Tüketici Hakem Heyeti Nasıl Oluşur? Üyeler, Başkan ve Görev Alanı (TKHK m. 66)

Bir mal ayıplı çıktığında veya bir hizmet sözleşmeye uygun verilmediğinde çoğu tüketici ilk olarak “nereye başvuracağım?” sorusuyla karşılaşır. Küçük değerli uyuşmazlıklar için cevap çoğu zaman tüketici hakem heyetidir. Heyetin nasıl kurulduğunu, kimlerden oluştuğunu ve neden tarafsız bir yapı olarak tasarlandığını bilmek, başvuruya güven duymayı da kolaylaştırır. Bu yazıda 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 66. maddesi çerçevesinde heyetin kuruluşunu, üyelerini ve görev alanını anlatıyoruz.

Heyetleri Kimin Kurduğu

Kanunun 66. maddesinin birinci fıkrası, Bakanlığı tüketici işlemleri ile tüketiciye yönelik uygulamalardan doğabilecek uyuşmazlıklara çözüm bulmak amacıyla tüketici hakem heyetleri oluşturmakla görevlendirir. Heyetlerin yetki alanı ile iş bölümü de Bakanlıkça belirlenir. Bu düzenleme sayesinde her ilde ve gerektiğinde ilçelerde, uyuşmazlığın yoğunluğuna göre farklı heyetler çalışabilir. İş yükü yoğun olan yerlerde birden fazla heyet kurulabildiği gibi, küçük yerleşimlerde ilçe düzeyindeki heyet tüketicinin evine yakın bir başvuru imkânı sağlar.

Heyetin Yapısı: Beş Üye

Kanun heyetin oluşumunu ayrıntılı biçimde sayar. Başkanlığı illerde ticaret il müdürü, ilçelerde ise kaymakam veya bunların görevlendireceği bir memur tarafından yürütülen heyet, başkan dahil beş üyeden oluşur. Üyeler şu şekilde belirlenir:

1. Belediye üyesi: Belediye başkanının konuya hâkim belediye personeli arasından görevlendireceği bir üye.
2. Baro üyesi: Baronun mensupları arasından görevlendireceği bir üye.
3. Meslek kuruluşu üyesi: Satıcının tacir olduğu uyuşmazlıklarda ticaret ve sanayi odasının veya ticaret odasının; satıcının esnaf ve sanatkâr olduğu uyuşmazlıklarda ise ilgili esnaf ve sanatkâr kuruluşunun görevlendireceği bir üye.
4. Tüketici örgütü üyesi: Tüketici örgütlerinin kendi aralarından seçecekleri bir üye.

Bu yapı, kamu, meslek ve sivil toplum temsilcilerini bir araya getirdiği için heyetin bir tarafın etkisinde kalmadan karar vermesini amaçlar. Satıcının tacir mi yoksa esnaf mı olduğuna göre farklı bir meslek kuruluşu üyesinin heyette yer alması, uyuşmazlığın taraflarının çevresine uygun bir denge kurar. Başkan ve üyelerin nitelik bakımından yedekleri de ayrıca belirlenir; böylece bir üyenin katılamadığı toplantılarda dosyalar bekletilmez.

Baroların Temsili

Birden fazla baronun kurulduğu illerde il ve ilçe tüketici hakem heyetlerine üye görevlendirilmesi, baroların eşit ve dönüşümlü temsili esasına göre yapılır. Görevlendirmeye ilişkin usul ve esaslar Türkiye Barolar Birliği tarafından hazırlanan yönetmelikte gösterilir. Bu hüküm, tek bir baronun heyet üyeliğini sürekli olarak elinde tutmasını engeller ve mesleki temsilin dengeli dağılmasını sağlar.

Heyet Oluşturulamazsa Ne Olur?

Bazı yerlerde heyeti oluşturacak üyeler zamanında belirlenemeyebilir. Kanunun 66. maddesinin üçüncü fıkrası bu durumda çözümü açıkça gösterir: Tüketici hakem heyetinin oluşumunun sağlanamadığı yerlerde noksan üyelikler, yönetmelikle belirlenen üyelik niteliklerine sahip devlet memurları arasından illerde ticaret il müdürü, ilçelerde ise kaymakam tarafından tamamlanır. Bu hüküm sayesinde bir kurumun üye göndermemesi, tüketicinin uyuşmazlığının çözümsüz kalmasına yol açmaz.

Raportörün Rolü

Heyetin çalışmasını kolaylaştıran bir diğer görevli raportördür. Kanunun 67. maddesine göre raportörler il ve ilçe merkezlerinde kurulu heyetlerde istihdam edilebilir; sayı yetersizse ticaret il müdürü veya kaymakam, il müdürlüğü personeli ya da ilçedeki devlet memurları arasından yeterli sayıda raportör görevlendirir. Raportörler, heyetin çalışmalarına ve kararlarına esas olacak dosyaları hazırlamak ve uyuşmazlığa ilişkin raporu sunmakla görevlidir. Yani heyet üyeleri dosyayı sıfırdan derlemek yerine raportörün hazırladığı özet ve değerlendirme üzerinden karar verir. Raportör oy kullanan bir üye değildir; görevi dosyayı düzenli ve incelemeye hazır hale getirmektir.

Görev Alanı ve Yönetmelik

Heyetlerin kurulması, çalışma usul ve esasları, raportörlerin nitelikleri ve bilirkişilik müessesesine ilişkin ayrıntılar kanunun 72. maddesi uyarınca yönetmelikle belirlenir. Yönetmelik toplantı düzeni, karar yeter sayısı, dosya hazırlığı ve tebligat gibi uygulama başlıklarını ayrıntılandırır. Uyuşmazlığın değer sınırına ilişkin kuralı ise kanunun 68. maddesi verir; bu konuyu hakem heyetine başvuru zorunluluğu ve parasal sınır yazımızda ayrıca anlattık.

Heyet ile Mahkeme Arasındaki Fark

Hakem heyeti bir mahkeme değildir; idari nitelikte ve hızlı çözüm sağlamayı amaçlayan bir uyuşmazlık çözüm merciidir. Buna karşın kararları tarafları bağlar ve icra edilebilir niteliktedir. Heyette duruşma yapılmaz; inceleme genellikle dosya üzerinden yürütülür. Bu nedenle tüketicinin başvurusuna faturayı, sözleşmeyi, ayıp bildirimini ve varsa fotoğraf ile yazışmaları eklemesi büyük önem taşır. Kararlara karşı itiraz yolu ise tüketici mahkemesidir; bunu hakem heyeti kararına itiraz yazımızda inceledik.

Tarafsızlık ve Denetim

Heyetin beş kişilik bileşimi, tarafsızlık için bilinçli bir tercihtir. Belediye ve başkanlık üyeleri kamu yararını, baro üyesi hukuki değerlendirmeyi, meslek kuruluşu üyesi satıcı tarafının pratik gerçeklerini, tüketici örgütü üyesi ise tüketici menfaatini temsil eder. Karar çoğunlukla verilir ve taraflar kararı beğenmezse itiraz yoluna başvurabilir. Böylece hem hızlı hem denetlenebilir bir sistem oluşturulmuştur.

Sık Yapılan Hatalar

• Heyeti mahkeme sanıp duruşmada anlatım yapacağını beklemek,
• Başvuruya ayıp bildirimini, faturayı ve sözleşmeyi eklememek,
• Değer sınırını kontrol etmeden başvuru yapmak,
• Heyetin bağlayıcı olmadığını düşünerek karara uymamak,
• Kararı tebliğ aldıktan sonra itiraz süresini kaçırmak.

Örnek Olay

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Bir tüketici, aldığı çamaşır makinesinin motoru ilk ayda arızalanınca satıcıya yazılı bildirim yapar; ancak satıcı ne onarım ne değişim yapar. Tüketici bedeli değer sınırının altında olduğu için yerleşim yerindeki tüketici hakem heyetine başvurur. Fatura, garanti belgesi ve yazışmaları dosyaya ekler. Raportör dosyayı hazırlar, beş kişilik heyet inceler ve kararını verir. Tarafların hiçbiri duruşmaya çağrılmadan süreç tamamlanır.

Sonuç

Tüketici hakem heyeti, Bakanlıkça kurulan, beş üyeden oluşan ve tarafları bağlayıcı karar veren bir çözüm merciidir. Yapısını ve görev alanını bilmek, doğru başvuru yapmanıza ve dosyanızı eksiksiz hazırlamanıza yardımcı olur. Yaşadığınız uyuşmazlıkta hangi yolun uygun olduğunu değerlendirmek için tüketici hukuku sayfamıza göz atabilir, iletişim bölümünden telefon veya mesajla bize ulaşabilirsiniz.