Saklı Pay Oranları Tablosu: Altsoy, Ana-Baba ve Eş İçin Güncel Hesap

Miras planlaması yapan herkes önce şu soruyla karşılaşır: vasiyetle hangi kısmı serbestçe dağıtabilirim, hangi kısım yakın mirasçılara ayrılmış olmalı? Bu sorunun cevabı saklı pay kavramındadır. Saklı pay, kanunun bazı mirasçılara tanıdığı, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğünü sınırlayan asgari miras hakkıdır. Bu yazıda saklı pay oranlarını tek bir tabloda, örnek hesaplarla birlikte topluyoruz.

Saklı Payın Amacı

Saklı pay, mirasbırakanın malvarlığını tamamen yabancılara bırakarak yakın ailesini mirastan mahrum etmesini engeller. Kanun, altsoya, ana-babaya ve sağ kalan eşe bir asgari miras payı güvence altına alır. Mirasbırakan bu payı zedelerse, ilgili mirasçı tenkis davası açarak payını geri isteyebilir. TMK m. 505’e göre altsoyu, ana ve babası veya eşi bulunan mirasbırakan, mirasının saklı paylar dışında kalan kısmında ölüme bağlı tasarrufta bulunabilir. Bu mirasçılardan hiçbiri yoksa mirasının tamamında tasarruf edebilir.

Kanuni Oranlar

TMK m. 506’ya göre saklı pay oranları şöyledir: altsoy için yasal miras payının yarısı; ana ve babadan her biri için yasal miras payının dörtte biri; sağ kalan eş için, altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olması halinde yasal miras payının tamamı, diğer hallerde yasal miras payının dörtte üçü. Kardeşler için önceki düzenlemede bulunan saklı pay hükmü mülga edilmiştir. Bu oranlar, yasal miras payı üzerinden hesaplanır; yani önce kanuni pay bulunur, sonra bunun belirtilen kesri saklı pay olur.

Altsoy İçin Saklı Pay

Altsoy için saklı pay, yasal payının yarısıdır. Örneğin mirasbırakanın tek çocuğu varsa ve eşi yoksa yasal pay terekenin tamamıdır; saklı pay terekenin yarısıdır. İki çocuk varsa her birinin yasal payı yarı, saklı payı dörtte birdir. Eş varsa, çocukların toplam yasal payı dörtte üç olduğundan, iki çocuğun her birinin yasal payı 3/8, saklı payı 3/16 olur. Bu hesap, halefiyetle torunların da saklı pay hakkını taşıdığını gösterir; torunlar, anne veya babalarının yerine geçmiş oldukları için aynı pay üzerinden saklı pay sahibidir.

Ana ve Baba İçin Saklı Pay

Ana ve baba için saklı pay, her biri için yasal payın dörtte biridir. Eş yoksa ve yalnızca ana-baba mirasçıysa, her birinin yasal payı yarıdır; saklı payı ise yarının dörtte biri, yani terekenin sekizde biridir. Eş varsa ana-baba zümresinin toplam yasal payı yarı, her birinin payı dörtte bir, saklı payı ise dörtte birin dörtte biri, yani on altıda birdir. Bu oran, 2007 değişikliğinden sonra önceki düzene göre oldukça düşüktür ve ana-babanın koruması daha sınırlıdır.

Eş İçin Saklı Pay

Eşin durumu iki halde farklıdır. Altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olan eşin saklı payı, yasal payının tamamıdır. Bu, altsoyla birlikte olan eşin dörtte birinin tamamının; ana-babayla birlikte olan eşin yarısının tamamının saklı olduğu anlamına gelir. Büyükana ve büyükbaba zümresiyle birlikte veya tek başına mirasçı olan eşin saklı payı ise yasal payının dörtte üçüdür. Bu nedenle eş, mirasbırakanın vasiyet özgürlüğüne karşı en güçlü korunan mirasçılardandır.

Örnek Tablo

Terekenin 1.600.000 birim olduğunu ve eş ile iki çocuğun mirasçı olduğunu varsayalım. Eş yasal payı 400.000, saklı payı da 400.000 birimdir. Her çocuğun yasal payı 600.000, saklı payı 300.000 birimdir. Toplam saklı pay 1.000.000 birim; serbestçe vasiyet edilebilecek kısım 600.000 birimdir. Eş ve ana-baba birlikte mirasçı ise eşin yasal ve saklı payı 800.000, ana-babanın her birinin yasal payı 400.000, saklı payı 100.000 birimdir; tasarruf edilebilir kısım 600.000 birimdir. Bu rakamlar örnektir; gerçek hesapta borçlar ve sağlararası bağışlar da hesaba katılır.

Tasarruf Edilebilir Kısmın Hesabı

Saklı payın hesabında terekenin değeri, mirasbırakanın ölümü günündeki duruma göre belirlenir (TMK m. 507). Hesap yapılırken mirasbırakanın borçları, cenaze giderleri, terekenin mühürlenmesi ve yazımı giderleri ile mirasbırakanla birlikte yaşayan ve onun tarafından bakılan kimselerin üç aylık geçim giderleri terekeden indirilir. Ayrıca mirasbırakanın sağlararası karşılıksız kazandırmaları, tenkise tabi oldukları ölçüde terekeye eklenir (TMK m. 508). Ayrıntılı hesap için serbest tasarruf oranı ve saklı pay hesabı örnekleri yazısına bakabilirsiniz.

Saklı Payın İhlali ve Tenkis

Mirasbırakan saklı payı zedelerse, saklı pay sahibi mirasçı tenkis davası açabilir. Tenkis davası, saklı payın tamamlanmasını sağlar; süre, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten itibaren bir yıl ve her halde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıldır (TMK m. 571). Bu süreler hak düşürücüdür. Tenkis davası için tenkis davası nedir nasıl açılır yazısına bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Saklı payı, terekenin belirli bir yüzdesi sanmak; oysa yasal paya bağlıdır,
• Kardeşlerin hâlâ saklı pay sahibi olduğunu düşünmek,
• Eşin iki farklı saklı pay oranını karıştırmak,
• Borçları ve cenaze giderlerini düşmeden hesap yapmak,
• Tenkis davası süresini kaçırmak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Evli bir kişinin bir çocuğu vardır. Terekesi 2.000.000 birimdir ve tümünü vasiyetle bir vakfa bırakmıştır. Eşin yasal payı 500.000, çocuğun yasal payı 1.500.000 birimdir. Eşin saklı payı 500.000, çocuğun saklı payı 750.000 birimdir. Vakıf lehine yapılan vasiyet en fazla 750.000 birimlik kısımda geçerlidir; eş ve çocuk tenkis davası açarak saklı paylarını tamamlatabilir.

Saklı Pay ile Yasal Payı Karıştırmamak

Uygulamada en sık yapılan hata, yasal pay ile saklı payı birbirine karıştırmaktır. Yasal pay, mirasbırakan hiçbir tasarrufta bulunmadığında mirasçıya kanunen düşen paydır. Saklı pay ise bu yasal payın kanunda belirtilen bir kesridir ve mirasbırakan tarafından ortadan kaldırılamayan asgari haktır. Bir mirasçının saklı payı, yasal payından her zaman küçük veya en fazla ona eşittir. Bu ayrım, tenkis davasında hangi tutarın talep edileceğini belirler.

Sonuç

Saklı pay, mirasbırakanın vasiyet özgürlüğü ile yakın aile korumasını dengeleyen temel bir kavramdır. Oranları doğru bilmek hem vasiyet hazırlayanlar hem de payı zedelenen mirasçılar için hayati önem taşır. Durumunuz için ayrıntılı hesap ve süreç desteği almak isterseniz miras hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim üzerinden bizimle telefonla veya mesajla görüşebilirsiniz.