Resmi Vasiyetnamede Tanık ve Memur Olamayanlar: Lehine Kazandırma Yasağı

Resmi vasiyetname, vasiyet şekilleri içinde en güvenli olanıdır; çünkü bir resmi memur ve iki tanık huzurunda düzenlenir. Ancak bu güvence, tanıkların ve memurun tarafsız olmasına bağlıdır. Kanun, mirasbırakanla veya vasiyetten yararlananlarla yakın ilişkisi bulunan kişilerin katılımını yasaklar. Bu yazıda kimlerin tanık veya memur olamayacağını, kazandırma yasağının kapsamını ve ihlalin sonuçlarını anlatıyoruz.

Resmi Vasiyetnamenin Düzenlenmesi

TMK m. 532’ye göre resmi vasiyetname, iki tanığın katılmasıyla resmi memur tarafından düzenlenir. Resmi memur, sulh hakimi, noter veya kanunla kendisine bu yetki verilmiş diğer bir görevli olabilir. Memur mirasbırakanın arzularını dinler, vasiyetnameyi yazar veya yazdırır ve okuması için mirasbırakana verir; mirasbırakan okuyup imzalar, memur tarih koyarak imzalar. Ardından mirasbırakan vasiyetnameyi okuduğunu ve bunun son arzularını içerdiğini memurun huzurunda iki tanığa beyan eder; tanıklar bu beyanın önlerinde yapıldığını ve mirasbırakanı tasarrufa ehil gördüklerini yazarak imzalar (TMK m. 533, 534). Tanıkların vasiyetnamenin içeriğini bilmesi zorunlu değildir.

Tanık ve Memur Olamayacak Kişiler

TMK m. 536/1’e göre fiil ehliyeti bulunmayanlar, bir ceza mahkemesi kararıyla kamu hizmetinden yasaklılar, okur yazar olmayanlar, mirasbırakanın eşi, üstsoy ve altsoy kan hısımları, kardeşleri ve bu kişilerin eşleri, resmi vasiyetnamenin düzenlenmesine memur veya tanık olarak katılamazlar. Bu liste sınırlayıcıdır ve vasiyetin tarafsızlığını korumak amacı taşır. Örneğin mirasbırakanın çocuğu, torunu, ebeveyni, kardeşi veya bunların eşleri tanık olamaz. Buna karşı arkadaş, komşu, iş arkadaşı gibi kişiler tanık olabilir; ancak aşağıdaki kazandırma yasağını da göz önünde tutmak gerekir.

Kazandırma Yasağı

TMK m. 536/2’ye göre resmi vasiyetnamenin düzenlenmesine katılan memura ve tanıklara, bunların üstsoy ve altsoy kan hısımlarına, kardeşlerine ve bu kişilerin eşlerine o vasiyetname ile kazandırmada bulunulamaz. Bu yasak, tanığın vasiyetten yarar sağlayarak beyanını etkilemesini önler. Örneğin mirasbırakan, vasiyetnamede tanık olan komşusuna bir mal bırakırsa, bu kazandırma geçersizdir. Yasak yalnızca tanığı değil, yakınlarını da kapsar. Bu nedenle vasiyetten yararlanacak kişilerin yakınlarını tanık olarak seçmek hataya yol açar.

Yasağa Aykırılığın Sonucu

Yasağa aykırılık halinde, TMK m. 558/3 gereği ölüme bağlı tasarrufla kendilerine, eşlerine veya hısımlarına kazandırma yapılanların tasarrufun düzenlenmesine katılmalarının yol açtığı sakatlığa dayanan iptal davasında, tasarrufun tamamı değil yalnız bu kazandırmalar iptal edilir. Yani vasiyetnamenin diğer hükümleri geçerli kalır. Bu ayrım, mirasbırakanın gerçek iradesinin mümkün olduğunca korunmasını sağlar. Ancak tanığın vasiyeti etkilediğine dair ek iddialar varsa, irade sakatlığı sebebiyle tasarrufun tamamının iptali de istenebilir.

Okur Yazarlık Şartı

Okur yazar olmayan kişilerin resmi vasiyetnamede tanık olamaması, tanığın vasiyetnameyi ve tutanağı okuyup imzalayabilmesi gereğinden kaynaklanır. Tanık, mirasbırakanı tasarrufa ehil gördüğünü yazarak veya yazdırarak imzalar. Okuma yazma bilmeyen kişinin bu görevi yerine getirmesi mümkün olmadığından, kanun onu tanık olarak kabul etmez. Aynı şekilde fiil ehliyeti bulunmayan kişilerin, yani ayırt etme gücü olmayan veya kısıtlı kişilerin de tanık olması mümkün değildir.

Mirasbırakan Okuyamıyor veya İmzalayamıyorsa

TMK m. 535’e göre mirasbırakan vasiyetnameyi bizzat okuyamaz veya imzalayamazsa, memur vasiyetnameyi iki tanığın önünde ona okur ve bunun üzerine mirasbırakan vasiyetnamenin son arzularını içerdiğini beyan eder. Bu durumda tanıklar hem mirasbırakanın beyanının kendi önlerinde yapıldığını ve onu tasarrufa ehil gördüklerini, hem de vasiyetnamenin kendi önlerinde memur tarafından okunduğunu ve mirasbırakanın onun son arzularını içerdiğini beyan ettiğini yazarak imzalarlar. Bu özel usulde tanıkların rolü daha da önemlidir.

Sözlü Vasiyette Tanık Yasağı

Sözlü vasiyette de tanıklara ilişkin yasaklar geçerlidir; yalnızca okur yazar olma şartı aranmaz (TMK m. 539/3). Yani mirasbırakanın altsoyu, üstsoyu, kardeşleri ve eşleri sözlü vasiyette tanık olamaz; tanıklara ve yakınlarına da kazandırma yapılamaz. Olağanüstü hallerde başvurulan sözlü vasiyette dahi bu koruma devam eder. Sözlü vasiyet için sözlü vasiyet hangi durumlarda geçerlidir yazısına bakabilirsiniz.

İspat ve Dava Süreci

Tanık ve memur yasağına aykırılık iddiası, ölüme bağlı tasarrufun iptali davası ile ileri sürülür. Davacı, vasiyetnamedeki tanık kayıtlarını, tanıkların kimlik bilgilerini ve mirasbırakanla akrabalık ilişkilerini nüfus kayıtlarıyla ispatlar. İptal davasının süresi, tasarrufu ve iptal sebebini öğrendiği tarihten itibaren bir yıl ve vasiyetnamelerde açılma tarihinden itibaren on yıldır (TMK m. 559). Ayrıntı için vasiyetnamenin iptali davası yazısına göz atabilirsiniz.

Vasiyet Hazırlayanlar İçin Öneriler

Resmi vasiyet düzenlemeyi planlayan kişi, tanık seçerken kendisiyle akrabalık bağı olmayan, vasiyetten yararlanmayan ve yakınları da yararlanmayan kişileri tercih etmelidir. Noter veya sulh hakimi, tanıkların yasak kapsamında olup olmadığını denetler; ancak sorumluluk mirasbırakanla da paylaşılır. Tanıkların kimlik bilgilerini ve iletişim bilgilerini saklamak, ileride uyuşmazlık çıkması halinde tanıklığın ispatını kolaylaştırır. Resmi vasiyetname süreci için resmi vasiyetname nasıl düzenlenir yazısı yararlıdır.

Sık Yapılan Hatalar

• Çocuğu veya kardeşini tanık olarak getirmek,
• Vasiyetten yararlanan kişinin yakınını tanık yapmak,
• Tanığın okuma yazma bilmemesini fark etmemek,
• Tanığa vasiyetle hediye bırakmak,
• Yasağın sözlü vasiyet için de geçerli olduğunu bilmemek.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir kişi noterde resmi vasiyet düzenler ve tanık olarak komşusunu getirir; vasiyetnamede komşunun kardeşine bir mal bırakır. Vasiyetin açılmasından sonra mirasçılar, kazandırmanın tanığın kardeşine yapıldığını fark eder ve iptal davası açar. Mahkeme, yalnız bu kazandırmayı iptal eder; vasiyetin diğer hükümleri geçerli kalır.

Vasiyetnamenin Saklanması ve Sonraki Aşamalar

Resmi vasiyetnameyi düzenleyen memur, vasiyetnamenin aslını saklamakla yükümlüdür (TMK m. 537). Mirasbırakanın ölümünden sonra vasiyetname sulh hakimine teslim edilir ve bir ay içinde açılıp ilgililere okunur (TMK m. 595, 596). Mirasçılar bu aşamada vasiyetnamenin tanıklarını ve memurunu inceleme imkanı bulur; yasağa aykırı bir durum fark edilirse iptal davası için süre işlemeye başlar. Bu nedenle açılış tutanağının ve tebligat evrakının saklanması, sürelerin ispatı bakımından önemlidir. Teslim ve açılma süreci için vasiyetnamenin sulh hakimine teslimi ve açılması yazısına bakabilirsiniz.

Sonuç

Resmi vasiyetnamenin güvencesi, tanık ve memurun tarafsızlığına bağlıdır. Mirasbırakanın yakınları ve vasiyetten yararlananların yakınları düzenlemeye katılamaz; katılırsa ilgili kazandırmalar iptal edilebilir. Vasiyetinizi doğru düzenlemek veya var olan bir vasiyeti incelemek için miras hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.