Haciz Ne Zaman Kalkar? Satış Talebinin Yapılmaması, Geri Alınması ve Masraf Sorumluluğu (İİK 108-110)

Haciz koydurmak, alacaklı için alacağın tahsili yolunda önemli bir adımdır; ancak haciz tek başına alacağı ödetmez. Haczedilen malın satılıp bedelinin alacaklıya ödenmesi için satış talebinin süresinde yapılması gerekir. Alacaklının bu adımı geciktirmesi veya satış talebinden vazgeçmesi halinde ne olacağı, İcra ve İflas Kanunu’nun 108 ila 110. maddelerinde düzenlenmiştir. Bu yazıda haczin ne zaman kalktığını, geri almanın sınırlarını ve alacaklının masraf sorumluluğunu anlatıyoruz.

Haciz ve Satış Arasındaki Süre İlişkisi

İİK m. 106’ya göre alacaklı veya borçlu, hacizden itibaren bir yıl içinde haczolunan malın satışını isteyebilir. Borçlunun üçüncü şahıslardaki alacağı da bu hükme tabidir. Bir yıllık süre içinde satışı istenip de artırma sonucu satışı gerçekleştirilemeyen mahcuz hakkındaki satış isteme süresi, satış isteyen alacaklı bakımından bir yıl daha uzar. Satış talebiyle birlikte kıymet takdiri ve satış giderlerinin tamamının peşin olarak yatırılması zorunludur; aksi halde satış talebi vaki olmamış sayılır. Süre ve masraf kuralları için haczedilen malın satış isteme süresi (İİK 106) yazısına bakabilirsiniz. Bu makalede özellikle süre sonunda ve geri alma halinde ortaya çıkan haczin kalkması konusuna odaklanıyoruz.

Haczin Kalkması (İİK 110)

İİK m. 110/1’e göre bir malın satılması kanuni süre içinde istenmezse veya satış talebi geri alınıp da kanuni süre içinde yenilenmezse o mal üzerindeki haciz kalkar. Yani alacaklı süreyi kaçırırsa, haciz kendiliğinden ortadan kalkar ve mal artık haciz baskısı altında değildir. Bu durumda borçlu malı serbestçe kullanabilir ve devredebilir; alacaklı ise yeniden haciz talep etmek zorunda kalır. Haciz kalktıktan sonra yeni haciz talebinde bulunmak için, İİK m. 78’deki bir yıllık haciz isteme süresinin dolmamış olması gerekir. Bu süre konusunda haciz isteme hakkı, bir yıllık süre ve dosyanın işlemden kaldırılması yazısına göz atabilirsiniz.

Satış Talebinin Bir Defa Geri Alınması

İİK m. 110/1’in ikinci cümlesine göre hacizli malın satılması yönündeki talep bir defa geri alınabilir. Geri alma hakkı sınırlıdır: yalnızca bir kez kullanılabilir. Alacaklı satış talebini geri alırsa, yeniden satış talebi için kanuni süre işlemeye devam eder ve bu süre içinde talep yenilenmezse haciz kalkar. Bu nedenle satış talebini geri almadan önce, kalan sürenin ne kadar olduğu ve satışın neden geri alındığı iyi değerlendirilmelidir. Geri alma, örneğin borçlunun taksitlendirme teklifi veya muhafaza masrafının yüksekliği gibi nedenlerle gündeme gelebilir. Borç taksitlendirme konusunda borcun taksitle ödenmesi taahhüdü (madde 111) yazısı yararlıdır.

Tapu ve Sicildeki Şerhin Terkini

İİK m. 110/2’ye göre haczedilen resmi sicile kayıtlı malların, icra dairesiyle yapılacak yazışmalar sonucunda haczinin kalktığının tespit edilmesi halinde, sicili tutan idare tarafından haciz şerhi terkin edilir ve işlem ilgili icra dairesine bildirilir. Böylece taşınmaz veya araç gibi sicile kayıtlı mallarda haciz kalktıktan sonra sicildeki kaydın temizlenmesi için borçlunun ayrıca dava açmasına gerek kalmaz. Yazışmalar icra dairesi ile sicil idaresi arasında yapılır. Borçlu, haczin kalktığını gösteren belgeyi icra dairesinden alarak tapu veya trafik müdürlüğüne başvurabilir. Taşınmaz haczi konusunda taşınmaz haczi ve tapu şerhi yazısını okuyabilirsiniz.

Alacaklının Masraf Sorumluluğu

İİK m. 110/3’e göre haczin kalkmasına sebebiyet veren alacaklı, o mala yönelik olarak haczin konulması ve muhafazası gibi tüm giderlerden sorumlu olur. Bu hüküm, alacaklıları gereksiz yere haciz koydurup satış talebinde bulunmamaktan caydırır. Örneğin bir araç haczedilmiş ve yediemin deposunda muhafaza edilmişse, alacaklı satış talebinde bulunmayarak haczin kalkmasına neden olursa, yediemin ücreti ve muhafaza giderleri alacaklının üzerinde kalır. Bu masraflar haczedilen malın değerini aşabileceğinden, alacaklıların haciz kararı vermeden önce satış imkânlarını ve masrafları hesaplaması önemlidir. Yediemin konusunda yediemin atanması ve değiştirilmesi yazısına bakabilirsiniz.

Muvakkat ve İhtiyati Haciz

İİK m. 108’e göre haczi muvakkat (geçici) olan alacaklı satış talebinde bulunamaz ve hakkında 106. maddedeki süreler işlemez. Muvakkaten veya ihtiyaten haczedilen mallar ancak 113. maddenin son fıkrasında yazılı hallerde, yani kıymeti hızla düşen veya muhafazası masraflı olan mallarda satılabilir. Bu düzenleme, kesinleşmemiş alacaklar için yapılan geçici haczin satış aşamasına geçmemesini sağlar. İhtiyati haciz hakkında ihtiyati haciz nedir ve ihtiyati haciz kararına itiraz yazıları yararlıdır.

Satışın Tatili

İİK m. 109’a göre satış bedeli, haklarında haciz kesinleşmiş olan alacakların toplam miktarına ulaşırsa satış tatil edilir. Yani mal parçalar halinde satılırken, elde edilen bedel alacakları karşıladığında geri kalan mallar satılmaz. Bu kural, borçlunun gereksiz yere daha fazla mal kaybetmesini önler. Uygulamada bir alacağın tamamı karşılandıktan sonra kalan malın haczi de kalkar. Haciz altındaki malın satışından önce borçlunun borcu ödemesi halinde ise dosyanın kapanması gündeme gelir; bu konuda icra dosyasının kapanması ve infaz yazısına bakabilirsiniz.

Alacaklı İçin Pratik Öneriler

Alacaklı, haciz tarihinden itibaren bir yıllık satış isteme süresini takvime yazmalı ve süre dolmadan satış talebini yapmalıdır. Satış talebiyle birlikte kıymet takdiri ve satış giderlerini peşin yatırmak gerektiğinden, bütçe planlaması önemlidir. Satış talebinin geri alınması yalnızca bir kez mümkün olduğundan, geri alma kararı stratejik verilmelidir. Yediemin masraflarının büyümesini önlemek için yüksek değerli ve masraflı malların satışına öncelik verilebilir.

Borçlu İçin Pratik Öneriler

Borçlu, haciz tarihini ve satış isteme süresini takip etmeli, süre dolduğunda haczin kalktığını icra dairesinden yazılı olarak öğrenmelidir. Sicile kayıtlı mallarda şerhin terkin edilip edilmediğini tapu veya trafik kaydından kontrol etmelidir. Haczin kalkmasına rağmen şerh terkin edilmemişse icra dairesine başvurarak sicil idaresine yazı yazılmasını talep etmelidir.

Sık Yapılan Hatalar

• Haciz sonrası satış isteme süresini kaçırmak,
• Satış talebini geri aldıktan sonra yenilemeyi unutmak,
• Yediemin masrafını hesaba katmadan haciz koydurmak,
• Haczin kalktığını sicil kaydından kontrol etmemek,
• İhtiyati haczedilen malın satılabileceğini sanmak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir alacaklı, borçlunun iş makinesini haczettirir ve yediemin deposuna koydurur. Alacaklı satış masraflarını yatırmak istemez ve bir yıllık süre içinde satış talebinde bulunmaz. Süre dolduğunda haciz kalkar ve makine borçluya iade edilir. Yediemin depo masrafları ise haczin kalkmasına sebep olan alacaklıya yüklenir. Alacaklı ayrıca makinenin muhafazası için yatırdığı avansı geri alamaz. Bu örnek, satış talebinin süresinde yapılmasının önemini gösterir.

Sonuç

Haciz, satış talebi süresinde yapılmazsa veya geri alınıp yenilenmezse kalkar; satış talebi yalnızca bir kez geri alınabilir. Haczin kalkmasına sebep olan alacaklı, haciz ve muhafaza giderlerinden sorumludur. Sicile kayıtlı mallarda şerh idarece terkin edilir. Haciz ve satış süreleri konusunda icra ve iflas hukuku sayfamıza bakabilir, iletişim üzerinden telefon veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.