Resmi Vasiyetname Nasıl Düzenlenir?

Resmi vasiyetname, kanunun öngördüğü vasiyet şekilleri arasında en güvenceli olanıdır; çünkü düzenlenmesi sırasında yetkili bir memur ve iki tanık, mirasbırakanın ehliyetini ve iradesini anında kontrol eder. Bu yazıda resmi vasiyetnamenin nasıl düzenlendiğini adım adım ele alıyoruz.

Resmi Vasiyetnameyi Kimler Düzenleyebilir?

TMK m. 532’ye göre resmi vasiyetname, iki tanığın katılımıyla resmi memur tarafından düzenlenir. Resmi memur; sulh hâkimi, noter veya kanunla bu yetki verilmiş diğer bir görevli olabilir. Uygulamada resmi vasiyetnameler en sık noterler tarafından düzenlenir; ancak bazı yurt dışı temsilcilikler ve özel durumlarda sulh hâkimleri de bu görevi üstlenebilir.

Düzenleme Süreci Nasıl İşler?

Mirasbırakan, arzularını resmi memura sözlü veya yazılı olarak bildirir. Memur bu arzular doğrultusunda vasiyetnameyi yazar veya yazdırır, ardından okuması için mirasbırakana verir. Vasiyetname, mirasbırakan tarafından okunup imzalanır; memur da tarih koyarak imzalar (TMK m. 533).

Tanıkların Katılım Süreci

Vasiyetnameye tarih ve imza konulduktan hemen sonra mirasbırakan, vasiyetnameyi okuduğunu ve bunun son arzularını içerdiğini memurun huzurunda iki tanığa beyan eder. Tanıklar, bu beyanın kendi önlerinde yapıldığını ve mirasbırakanı tasarrufa ehil gördüklerini vasiyetnameye yazarak veya yazdırarak altını imzalar (TMK m. 534). Önemli bir ayrıntı, vasiyetname içeriğinin tanıklara bildirilmesinin zorunlu olmamasıdır; tanıklar yalnızca mirasbırakanın beyanına ve ehliyetine tanıklık eder, vasiyetnamenin içeriğini bilmek zorunda değildir.

Mirasbırakan Okuyamıyor veya İmzalayamıyorsa

Mirasbırakan vasiyetnameyi bizzat okuyamaz veya imzalayamazsa, memur vasiyetnameyi iki tanığın önünde ona okur; bunun üzerine mirasbırakan vasiyetnamenin son arzularını içerdiğini beyan eder (TMK m. 535). Bu durumda tanıklar, hem mirasbırakanın beyanının kendi önlerinde yapıldığını ve onu tasarrufa ehil gördüklerini, hem de vasiyetnamenin memur tarafından mirasbırakana okunduğunu ve onun bunun son arzularını içerdiğini beyan ettiğini yazarak imzalar. Bu düzenleme, okuma yazma bilmeyen veya görme engelli mirasbırakanların da resmi vasiyetname yapabilmesini sağlar.

Düzenlemeye Katılma Yasakları

Kanun, resmi vasiyetnamenin tarafsızlığını korumak amacıyla bazı kişilerin memur veya tanık olarak katılmasını yasaklamıştır (TMK m. 536): fiil ehliyeti bulunmayanlar, bir ceza mahkemesi kararıyla kamu hizmetinden yasaklılar, okuma yazma bilmeyenler ile mirasbırakanın eşi, üstsoy ve altsoy kan hısımları, kardeşleri ve bu kişilerin eşleri. Bu yasağa aykırı şekilde düzenlemeye katılan kişilerin varlığı, vasiyetnamenin şekil yönünden iptaline yol açabilir.

Memura veya Tanığa Kazandırma Yasağı

Resmi vasiyetnamenin düzenlenmesine katılan memura ve tanıklara, bunların üstsoy ve altsoy kan hısımlarına, kardeşlerine ve bu kişilerin eşlerine o vasiyetname ile kazandırmada bulunulamaz (TMK m. 536/2). Bu düzenleme, vasiyetnamenin tarafsız kişiler önünde düzenlenmesini ve düzenlemeye katılanların kendi lehlerine haksız kazanç sağlamasını önlemeyi amaçlar. Bu yasağa aykırı bir kazandırma yapılmışsa, tasarrufun tamamı değil yalnızca bu kazandırma iptal edilir.

Vasiyetnamenin Saklanması

Resmi vasiyetnameyi düzenleyen memur, vasiyetnamenin aslını saklamakla yükümlüdür (TMK m. 537). Bu, resmi vasiyetnamenin el yazılı vasiyetnameye göre en büyük avantajlarından biridir; çünkü belgenin kaybolma veya bulunamama riski neredeyse ortadan kalkar. Noterler, düzenledikleri vasiyetnameleri hem fiziki olarak hem de merkezi bir sistemde kayıt altında tutar.

Resmi Vasiyetnamenin Avantajları

Resmi vasiyetname, düzenlenmesi sırasında bir memurun ve iki tanığın mirasbırakanın ehliyetini ve iradesini anında değerlendirmesi nedeniyle, el yazılı vasiyetnameye göre ispat açısından çok daha güçlüdür. İleride açılabilecek ehliyetsizlik veya irade fesadı iddialarına karşı, düzenlemeye katılan memur ve tanıkların beyanları önemli bir delil oluşturur. Bu nedenle özellikle yaşlı, sağlık sorunu olan veya mirasçılar arasında anlaşmazlık öngörülen mirasbırakanlara resmi vasiyetname önerilir.

Resmi Vasiyetnamenin Maliyeti ve Süresi

Resmi vasiyetname düzenlemek, el yazılı vasiyetnameye kıyasla belirli bir noter harcı gerektirir; ancak bu maliyet, sağladığı hukuki güvenceye kıyasla genellikle küçük kalır. Basit içerikli bir vasiyetname aynı gün içinde, birden fazla mal ve koşul içeren karmaşık tasarruflar ise önceden randevu alınarak birkaç gün içinde tamamlanabilir. Noterler, vasiyetname metnini mirasbırakanın talepleri doğrultusunda hazırlarken, aynı zamanda saklı pay gibi kanuni sınırlamalar konusunda da mirasbırakanı bilgilendirebilir.

Yabancı Dil Bilen veya Duyma Engelli Mirasbırakanlar İçin Özel Düzenlemeler

Mirasbırakan Türkçe bilmiyorsa veya duyma engeli varsa, resmi vasiyetnamenin düzenlenmesinde yeminli tercüman veya işaret dili tercümanı kullanılabilir; bu durumda tercümanın da düzenleme sürecine katılımı belgeye işlenir. Bu düzenleme, farklı dil veya iletişim ihtiyacı olan kişilerin de resmi vasiyetname güvencesinden yararlanmasını sağlar ve sürecin usulüne uygunluğunu güçlendirir.

Resmi Vasiyetnamenin Değiştirilmesi

Mirasbırakan, resmi vasiyetnameyi de tıpkı el yazılı vasiyetname gibi dilediği zaman yeni bir vasiyetname düzenleyerek veya açıkça geri alarak değiştirebilir. Yeni bir resmi vasiyetname düzenlenmesi hâlinde, önceki vasiyetname aynı usulle iptal edilebilir veya sonraki tasarrufla çelişen kısımları geçersiz sayılır. Noterler, kendilerine daha önce vasiyetname bırakılmış bir kişinin yeni bir vasiyetname talebinde bulunması hâlinde bu durumu kayıtlarına işler.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek, kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz. İleri yaşta olan bir kişi, malvarlığının büyük kısmını bir çocuğuna bırakmak istediğini notere bildirmiştir. Noter, iki tanık huzurunda vasiyetnameyi düzenlemiş, mirasbırakan metni okuyup imzalamış, ardından tanıklara son arzularını içerdiğini beyan etmiştir. Ölümünden sonra diğer çocuklar vasiyetnameye itiraz etmiş, ancak resmi düzenleme sürecinin usulüne uygun yapıldığı tespit edildiğinden ehliyetsizlik iddiası reddedilmiştir.

Resmi Vasiyetnameye İtiraz Süreci

Resmi vasiyetnameye rağmen ehliyetsizlik veya irade fesadı iddiasıyla itiraz edilmesi mümkündür; ancak resmi düzenleme sürecinde memurun ve tanıkların mirasbırakanın ehliyetini ayrıca teyit etmiş olması, bu tür iddiaların ispat yükünü davacı aleyhine ağırlaştırır. Davacının, memurun ve tanıkların gözlemlerinin aksini gösteren güçlü delillerle (örneğin sağlık raporları) iddiasını desteklemesi gerekir.

Sonuç

Resmi vasiyetname, düzenlenme sürecindeki resmi güvenceler sayesinde en az ihtilaf yaratan vasiyet türüdür. Şekil şartlarına ve katılma yasaklarına dikkat edilmesi, ileride açılabilecek iptal davalarının önüne geçer. Miras hukuku hizmetlerimiz için miras hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.