıştır. Bu yazıda önödemenin kapsamını, hesaplanmasını, ödeme usulünü ve sonuçlarını açıklıyoruz.

Önödeme Hangi Suçlarda Uygulanır?

Genel kapsam

TCK m. 75/1’e göre uzlaşma kapsamındaki suçlar hariç olmak üzere:

• Yalnız adli para cezasını gerektiren suçlarda veya
• Kanun maddesinde öngörülen hapis cezasının yukarı sınırı altı ayı aşmayan suçlarda

önödeme uygulanır.

Bir suç hem önödeme şartlarını taşıyor hem de uzlaştırma kapsamındaysa, uzlaştırma önceliklidir; önödeme uygulanmaz. Uzlaştırma için uzlaştırma nedir ve hangi suçlarda uygulanır yazımıza bakabilirsiniz.

Özel olarak sayılan suçlar

TCK m. 75/6, cezası altı ayı aşsa da önödeme uygulanacak bazı suçları ayrıca sayar. Bunlar arasında şunlar bulunur:

Bu listede ayrıca bazı özel kanunlardaki suçlar da yer alır. Bu fıkra kapsamındaki suçların beş yıl içinde tekrar işlenmesi hâlinde, fail hakkında aynı suçtan önödeme hükümleri uygulanmaz.

Hakaret Suçunun Önödemeye Alınması

Hakaret suçu, önce 7531 sayılı Kanunla (Kasım 2024) önödeme kapsamına alınmış, ardından 7571 sayılı Kanunla (Aralık 2025) kapsam yeniden düzenlenmiştir. Güncel metne göre kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hakaret (TCK m. 125/3-a) hariç, hakaret suçu önödeme kapsamındadır.

Hakaret suçu şikâyete bağlı olmasına rağmen CMK m. 253/3 uyarınca uzlaştırmaya tabi değildir. Bu nedenle hakaret dosyalarında uzlaştırma yerine önödeme gündeme gelir. Aynı olayda hakaret ile birlikte uzlaştırma kapsamındaki başka bir suç (ör. basit tehdit) aynı mağdura karşı işlenmişse, uzlaştırma kapsamındaki suç için uzlaşma hükümleri uygulanır. Hakaret suçu hakkında ayrıntılı bilgi için hakaret suçu ve cezası yazımıza bakabilirsiniz.

Önödeme Miktarı Nasıl Hesaplanır?

TCK m. 75/1’e göre ödenecek miktar şöyle belirlenir:

Hapis cezası ile adli para cezasından yalnız birinin uygulanabileceği (seçimlik) suçlarda miktar, adli para cezası esas alınarak belirlenir (TCK m. 75/4).

Bu miktara soruşturma giderleri de eklenir. Kesin tutar, savcılığın tebligatında gösterilir.

Önödemeye bağlı olarak kovuşturmaya yer olmadığına veya düşme kararı verilen fail, taksirli suçlar hariç, bu karardan itibaren beş yıl içinde yeniden önödemeye tabi bir suç işlerse, teklif edilecek önödeme miktarı yarı oranında artırılır.

Ödeme Süresi ve Taksit

• Süre: Fail, Cumhuriyet savcılığınca yapılan tebliğ üzerine on gün içinde ödeme yapmalıdır.
• Taksit: Fail on gün içinde talep ederse, miktarın birer ay ara ile üç eşit taksit hâlinde ödenmesine savcı tarafından karar verilir.
• Taksitin aksatılması: Taksitler süresinde ödenmezse önödeme hükümsüz kalır ve soruşturmaya devam edilir.

Süre kısa olduğundan tebligatın takip edilmesi önemlidir. Özellikle elektronik tebligat adresi olan kişilerin e-Tebligat hesaplarını düzenli kontrol etmesi gerekir.

Önödemenin Sonuçları

• Soruşturmada: Ödeme yapılırsa kamu davası açılmaz; kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir.
• Kovuşturmada: Özel kanun gereği işin doğrudan mahkemeye gelmesi, savcılığın önödeme uygulamadan dava açması veya fiilin niteliğinin değişerek kapsama girmesi hâllerinde, hâkimin bildirimi üzerine ödeme yapılırsa kamu davası düşer (TCK m. 75/2-3).
• Sicil: Ödeme üzerine verilen kovuşturmaya yer olmadığı ve düşme kararları bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir; bu kayıtlar ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak savcı, hâkim veya mahkeme tarafından kanundaki amaçla kullanılabilir (TCK m. 75/7).
• Kişisel haklar: Önödeme, tazminat talebine, malın geri alınmasına ve müsadereye ilişkin hükümleri etkilemez (TCK m. 75/5).

Önödeme Uygulanmadan Açılan Dava

Önödemeye tabi olduğu soruşturma dosyasından açıkça anlaşılan bir işte önödeme uygulanmadan düzenlenen iddianame, mahkeme tarafından savcılığa iade edilir (CMK m. 174/1-c). İade süresi içinde iade edilmeyip dava açılmışsa, mahkeme önödeme bildirimini kendisi yapar. İddianamenin iadesi hakkında iddianame ve iddianamenin iadesi yazımıza bakabilirsiniz.

Önödeme Yapılmalı mı?

Önödeme teklifini değerlendirirken şu hususlar göz önünde bulundurulmalıdır:

• Delil durumu: Suçlamanın dayanaksız olduğu açıksa kovuşturmaya yer olmadığı kararı beklenebilir; ancak bu ihtimal ile yargılama riskinin karşılaştırılması gerekir.
• Beş yıl kuralı: Önödemeden yararlanma, beş yıl içinde tekrar önödemeye tabi bir suç işlenmesi hâlinde miktarın artması veya bazı suçlarda önödemenin hiç uygulanmaması sonucunu doğurur.
• Tazminat riski: Önödeme, mağdurun hukuk mahkemesinde tazminat istemesini engellemez.
• Maliyet ve süre: Yargılamanın süresi, giderleri ve psikolojik yükü ile önödeme miktarı karşılaştırılmalıdır.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek, kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz:

Bir apartman yönetim toplantısında komşusuna sinkaflı sözler söyleyen kişi hakkında hakaret şikâyetinde bulunulur. Suç kamu görevlisine karşı işlenmediği için önödeme kapsamındadır; uzlaştırma kapsamında değildir. Savcılık, belirlenen önödeme miktarını ve soruşturma giderlerini şüpheliye tebliğ eder. Şüpheli tebliğden sonraki on gün içinde taksit talebinde bulunur ve miktarı birer ay arayla üç eşit taksitte öder. Taksitler tamamlandığında kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. Mağdur ise manevi tazminat için ayrıca hukuk mahkemesinde dava açma hakkını korur.

Sonuç

Önödeme, kapsamındaki suçlarda kısa sürede ve adli sicile işlenmeyen bir sonuçla dosyanın kapanmasını sağlar. Hakaret suçunun önödeme kapsamına alınmasıyla bu kurumun uygulama alanı genişlemiştir. On günlük süre ve taksit düzeni dikkatle takip edilmelidir. Ceza hukuku alanında önödeme teklifinin değerlendirilmesi ve savunma stratejisi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.