Ticari Alacaklarda Dava Şartı Arabuluculuk Ne Zaman Zorunludur?

Ticari ilişkilerden doğan para alacaklarının tahsilinde son yıllarda önemli bir usul kuralı gündeme gelmiştir: dava açmadan önce arabulucuya başvurma zorunluluğu. Bu zorunluluğun kapsamının ve icra takibiyle ilişkisinin doğru anlaşılması, sürecin baştan hatalı ilerlemesini önler. Bu yazıda dava şartı arabuluculuğun ticari alacaklardaki uygulamasını ve icra takibiyle ilişkisini açıklıyoruz.

Dava Şartı Arabuluculuk Nedir?

7155 sayılı Kanun’la getirilen düzenleme uyarınca, ticari davalarda ve bunlar arasında yer alan bir miktar paranın ödenmesine ilişkin alacak ve tazminat taleplerinde, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Bu, tarafların dava açmadan önce bir arabulucu huzurunda uyuşmazlığı çözmeyi denemesini zorunlu kılan bir usul kuralıdır.

Hangi Uyuşmazlıklar Kapsama Girer?

Dava şartı arabuluculuk, temel olarak Türk Ticaret Kanunu anlamında ticari dava sayılan ve konusu bir miktar paranın ödenmesi olan uyuşmazlıkları kapsar. Örnek olarak:

• Fatura bedelinin ödenmemesinden doğan alacak davaları,
• Ticari sözleşmeden doğan tazminat talepleri,
• Cari hesap ilişkisinden doğan alacak davaları.

Bu tür uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur.

İcra Takibi Bu Şarta Tabi midir?

Burada dikkat edilmesi gereken en önemli nokta şudur: dava şartı arabuluculuk, dava açmadan önce aranan bir şarttır; doğrudan icra takibi başlatmak için arabuluculuğa gitme zorunluluğu yoktur. Alacaklı, ticari nitelikteki bir alacağı için doğrudan ilamsız icra takibi başlatabilir; bu bir “dava” olmadığından arabuluculuk şartına tabi değildir.

Zorunluluk, ancak alacaklının dava açması gerektiği durumlarda devreye girer. Örneğin borçlu icra takibine itiraz eder ve alacaklı bu itirazın iptalini dava yoluyla istemek isterse, bu noktada açılacak davanın niteliği önem kazanır.

İtirazın İptali Davası ve Arabuluculuk İlişkisi

İtirazın iptali davası, kural olarak doğrudan dava şartı arabuluculuğa tabi olmayan bir dava türü olarak değerlendirilebilir; ancak taraflar arasındaki temel ilişki Türk Ticaret Kanunu anlamında ticari nitelikteyse ve dava konusu bir miktar paranın tahsiline ilişkinse, arabuluculuk şartının bu davada da gündeme gelip gelmeyeceği somut olayın niteliğine göre değerlendirilmelidir. Bu nedenle ticari alacaklarda itirazın iptali davası açılmadan önce, uyuşmazlığın ticari dava niteliği taşıyıp taşımadığının dikkatle incelenmesi önemlidir.

Arabuluculuk Sürecinin İşleyişi

Dava şartı arabuluculukta süreç genel hatlarıyla şöyle işler:

1. Taraflardan biri, arabuluculuk bürosuna başvurur.
2. Arabulucu atanır ve taraflar görüşmeye davet edilir.
3. Taraflar anlaşırsa, anlaşma tutanağı düzenlenir; bu tutanak icra edilebilir niteliktedir.
4. Taraflar anlaşamazsa, arabulucu bir son tutanak düzenler.
5. Dava açılacaksa, bu son tutanağın dava dilekçesine eklenmesi gerekir.

Arabuluculuğa hiç başvurulmadan açılan dava, dava şartı yokluğu nedeniyle mahkemece usulden reddedilir; bu nedenle sürecin atlanmaması önemlidir.

Arabuluculuğun İcra Sürecindeki Dolaylı Rolü

Arabuluculuk, doğrudan icra takibinin bir şartı olmasa da, uygulamada bazı alacaklılar takip başlatmadan önce ihtiyari olarak arabulucuya başvurmayı tercih edebilir. Bunun nedeni, arabuluculukta varılan anlaşmanın icra edilebilir bir belge niteliği taşıması ve tarafların uzun bir icra sürecine girmeden alacağı tahsil edebilmesidir. Ancak bu, kanuni bir zorunluluk değil, tarafların stratejik tercihidir; alacaklı dilerse hiç arabulucuya gitmeden doğrudan icra takibi başlatabilir.

Arabuluculuk Anlaşmasının İcra Edilebilirliği

Taraflar arabuluculuk sürecinde anlaşırsa, düzenlenen anlaşma belgesi icra edilebilirlik şerhi alarak ilam niteliğinde bir belgeye dönüşebilir. Bu, tarafların anlaşmaya uymaması hâlinde doğrudan ilamlı icra takibi başlatılabilmesini sağlar. Bu açıdan arabuluculuk, sadece dava öncesi bir zorunluluk değil, aynı zamanda ileride olası bir icra takibini kolaylaştıran bir araç olarak da değerlendirilebilir.

Ticari Dava Niteliğinin Tespiti

Bir uyuşmazlığın dava şartı arabuluculuk kapsamına girip girmediğini belirlemek için öncelikle uyuşmazlığın Türk Ticaret Kanunu anlamında ticari dava sayılıp sayılmadığı tespit edilmelidir. Taraflardan birinin tacir olması tek başına yeterli değildir; uyuşmazlığın her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili olması ve kanunda sayılan ticari dava türlerinden birine girmesi gerekir. Bu tespit, dava açılmadan önce dikkatle yapılmalı, gerekirse hukuki danışmanlık alınmalıdır.

Arabuluculuk Sürecinin Süresi

Dava şartı arabuluculukta süreç, başvurudan itibaren belirli kanuni süreler içinde tamamlanmak üzere kurgulanmıştır; taraflar anlaşamazsa süreç son tutanakla makul bir sürede sonuçlanır. Bu süre, dava açma süresi (örneğin zamanaşımı) üzerinde durdurucu etki yaratabileceğinden, tarafların arabuluculuk sürecinin ilerleyişini ve son tutanağın düzenlenme tarihini yakından takip etmesi önemlidir.

Ticari Uyuşmazlıklarda Arabuluculuğun Avantajları

Ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuk, uzun ve maliyetli bir yargılama sürecine girmeden tarafların anlaşmasını sağlayabilir. Özellikle sürekli ticari ilişki içindeki taraflar (tedarikçi-müşteri gibi) için, ilişkiyi tamamen bozmadan uyuşmazlığı çözmek açısından arabuluculuk avantajlı bir yöntem olabilir. Ancak bu avantajın, dava şartı arabuluculuğun zorunlu olduğu hâllerle sınırlı olmadığı, tarafların ihtiyari olarak da bu yola başvurabileceği unutulmamalıdır.

Pratik Öneriler

• Dava açmadan önce uyuşmazlığın ticari dava niteliği taşıyıp taşımadığı mutlaka değerlendirilmelidir.
• İcra takibi başlatmadan önce arabuluculuğa gitme zorunluluğu bulunmadığı unutulmamalı, süreç gereksiz yere uzatılmamalıdır.
• Arabuluculukta varılan anlaşmalar, ileride uyulmaması ihtimaline karşı icra edilebilirlik şerhi alınarak güvence altına alınmalıdır.
• Dava şartı arabuluculuğa tabi bir uyuşmazlıkta son tutanağın dava dilekçesine eklenmesi ihmal edilmemelidir.

Sık Yapılan Hatalar

• Doğrudan icra takibi başlatmak için arabuluculuğa gitmenin gerekli olduğunu düşünmek.
• Ticari nitelikteki bir alacak davasını arabuluculuğa başvurmadan açmak.
• Arabuluculuk son tutanağını dava dilekçesine eklemeyi unutmak.
• Uyuşmazlığın ticari dava niteliği taşıyıp taşımadığını değerlendirmeden süreci yürütmek.
• Arabuluculukta varılan anlaşmayı icra edilebilirlik şerhi almadan saklamak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek, kuralların işleyişini göstermek amacıyla hazırlanmıştır ve gerçek bir dosyaya dayanmaz.

Bir şirket, diğer bir şirketten olan fatura alacağı için doğrudan icra takibi başlatır. Borçlu şirket itiraz edince, alacaklı şirket itirazın iptali davası açmadan önce, uyuşmazlığın ticari nitelikte olduğunu değerlendirerek ihtiyaten arabulucuya başvurur ve süreci bu şekilde yürütür.

Sonuç

Dava şartı arabuluculuk, ticari nitelikteki para alacaklarında dava açmadan önce aranan bir şarttır; ancak icra takibi başlatmanın önünde bir engel oluşturmaz. Bu ayrımın doğru yapılması, sürecin gereksiz yere uzamasını önler. Ticari alacağınızın icra veya dava yoluyla tahsili konusunda icra ve iflas hukuku alanında bizimle iletişime geçebilirsiniz.