Paylaşmadan Sonra Vasiyetname Çıkarsa Ne Olur? Sonradan Ortaya Çıkan Vasiyetnamenin Açılması (TMK 595-597)

Bazen miras paylaşılıp tapular çıkarıldıktan yıllar sonra, eski bir çekmecede veya bir kitabın arasında vasiyetname bulunur. Bu durumda mirasın yeniden gözden geçirilmesi gerekip gerekmediği, paylaşmanın ne olacağı ve vasiyetin geçerliliği önemli sorulardır. Kanun, vasiyetnamelerin ne zaman ele geçtiğine bakılmaksızın belirli bir usulle açılmasını öngörür. Bu yazıda sonradan ortaya çıkan vasiyetnamenin açılmasını, sonuçlarını ve süreleri anlatıyoruz.

Teslim Zorunluluğu

TMK m. 595/1’e göre mirasbırakanın ölümünden sonra ele geçen vasiyetnamesinin, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen sulh hâkimine teslim edilmesi zorunludur. Bu, vasiyetnameyi bulan kişinin geçerliliği kendisinin değerlendirmesine izin vermez; ne kadar eksik veya hatalı görünürse görünsün, teslim edilmelidir. Değerlendirme yetkisi hakimdedir. Teslim yükümlülüğü, vasiyetin saklanmasını ve yok edilmesini önlemek amacıyla getirilmiştir. Vasiyetnamelerin saklanması ve teslimi için vasiyetnamenin saklanması ve tesliminin zorunluluğu yazısına bakabilirsiniz.

Kimler Teslim Etmekle Yükümlüdür?

TMK m. 595/2’ye göre vasiyetnameyi düzenleyen veya muhafaza eden görevli ya da mirasbırakanın arzusu üzerine saklayan veya başka surette ele geçiren ya da ölenin eşyası arasında bulan kimse, ölümü öğrenir öğrenmez teslim görevini yerine getirmekle yükümlüdür; aksi takdirde bu yüzden doğacak zarardan sorumludur. Yani noter, avukat, banka, arkadaş, mirasçı veya vasiyetnameyi eşyalar arasında bulan herkes bu yükümlülük altındadır. “Ölümü öğrenir öğrenmez” ifadesi, gecikmeye tahammül edilmediğini gösterir. Geciken kişi, mirasçıların uğradığı zararlardan tazminat sorumluluğu taşır.

Hâkimin Yapacağı İşlemler

Sulh hâkimi, teslim edilen vasiyetnameyi derhal inceler, gerekli koruma önlemlerini alır; olanak varsa ilgilileri dinleyerek terekenin yasal mirasçılara geçici olarak teslimine veya resmen yönetilmesine karar verir (TMK m. 595/3). Yani hakim vasiyetnamenin varlığını öğrendiğinde terekenin durumunu korumak için önlem alır. Paylaşma yapılmışsa, mahkeme paylaşmanın durdurulmasına veya yeni bir düzenlemeye karar verebilir. Koruma önlemleri için mirasta koruma önlemleri ve mühürleme yazısına bakabilirsiniz.

Vasiyetnamenin Açılması

TMK m. 596/1’e göre vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın tesliminden başlayarak bir ay içinde mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi tarafından açılır ve ilgililere okunur. Bilinen mirasçılar ve diğer ilgililer vasiyetnamenin açılması sırasında diledikleri takdirde hazır bulunmak üzere çağrılır (TMK m. 596/2). Mirasbırakanın sonradan ortaya çıkan vasiyetnameleri için de aynı işlemler yapılır (TMK m. 596/3). Yani paylaşma yapıldıktan yıllar sonra da olsa, yeni bulunan her vasiyetname aynı usulle açılır. Açılış işlemi için vasiyetnamenin sulh hakimine teslimi ve açılması yazısına bakabilirsiniz.

İlgililere Tebliğ

TMK m. 597’ye göre mirasta hak sahibi olanların her birine, gideri terekeye ait olmak üzere vasiyetnamenin kendilerine ilişkin kısımlarının onaylı bir örneği hakim tarafından tebliğ edilir. Nerede olduğu bilinmeyenlere vasiyetnamenin kendilerine ilişkin kısımları ilan yolu ile tebliğ olunur. Bu tebliğ, iptal ve tenkis davası sürelerinin başlangıcı için önemlidir; çünkü süreler ilgililerin tasarrufu öğrenmesinden itibaren işler. Yeni bir vasiyetname çıkması halinde de ilgililere yeni tebliğ yapılır ve süreler yeniden işlemeye başlar.

Paylaşma ve Mirasçılık Belgesine Etkisi

Sonradan ortaya çıkan vasiyet geçerliyse, önceki mirasçılık belgesi ve paylaşma etkilenebilir. Mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir (TMK m. 598/3); vasiyetle atanan mirasçı veya vasiyet alacaklısı, belgenin iptalini ve kendi belgesini isteyebilir. Yapılan paylaşma, vasiyet nedeniyle kısmen veya tamamen geçersiz hale gelebilir; özellikle vasiyetle mirasçı atanan kişi paylaşmada yer almadıysa, paylaşma yeniden yapılmalıdır. Tapuda yapılan devirler de iptal edilebilir. Bu nedenle sonradan çıkan vasiyet, mirasçılar için ciddi sonuçlar doğurabilir. Belge için mirasçılık belgesinin iptali davası yazısına bakabilirsiniz.

İyiniyetli Üçüncü Kişiler

Paylaşma sırasında tereke mallarını satın alan iyiniyetli üçüncü kişiler, tapu siciline güven ilkesi çerçevesinde korunabilir. Ancak vasiyet nedeniyle mirasçılık sıfatı ve hakları değişmiş kişiler, mirasçılardan tazminat veya bedel talep edebilir. İyiniyetli olmayan üçüncü kişilere karşı ise tapu iptali istenebilir. Bu ayrım, hem sonradan çıkan vasiyetin hem de tapuda yapılmış işlemlerin sonuçlarını belirler. Bu nedenle vasiyetname bilgisine sahip kişilerin işlem yapmadan önce sulh mahkemesinden bilgi alması önemlidir.

İptal ve Tenkis Süreleri

Vasiyetnameye karşı iptal davası, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl ve her halde vasiyetnamelerde açılma tarihinin üzerinden on yıl geçmekle düşer (TMK m. 559). Tenkis davası da saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve açılma tarihinden itibaren on yıl içinde açılmalıdır (TMK m. 571). Sonradan çıkan vasiyet için bu süreler, vasiyetin açılma tarihinden itibaren işler. Bu, uzun yıllar sonra bulunan vasiyetlerin bile dava konusu edilebileceği anlamına gelir. İptal ve tenkis farkı için vasiyete karşı iptal davası mı tenkis davası mı yazısına bakabilirsiniz.

Vasiyeti Saklayan veya Yok Eden Kişi

Vasiyetnameyi saklayan, teslim etmeyen veya yok eden kişi, ağır sonuçlarla karşılaşabilir. TMK m. 578/4’e göre mirasbırakanın artık yeniden yapamayacağı bir durumda ve zamanda ölüme bağlı bir tasarrufu kasten ve hukuka aykırı olarak ortadan kaldıranlar veya bozanlar mirastan yoksun kalır. Ayrıca sahtecilik, belgeyi yok etme ve güveni kötüye kullanma gibi suçlar gündeme gelebilir. Teslim görevini yerine getirmeyen kişi ayrıca tazminatla sorumludur. Yoksunluk için mirasçılıktan yoksunluk sebepleri yazısına bakabilirsiniz.

Uygulamada Yapılması Gerekenler

Vasiyetname bulunduğunda hiçbir işlem yapmadan, orijinal belgeyi koruyarak en kısa sürede mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesine teslim edilmelidir. Belgenin fotokopisi alınabilir; ancak asıl belge değiştirilmemelidir. Belgenin bulunduğu yer, bulunma tarihi ve bulan kişi tutanağa geçirilmelidir. Mirasçılar, vasiyetin açılmasından sonra hızlıca durumu değerlendirmeli, iptal veya tenkis davası için süreleri takip etmelidir. Paylaşma yapılmışsa yeni bir değerlendirme gereklidir.

Sık Yapılan Hatalar

• Bulunan vasiyetin geçersiz olduğuna kendi karar verip saklamak,
• Teslimi geciktirmek,
• Paylaşma yapılmış diye vasiyeti önemsememek,
• Süreleri açılma tarihinden başlatmamak,
• Vasiyet konusu malları hızla satmak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir mirasbırakanın çocukları, babalarının mirasını paylaşıp tapuda intikal işlemlerini tamamlar. Yıllar sonra, babanın eski eşyaları arasında bir el yazılı vasiyetname bulunur; vasiyetnamede evin bir arkadaşa bırakıldığı yazılıdır. Çocuklar vasiyeti hemen sulh hakimine teslim eder. Hakim vasiyeti açar ve ilgililere tebliğ eder. Vasiyet, şekil şartlarına uygunsa geçerli olabilir; çocuklar saklı paylarını korumak için tenkis, geçerlilik için iptal davası açabilir.

Sonuç

Sonradan ortaya çıkan vasiyetname de geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen sulh hâkimine teslim edilir, açılır ve ilgililere tebliğ edilir; paylaşma ve mirasçılık belgesi bundan etkilenebilir. Süreç ve süreler için miras hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim üzerinden bize ulaşabilirsiniz.